Arkeolojiye Giriş 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Arkeoloji, insanlık tarihini maddi kalıntılar üzerinden inceleyen bilim dalıdır. Bu incelemelerde “karbon 14 (C14)” metodu, organik buluntuların yaşını belirlemek için kullanılan en önemli mutlak tarihlendirme yöntemidir. Arkeolojik çalışmalar, kazılarda bulunan seramik malzemelerden, anıtsal mimariye kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. Bu makalede, Anadolu uygarlıkları, sanat tarihi terimleri ve arkeolojik buluntular ele alınacaktır.

Anadolu Uygarlıkları ve Mitoloji

Anadolu, tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır.

• Hititler: Bronz Çağı’nda Anadolu’da kurulan güçlü imparatorluktur. Fethettikleri halkların tanrılarını benimsedikleri için “Bin Tanrılı Halk” olarak anılırlar. Çorum’daki “Yazılıkaya” açık hava tapınağında, Hitit tanrılarının geçit töreni halinde betimlendiği ünlü kabartmalar bulunur.
• Bithynia: Antik Çağ’da İstanbul’un Anadolu yakasından Bolu’ya kadar uzanan bölgeye verilen addır.
• Daskyleion: Mysia bölgesinde yer alan ve Pers satraplık merkezi olan önemli bir kenttir.

Mitos: Eski Yunancada “söylenen söz” anlamına gelir ve genellikle efsane niteliğinde, güvenilirliği şüpheli kabul edilen anlatıları ifade eder. Propontis ise Marmara Denizi’nin antik adıdır.

Sanat Tarihi ve Terminoloji

Arkeoloji ve sanat tarihinde eserleri tanımlamak için özel terimler kullanılır.

• Serbest Plastik: Bir mimariye bağlı olmayan, “tek başına ayakta durabilen” heykelleri ifade eder.
• Barbotin Tekniği: Seramik hamurunun (kilin) kabın yüzeyine sürülerek kabartmalı bezeme yapılmasıdır.
• Amphora: Antik çağda katı ve sıvı ürünleri (şarap, zeytinyağı) “taşımakta kullanılan” iki kulplu kaptır.
• Bouleuterion: Antik Yunan kentlerinde “kent konseyi meclis binası”dır.

Önemli Eserler ve İlkler

Arkeolojik buluntular, sanatın ve teknolojinin gelişimini gösterir. Almanya’da bulunan “Hohle Fels Venüsü”, bilinen en eski figürin örneğidir. Mısır’da MÖ 3. binyılda “taşların alet kullanılarak şekillendirilmesi” mimaride bir dönüm noktası olmuştur. Heykelcik yapımında fildişi kullanımı ise en erken MÖ 3. binyılda görülmüştür.

Türkiye’de Arkeoloji ve Müzecilik

Türkiye’de arkeolojik çalışmalar Cumhuriyet döneminde hız kazanmıştır. II. Dünya Savaşı yıllarında Perge, Karatepe ve Gordion gibi kazılar başlamışken, “Klazomenai” kazıları daha sonraki bir dönemde başlamıştır. Müzecilik alanında ise, 1980’de açılan “Sadberk Hanım Müzesi”, ülkemizin ilk özel müzesidir.

Kültürel miras sadece antik eserlerle sınırlı değildir; fabrikalar, köprüler ve demiryolları gibi yapılar “Tarım, sanayi ve teknolojik donatılar” kategorisinde miras olarak değerlendirilir.

1. Aşağıdakilerden hangisi Bronz Çağda Anadolu’da kurulan güçlü bir imparatorluktur?

A) Phrygler
B) Assurlular
C) Hititler
D) Urartular
E) Mısırlılar

Cevap : C) Hititler

Açıklama : Bronz Çağı’nda (MÖ 2. binyıl) Anadolu’da merkezi bir güç olarak ortaya çıkan ve bir imparatorluk kuran en önemli uygarlık **Hititler**dir.

2. “Bin Tanrılı Halk” aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yunanlar
B) Romalılar
C) Phrygler
D) Hititler
E) Urartular

Cevap : D) Hititler

Açıklama : Hititler, fethettikleri bölgelerin ve çevre kültürlerin (Hatti, Hurri, Luvi vb.) tanrılarını da panteonlarına kattıkları için tarihte **”Bin Tanrılı Halk”** (veya Ülke) olarak anılmışlardır.

3. Karbon 14 (C 14) metodu nedir?

A) Doğal faktörler veya iklimsel farklılıkların değerlendirildiği bir test
B) Nisbi tarihlemede kullanılan bir test
C) Arkeolojik organik malzemeler içindeki karbon oranını ölçmeye yarayan bir test
D) Arkeolojik buluntulardaki kimyasal farklılıkları ölçen bir test
E) Ağaç halkalarını sayarak, ahşabın yaşını ölçen bir test

Cevap : C) Arkeolojik organik malzemeler içindeki karbon oranını ölçmeye yarayan bir test

Açıklama : Karbon 14 metodu, organik buluntuların (kemik, ahşap, kömür vb.) içindeki radyoaktif karbon izotopunun yarılanma ömrünü ölçerek mutlak tarihlendirme yapılmasını sağlayan bir yöntemdir.

4. “Pontos’un önü” anlamına gelen, Marmara denizinin antik adı nedir?

A) Pontos
B) Propontis
C) Pontos Euksenios
D) Pontos Aksenios
E) Keras

Cevap : B) Propontis

Açıklama : Marmara Denizi’nin antik adı **Propontis**’tir. “Pro” (ön) ve “Pontos” (deniz/Karadeniz) kelimelerinden türemiştir ve Pontos’un (Karadeniz’in) önü anlamına gelir.

5. “Serbest plastik” nedir?

A) Özgün üretilmiş eser
B) Doğrudan hayalgücüne dayalı
C) Tek başına ayakta durabilen
D) Serbestçe yaygınlaştırılmış
E) Bağımsız biçimlendirilmiş eser

Cevap : C) Tek başına ayakta durabilen

Açıklama : Sanat tarihinde ve arkeolojide **serbest plastik** terimi, bir mimariye veya fona bağlı olmayan, her yönden görülebilen ve **tek başına ayakta durabilen** heykeller (yuvarlak heykel) için kullanılır.

6. Belirli bir yoğunluktaki kilin kabın üzerine kabartma oluşturacak şekilde sürülmesiyle oluşturulan bezeme tekniğinin adı nedir?

A) Rölyef bezeme tekniği
B) Kırmızı figür tekniği
C) Kalıplama tekniği
D) Barbotin tekniği
E) Kabartma tekniği

Cevap : D) Barbotin tekniği

Açıklama : **Barbotin tekniği**, seramik hamurunun (barbotin) kabın yüzeyine bir alet veya fırça ile sürülerek veya damlatılarak kabartmalı bezemeler oluşturulmasıdır.

7. Aşağıdakilerden hangisi kazılarda bulunan seramik malzemenin önemini ifade eden bir cümle değildir?

A) Üretim teknolojisi hakkında bilgi verir.
B) Bulunduğu tabakanın tarihlendirilmesini sağlayabilir.
C) Dinsel inanışlar hakkında bilgi verir.
D) Bulunduğu yerdeki toplumun yeme-içme alışkanlıkları hakkında bilgi verir.
E) Yaşam standartı hakkında bilgi verir.

Cevap : E) Yaşam standartı hakkında bilgi verir.

Açıklama :

8. Amphora nedir?

A) Yemek pişirmede kullanılan bir kap türü
B) Yiyecek servisinde kullanılan bir kap türü
C) Katı ve sıvıları taşımakta kullanılan bir kap türü
D) Depolama kabı
E) Sıvı servisinde kullanılan özel bir kap formu

Cevap : C) Katı ve sıvıları taşımakta kullanılan bir kap türü

Açıklama : **Amphora**, antik çağda özellikle şarap, zeytinyağı, tahıl ve balık sosu gibi katı ve sıvı ürünlerin **taşınması** ve depolanması amacıyla kullanılan, iki kulplu seramik kaptır.

9. Küçük boyutlu – figürin olarak üretilmiş ilk eserin arkeoloji literatüründeki adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çatalhöyük Tanrıçası
B) Hohle Fels Venüsü
C) Kyklat İdolü
D) Willendorf Venüsü
E) Steatopik

Cevap : B) Hohle Fels Venüsü

Açıklama : Almanya’da bulunan ve günümüzden yaklaşık 35.000-40.000 yıl öncesine tarihlenen **Hohle Fels Venüsü**, bilinen en eski figüratif sanat eseri (küçük heykelcik) olarak kabul edilmektedir.

10. Hititlerin tanrılarının yanyana betimlendiği ünlü kabartma nerededir?

A) Gordion
B) Alacahöyük
C) Phaselis
D) Yazılıkaya
E) Boğazköy

Cevap : D) Yazılıkaya

Açıklama : Hitit İmparatorluğu’nun açık hava tapınağı olan **Yazılıkaya**’da (Çorum/Boğazköy yakınında), Hitit panteonundaki tanrı ve tanrıçaların geçit töreni halinde yan yana betimlendiği ünlü kaya kabartmaları bulunur.

11. Antik Çağ’da İstanbul’un Anadolu yakası, Kocaeli, Adapazarı ve Bolu’nun tamamını, Zonguldak’ın batısını, Bilecik ve Bursa’nın kuzeyini kapsayan bölgeye ne ad verilir?

A) Bithynia
B) Phrygia
C) Thrakia
D) Troas
E) Mysia

Cevap : A) Bithynia

Açıklama : Tanımlanan coğrafi bölge (İstanbul Anadolu yakasından Bolu ve Bursa’ya kadar olan Kuzeybatı Anadolu bölgesi), antik çağda **Bithynia** (Bitinya) olarak adlandırılmıştır.

12. Heykelcik yapımında fildişi en erken ne zaman kullanılmıştır?

A) MÖ.5.bin
B) MÖ.3.bin
C) MÖ.1.bin
D) MÖ.4.bin
E) MÖ.2.bin

Cevap : B) MÖ.3.bin

Açıklama :

13. Akdeniz havzasında mimaride mermer kullanımı ne zaman başlamıştır?

A) MÖ.6.yy.sonu-5.yy.başı
B) MÖ. 8.yy. ortası-7.yy. başı
C) MÖ.5.yy.ortası-4.yy.başı
D) MS.1.yy.
E) MÖ.9.yy.

Cevap : B) MÖ. 8.yy. ortası-7.yy. başı

Açıklama :

14. Ülkemizde açılan ilk özel müze aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yerebatan Sarnıcı Müzesi
B) Sabancı Müzesi
C) İstanbul Resim ve Heykel Müzesi
D) Sadberk Hanım Müzesi
E) İstanbul Modern

Cevap : D) Sadberk Hanım Müzesi

Açıklama : Vehbi Koç Vakfı tarafından 1980 yılında İstanbul Sarıyer’de açılan **Sadberk Hanım Müzesi**, Türkiye’nin ilk özel müzesidir.

15. Aşağıdakilerden hangisi II.Dünya Savaşı yıllarına denk gelen Türk arkeolojisinin dördüncü döneminde başlamış kazılardan biri değildir?

A) Klazomenai
B) Karain
C) Gordion
D) Perge
E) Karatepe

Cevap : A) Klazomenai

Açıklama : II. Dünya Savaşı ve sonrasındaki dönemde (1940’lar-1950’ler) Perge, Side, Karatepe, Kültepe ve Gordion gibi büyük kazılar başlamıştır. Karain kazıları da 1946’da başlamıştır. **Klazomenai** kazıları ise çok daha sonra, 1979 yılında (Güven Bakır tarafından) başlatılmıştır.

16. Tarımsal peyzaj ve yerleşmeler, barajlar, maden işleme sahaları, fabrikalar, köprüler, kanallar, demiryolu ve endüstriyel yerleşmeler, hangi tipte kültürel miras sayılabilir?

A) Tarım, sanayi ve teknolojik donatılar
B) Modern miras
C) Yöresel mimari
D) Sembolik donatılar ve anıtlar
E) Kentsel ve kırsal yerleşmeler

Cevap : A) Tarım, sanayi ve teknolojik donatılar

Açıklama : Sayılan yapılar (fabrikalar, köprüler, demiryolları, madenler), insanlığın üretim, teknoloji ve mühendislik tarihini yansıtan **Tarım, sanayi ve teknolojik (endüstriyel) miras** kategorisinde değerlendirilir.

17. “Bouleuterion” nedir?

A) Kent konseyi
B) Halk meclisinin toplantı binası
C) Halk meclisi
D) Kent konseyi icra komitesi
E) Kent konseyi meclis binası

Cevap : E) Kent konseyi meclis binası

Açıklama : Antik Yunan kentlerinde, kent meclisinin (Boule) toplandığı, genellikle tiyatroya benzeyen ancak üstü kapalı olan meclis binasına **Bouleuterion** denir.

18. Mysia bölgesinin önemli kentlerinden biri olan ve MÖ.6 yy.da önemli bir Pers satraplık merkezi olan kent hangisidir?

A) Kyzikos
B) Adramytteion
C) Pergamon
D) Troia
E) Daskyleion

Cevap : E) Daskyleion

Açıklama : Balıkesir/Bandırma yakınlarındaki **Daskyleion** (Hisartepe), Pers egemenliği döneminde (MÖ 6.-4. yy) Hellespontos Phrygiası satraplığının (valiliğinin) merkezi olmuştur.

19. Eski Yunancada “söylenen” veya “duyulan söz” anlamına gelen ve bu nedenle de güvenilir olmadığına inanılan “söz” için kullanılan kelime aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mitos
B) Efsane
C) Epos
D) Logos
E) Destan

Cevap : A) Mitos

Açıklama : Eski Yunancada söz anlamına gelen kavramlardan **Mitos (Mythos)**; söylenen, anlatılan, masal veya efsane niteliğindeki sözdür ve doğruluğu kanıtlanamaz, güvenilirliği şüpheli kabul edilir (Logos’un, yani akıl ve gerçeğin karşıtı olarak).

20. Alet kullanarak taşların şekillendirilmesi en erken nerede ve ne zaman gerçekleşmiştir?

A) Hattuşaş’ta MÖ.2.binde
B) Daskyleion’da MÖ.1.binde
C) Perge’de MS.2. yy.da
D) Sardes’te MÖ.6.yy.da
E) Mısır’da MÖ.3.binde

Cevap : E) Mısır’da MÖ.3.binde

Açıklama : Taşın alet kullanılarak mimari ve sanatsal amaçla şekillendirilmesi (taş işçiliği), anıtsal boyutta en erken **Mısır’da (Eski Krallık dönemi, MÖ 3. binyıl)**, piramitler ve tapınakların inşasıyla başlamış ve gelişmiştir.