İslam İbadet Esasları 2024-2025 Final Soruları

Giriş

İslam ibadetleri, inancın pratiğe döküldüğü temel eylemlerdir. İbadetin özünde “ihlâs, iltica, tazarru ve tazim” (içtenlik, sığınma, yalvarma, saygı) bulunur; “böbürlenmek” (tefâhur) ise ibadetin ruhuna tamamen aykırıdır. Bu makalede, hac, zekât, kurban ve namaz gibi temel ibadetlerin hükümleri ve detayları incelenecektir.

Hac ve Umre

Hac ve umre, kutsal topraklarda yapılan ibadetlerdir. Her ikisinde de “İhram” ortak ve temel bir şarttır. Ancak “Şeytan taşlama, Veda tavafı ve Vakfe” sadece Hac ibadetine özgüdür, umrede bulunmaz. Haccın farz olması için Müslüman, hür, akıllı ve zengin olmak gerekir; “erkek olmak” bir farziyet şartı değildir (kadınlara da farzdır). İhrama girmenin rükünleri “Niyet ve Telbiye”dir; telbiye getirmek sünnet değil, vacip veya şarttır. Ziyaret tavafının geçerliliği için niyet ve vakit şarttır, ancak “tavaf namazı” geçerlilik şartı değildir.

Zekât ve Sadaka

Zekât, belirli bir zenginliğe ulaşan Müslümanların vermesi gereken mali bir ibadettir. Yağmur sularıyla sulanan (masrafsız) toprak ürünlerinin zekâtı (öşür) “1/10” oranındadır. Hayvanların zekâtında ise nisap miktarları belirleyicidir; örneğin 250 koyun ve 50 sığırı olan biri “3 koyun ve üç yaşına girmiş 1 dana” vermelidir. Fıtır sadakası (fitre) için akıllı ve baliğ olma şartı aranmaz; zengin olan çocuğun malından da verilmesi gerekir.

Kurban ve Avcılık

Kurban ibadetinde, hayvanın belirli nitelikleri taşıması gerekir. Koyun ve keçi 1 yaşını doldurmalıdır; koyun için 6 aylıkken iri olma istisnası varken, “keçi için bu istisna geçerli değildir”. Avcılıkta, hayvana eziyet etmeden “tuzak kurarak avlanmak” caizdir; ancak elektrik vermek veya eziyet etmek caiz değildir. Tuzakla avlanmada, öldürücü bir aparat varsa besmele ile hazırlanmalıdır.

Namaz ve Diğer Hükümler

Namaz vakitleri güneşin hareketlerine göre belirlenir. Sabah namazı, birinci fecrin (yalancı şafak) değil, “ikinci fecrin” (tan yerinin ağarması) doğuşuyla başlar. Cuma namazı kılınamayan durumlarda kılınan “Zuhr-i ahir” namazı, kazaya kalmış öğle namazı yoksa nafile yerine geçer, hükümsüz olmaz. Ramazan orucunun kazası için belirlenmiş özel bir zaman yoktur.

Temizlik (taharet) konusunda, domuz eti ve şarap ittifakla necistir; ancak “meni” konusunda mezhepler arasında ihtilaf vardır (bazılarına göre temizdir).

Estetik müdahalelerde, insanın kendi saçından ekim yapması veya sentetik peruk takması belli şartlarda caiz görülürken, “bir başkasının saçının ekilmesi” genellikle caiz görülmemiştir.

1. İbadet eden bir insanda aşağıdakilerden hangisi bulunmamalıdır?

A) Böbürlenmek (tefâhur)
B) İçten bağlılık (ihlâs)
C) Sığınış (iltica)
D) Yalvarış (tazarru)
E) Saygı (tâzim)

Cevap : A) Böbürlenmek (tefâhur)

Açıklama : İbadet, Allah’a karşı tevazu ve saygı ile yapılır. Böbürlenmek (tefâhur), kibrin bir göstergesidir ve ibadetin özüne (ihlâs, sığınış, yalvarış, saygı) aykırıdır.

2. Aşağıdakilerden hangisi hac ve umre arasında farklılık arz eden hususlardan biri değildir?

A) İhram
B) Şeytan taşlama
C) Veda tavafı
D) Vakfe
E) Belirli bir zamanda yapılması

Cevap : A) İhram

Açıklama : İhram, hem Hac hem de Umre ibadetinin ortak ve temel şartıdır (rükün/şart). Diğer şıklar (Şeytan taşlama, Veda tavafı, Vakfe, Belirli zaman) Hac ibadetine özgü olup Umre’de bulunmayan veya farklılık gösteren unsurlardır.

3. 250 koyunu ve 50 sığırı olan bir kimsenin diğer gerekli şartları da sağladığında yıl sonunda vermesi gereken zekât aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) 1 koyun ve bir yaşına girmiş 1 buzağı
B) 2 koyun ve iki yaşına girmiş 1 buzağı
C) 4 koyun ve üç yaşına girmiş 2 dana
D) 5 koyun ve üç yaşına girmiş 2 dana
E) 3 koyun ve üç yaşına girmiş 1 dana

Cevap : E) 3 koyun ve üç yaşına girmiş 1 dana

Açıklama :

4. Aşağıdakilerden hangisi necis olduğunda ittifak edilenlerden değildir?

A) İnsan idrarı
B) Kaplan idrarı
C) Domuz eti
D) Meni
E) Şarap

Cevap : D) Meni

Açıklama : İnsan menisi, Şafii ve Hanbeli mezheplerine göre temiz (tahir) kabul edilirken, Hanefi ve Maliki mezheplerine göre necis kabul edilir. Dolayısıyla meninin necis olduğu konusunda mezhepler arasında ittifak yoktur. Diğer şıklar (idrar, domuz eti, şarap) ittifakla necistir.

5. Aşağıdakilerden hangisi yağmur sularıyla sulanan toprak ürünlerinin zekât miktarıdır?

A) 1/15
B) 1/10
C) 1/25
D) 1/5
E) 1/20

Cevap : B) 1/10

Açıklama : Emek ve masraf sarf edilmeden, yağmur veya nehir sularıyla kendiliğinden sulanan toprak ürünlerinin zekâtı (öşür) **1/10** (yüzde 10) oranındadır.

6. Aşağıdakilerden hangisi fıtır sadakasının vücûb şartlarından değildir?

A) Sağ olarak Ramazan Bayramı’na kavuşmak
B) Bayramın birinci günü tan yerinin ağarması
C) Müslüman olmak
D) Akıllı ve baliğ olmak
E) Nisab miktarı mala sahip olmak

Cevap : D) Akıllı ve baliğ olmak

Açıklama : Fıtır sadakası (fitre) vermek için akıllı ve baliğ (ergen) olma şartı aranmaz. Zengin olan bir çocuğun veya akıl hastasının malından da velisi tarafından fitre verilmesi gerekir. Diğer şıklar vücub şartlarıdır.

7. Aşağıdaki avlanma şekillerinden hangisinde dinen bir sakınca bulunmamaktadır?

A) Kuş sürülerini teyp ile avlamak
B) Hayvanları tuzak kurarak avlamak
C) Tavşan gibi ışığı görünce duran hayvanları büyük projektörler kullanarak avlamak
D) Balık avında göle/denize elektrik vermek
E) Küçük ve vurulması kolay bir hayvana silahla defalarca ateş etmek

Cevap : B) Hayvanları tuzak kurarak avlamak

Açıklama : Hayvanlara eziyet etmeden ve neslini tüketme tehlikesi oluşturmadan **tuzak kurarak** avlanmak dinen caizdir. Diğer yöntemler (elektrik vermek, projektörle dondurmak, teyp kullanmak, eziyet ederek öldürmek) mekruh veya haram kabul edilen, hayvana eziyet veren veya adil olmayan yöntemlerdir.

8. Orucun kazasıyla ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

A) Dinen geçerli bir mazeret nedeniyle oruç tutamayan kişilerin kaza etmesi gerekmez.
B) Ramazan ayında tutulamayan oruçlar için belirlenmiş özel bir kaza zamanı yoktur.
C) Mazeret hali sona ermeden vefat eden kişilerin kaza ve fidye sorumlulukları düşmez.
D) Ölen kişinin terekesi yeterli değilse fidye borçlarını mirasçıları ödemek zorundadır.
E) Din İşleri Yüksek Kurulu tarafından belirlenen fitreden fazlasını ödemek caiz değildir.

Cevap : B) Ramazan ayında tutulamayan oruçlar için belirlenmiş özel bir kaza zamanı yoktur.

Açıklama : Ramazan orucunun kazası için belirli bir süre kısıtlaması yoktur; kişi ömrü boyunca (bir sonraki Ramazan gelmeden tutulması müstehaptır) istediği uygun günlerde kaza edebilir.

9. Aşağıdakilerden hangisi ihramın sünnetlerinden değildir?

A) Gusül abdesti almak
B) Telbiye getirmek
C) İhrama girmeden önce tırnakları kesmek
D) İhrama girdikten sonra iki rekat ihram namazı kılmak
E) İhrama girmeden önce güzel koku sürmek

Cevap : B) Telbiye getirmek

Açıklama : Telbiye getirmek, ihramın sünneti değil, ihrama girmenin (niyetle birlikte) **vacibi** veya bazı mezheplere göre **şartıdır**. İhramın geçerli olması için niyet ve telbiye şarttır.

10. Avcılık konusunda aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

A) Avcı tarafından vurulup deniz, akarsu gibi yerlere düşen av hayvanları caiz olarak kabul edilmiştir.
B) Mâlikî mezhebinde köpeğin necis olması sebebiyle dişlerinin değdiği yer yenilmez.
C) Tuzak ile avcılıkta avın içine öldürücü ayrı bir aparat konulursa bunun besmele ile hazırlanması gerekmektedir.
D) Avcı köpekleri salarken tesmiye getirmelidir.
E) Avcılıkta her türlü teknolojik aleti avların yakalanmasına seferber etmek caizdir.

Cevap : C) Tuzak ile avcılıkta avın içine öldürücü ayrı bir aparat konulursa bunun besmele ile hazırlanması gerekmektedir.

Açıklama :

11. I. Behimetü’l-en’am, çeşitli şekillerde tanımlanmış olsa da genel olarak otla beslenip geviş getiren, dört ayaklı çiftlik hayvanlarıdır.
II. Annesi evcil, babası ise yabani olan bir yavru yaşı geldiğinde kurbanlık olabilir.
III. Kurban cinsinin belirlenmesinde açık Kuran ayeti ve Hz. Peygamberin sözü bulunmaktadır.
IV. Kurban cinsleri akıl yürütme yoluyla belirlenmiştir, dolayısıyla Efendimizin uygulamalarına konu olmayan ancak etinin yenmesi helal olan hayvanlar kurban edilebilir.
V. Müslümanın Ehl-i Kitab’a kurban kesmesi için vekalet vermesi caiz değildir.
VI. Şafi mezhebine göre sırf et almak için kurbana ortak olan kişinin niyeti diğer ortakların ibadet niyetiyle ortak oldukları kurban ibadetini bozmaz.
Kurban ibadetine ilişkin olarak aşağıda verilen bilgilerden hangileri yanlıştır?

A) II-III-V
B) II-V-VI
C) III-IV-V
D) IV-V-VI
E) I-II-VI

Cevap : A) II-III-V

Açıklama :

12. Zuhr-i ahir namazı ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Cuma namazı kabul olmuşsa kazaya kalmış bir öğlen namazının yerine geçer.
B) Cumanın son sünnetinden sonra 4 rekat olarak kılınır.
C) Kişinin kazaya kalan bir öğlen namazı yoksa namaz hükümsüz olur.
D) Cuma namazı kabul olmamışsa o günün öğlen namazının farzı olur.
E) Cuma namazının birden fazla camide kılınması ile ilgili ihtilafı çözmek üzere sunulan bir alternatiftir.

Cevap : C) Kişinin kazaya kalan bir öğlen namazı yoksa namaz hükümsüz olur.

Açıklama : Kişinin kazaya kalmış namazı yoksa, kıldığı Zuhr-i Ahir namazı **nafile** namaz yerine geçer, hükümsüz olmaz.

13. Aşağıdakilerden hangisi Haccın farz olmasının şartlarından değildir?

A) Müslüman olmak
B) Yeterli güce ve imkâna sahip olmak
C) Hür olmak
D) Erkek olmak
E) Akıllı olmak

Cevap : D) Erkek olmak

Açıklama : Haccın farz olması için **erkek olmak** şart değildir; gerekli şartları (müslüman, akıllı, ergen, hür, zengin) taşıyan kadınlara da hac farzdır (Kadınlar için ayrıca yanlarında mahrem bulunması yol güvenliği/eda şartı olarak aranabilir).

14. Beş vakit namazın vakitleriyle ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Akşam namazının vakti ikindi vaktinin bittiği yani güneşin battığı anda başlar.
B) Yatsı namazının vakti akşam namazının vaktinin bittiği anda, batı ufkunda oluşan kızarıklık gidince başlar.
C) Öğle namazının vakti güneşin tam tepe noktasını geçip batıya yöneldiği anda başlar.
D) Sabah namazının vakti birinci fecrin doğuşuyla başlar.
E) İkindi namazının vakti ise öğle namazının vaktinin bittiği anda başlar.

Cevap : D) Sabah namazının vakti birinci fecrin doğuşuyla başlar.

Açıklama : Sabah namazının vakti, **ikinci fecrin (Fecr-i Sadık)** doğuşuyla, yani tan yerinin ağarmaya başlamasıyla girer. Birinci fecir (Fecr-i Kazib/Yalancı şafak) sabah namazı vaktinin girdiğini göstermez.

15. Aşağıda verilenlerden hangisi ihramın rükünlerindendir?

A) Şeytan taşlama
B) Abdest ve Telbiye
C) İhram namazı kılmak
D) Vakfe yapmak
E) Niyet ve Telbiye

Cevap : E) Niyet ve Telbiye

Açıklama : İhrama girmenin iki temel rüknü (veya şartı) vardır: **Niyet etmek** ve **Telbiye getirmek**.

16. Aşağıdakilerden hangisi ziyaret tavafının geçerlilik şartlarından değildir?

A) Niyet etmek
B) Tavafın vaktinde yapılması
C) Tavaf namazını kılmak
D) Şavtların çoğunun yapılması
E) Tavafın Kâbe’nin etrafında ve Harem’in içinde yapılması

Cevap : C) Tavaf namazını kılmak

Açıklama : Tavaf namazı, tavaftan sonra kılınması gereken **vacip** bir namazdır; ancak tavafın **geçerlilik şartı (rüknü)** değildir. Tavaf namazı kılınmasa bile tavaf geçerlidir (fakat kişi günahkar olur veya ceza gerekebilir).

17. Aşağıda verilen kavramlardan hangisinin tanımı yanlıştır?

A) Zıhar keffareti: Hayızlı eşle cinsel ilişkiye girilmesi durumunda verilmesi gereken sadakadır.
B) Bedene: Haccın belirli kurallarına aykırı davranılması durumunda kesilmesi gereken büyükbaş hayvandır.
C) Hedy: Hac ve umre fiilleri ile ilgili olarak Harem sınırları içinde kesilen kurbandır.
D) İhram: Hac veya umre yapan kimseye normal durumlarda helâl olan bazı davranışların haram kılınmasıdır.
E) İhsar: Hac veya umre için ihrama giren kimsenin, herhangi bir sebeple, temel rükünleri yerine getirmesinin engellenmesidir.

Cevap : A) Zıhar keffareti: Hayızlı eşle cinsel ilişkiye girilmesi durumunda verilmesi gereken sadakadır.

Açıklama : **Zıhar**, kocanın eşini kendisine haram olan bir yakınına (annesinin sırtına vb.) benzeterek haram kılmasıdır ve bunun keffareti oruç veya köle azadı gibi ağır şartlardır. Hayızlı eşle ilişki keffareti farklıdır. Tanım yanlıştır.

18. Aşağıdakilerden hangisi kurbanlıkta aranan özelliklerden değildir?

A) Kesim yerine gidemeyecek kadar topal olmaması
B) Aşırı zayıf olmaması
C) Sığır cinsinin 2 yaşını tamamlamış olması
D) Her iki gözün görüyor olması
E) Keçi, 1 yaşında olmasa da 1 yaşındaymış gibi besili olması

Cevap : E) Keçi, 1 yaşında olmasa da 1 yaşındaymış gibi besili olması

Açıklama : Keçi ve koyun kurban edilebilmek için **1 yaşını doldurmuş** olmalıdır. Sadece **koyun** için “6 ayını doldurmuş ama 1 yaşında gibi gösterişli olması” istisnası vardır; **keçi** için bu istisna geçerli değildir, keçi mutlaka 1 yaşını doldurmalıdır.

19. Kurban hakkında aşağıda yer alan tanımlamalardan hangisi yanlıştır?

A) Adak: Kişinin kendi arzusuyla üzerine bağlayıcı bir yükümlülük haline getirdiği kurbandır.
B) Ceza-i sayd: Harem bölgesindeki avlanma yasağını çiğneyene verilen avına denk bir hayvan kesme cezasıdır.
C) Dem-i ihsar: Kabe’de kesilmek üzere gönderilen veya Hac veya umre yaparken kesilen kurbanlardır.
D) Dem-i kefaret: İhramlının kaçınması gereken yasaklardan birini çiğneyen kişinin ceza olarak kesmesi gereken kurbandır.
E) Akika: Yeni doğan çocuklar için kesilen şükür kurbanıdır.

Cevap : C) Dem-i ihsar: Kabe’de kesilmek üzere gönderilen veya Hac veya umre yaparken kesilen kurbanlardır.

Açıklama : “Hedy”, Harem bölgesinde kesilen kurbanların genel adıdır. **İhsar kurbanı (Dem-i ihsar)**, hac veya umre yolculuğunda engellenen kişinin ihramdan çıkmak için kestiği kurbandır, tanım bu haliyle eksik veya karışıktır.

20. İslam hukukçularına göre aşağıdaki süslenme-estetik işlemlerinden hangisi caiz değildir?

A) Kişinin kendi saçından kendisine saç ekimi yaptırması
B) İnsan saçı dışında bir başka madde ile yapılan peruğun takılması
C) Ruh ve beden sağlığı itibariyle ortaya çıkan bir zaruretten dolayı yapılan botoks işlemleri
D) Fiziksel deformasyon ve anormallik gibi bazı durumlardan dolayı yapılan estetik müdahaleler
E) Bir kimsenin saçının bir başkasına ekilmesi

Cevap : E) Bir kimsenin saçının bir başkasına ekilmesi

Açıklama : İslam’da, insanın parçalarının (saç gibi) saygınlığı vardır ve bir başkasına takılması/ekilmesi, “Allah’ın yarattığını değiştirme” ve “sahtekarlık/aldatma” yasağı kapsamında genellikle **caiz görülmemiştir**. Kendi saçından ekim veya sentetik peruk ise belli şartlarda caiz görülür.