Anadolu Uygarlıklar Tarihi 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Anadolu, binlerce yıl boyunca sayısız uygarlığa ev sahipliği yapmış, tarihin en önemli kavşaklarından biri olmuştur. MÖ 2. binyılda kurulan güçlü “Hitit İmparatorluğu”ndan, MÖ 1. binyıldaki Geç Hitit krallıklarına ve Demir Çağı’nın Urartu Krallığı’na kadar bu topraklar, zengin bir kültürel mirasa sahiptir. Bu makalede, Hititlerin tarihi, dini ve kültürel yapısı ile Anadolu’nun diğer önemli uygarlıkları (Urartu, Roma) ve arkeolojik dönemler incelenecektir.

Hititler: Bin Tanrılı Halk

Hititler, Bronz Çağı’nda Anadolu’da kurulan en güçlü imparatorluktur. Fethettikleri halkların tanrılarını benimsedikleri için tarihte “Bin Tanrılı Halk” olarak anılmışlardır. Hitit tanrıları, insan biçimli (antropomorfik) olarak tasvir edilmiştir. Hitit arşivlerinde, Eski Pers dili hariç, Hattice, Luvice ve Hurrice gibi birçok dilde metin bulunur. Hitit tarihini ve kültürünü inceleyen bilim dalı “Hititoloji”dir.

• Başkent Hattuşa: I. Hattuşili tarafından başkent yapılmıştır. Başkenti Hattuşa’dan Tarhuntaşşa’ya taşıyan kral ise III. Murşili değil, II. Muwatalli’dir.
• Kadeş Savaşı: Tarihin en ünlü savaşlarından biri olan Kadeş (MÖ 1274), Hitit Kralı II. Muvatalli ile Mısır Firavunu II. Ramses arasında yapılmıştır.
• Diplomasi: Hattuşa kazılarında bulunan ünlü “Bronz Tablet”, IV. Tuthaliya ile “Tarhuntaşşa kralı Kuruntiya” arasında yapılan bir antlaşma metnidir.

Geç Hitit Krallıklarına ve Assur Etkisi

Hitit İmparatorluğu’nun yıkılmasından sonra (MÖ 1200 civarı), Güneydoğu Anadolu ve Kuzey Suriye’de Geç Hitit Krallıkları kurulmuştur. Bu krallıklardan biri olan “Kargamış”, günümüzde Gaziantep sınırlarında yer alır. Geç Hitit devletleri, MÖ 9. ve 8. yüzyıllarda güçlenen “Assur İmparatorluğu”nun istilalarıyla son bulmuştur. Assur Ticaret Kolonileri Çağı’nda ise kervanlar Assur’dan çıkarken “Vasitum”, Anadolu’ya vardıklarında “Qaqqadâtum” (baş parası) vergisi ödemişlerdir.

Urartu Krallığı

MÖ 1. binyılda Doğu Anadolu, Güney Kafkasya ve Kuzeybatı İran coğrafyasında hüküm süren Urartu Krallığı, çok tanrılı (politeist) bir dine sahipti; monoteist değildi. Krallığın inanç sistemi ve panteonu hakkında bilgi veren en önemli kaynaklardan biri Meher Kapı yazıtıdır.

Klasik Dönem ve Arkeolojik Kavramlar

Anadolu’nun batısında ve Ege dünyasında da önemli gelişmeler yaşanmıştır. Antik Yunan edebiyatının temel eseri “İlyada”nın yazarı “Homeros”tur. Büyük İskender, Gaugamela Savaşı’ndan sonra “Asya Kralı” unvanını almıştır. Roma mimarisi, “Yunan ve Etrüsk” kültürlerinin bir sentezi olarak gelişmiştir; ancak “Kilise”, klasik (pagan) Roma mimarisinin bir yapı türü değildir. Roma döneminde İstanbul’un Anadolu yakasından Bolu’ya kadar olan bölgeye “Bithynia” adı verilmiştir.

Arkeolojik dönemlendirmede, “Anadolu’da Karanlık Çağ”, MÖ 13. yüzyıl sonu ile 12. yüzyıl başı arasındaki dönemi kapsar. Kalkolitik Çağ’ın Orta Anadolu’daki önemli merkezlerinden biri “Güvercin Kayası”dır. İlk Tunç Çağı’nın zengin merkezlerinden biri ise Çorum’daki “Alacahöyük”tür.

1. Bir Geç Hitit devleti olan Kargamış hangi coğrafi bölgede yer almaktadır?

A) Çukurova
B) Adıyaman
C) Antakya ve Amuk Ovası
D) Kayseri
E) Gaziantep

Cevap : E) Gaziantep

Açıklama : **Kargamış**, Fırat Nehri’nin batı kıyısında, günümüzde Türkiye (**Gaziantep**) ile Suriye (Cerablus) sınırında yer alan önemli bir Geç Hitit krallığı merkezidir.

2. Tarhuntaşşa kralı kimdir?

A) Kurunt(iy)a
B) III. Hattuşili
C) II. Şuppiluliuma
D) IV. Tuthaliya
E) II. Amuvanda

Cevap : A) Kurunt(iy)a

Açıklama : **Kuruntiya**, Hitit İmparatorluğu döneminde III. Hattuşili ve IV. Tuthaliya zamanında Tarhuntaşşa bölgesinin kralı olarak atanmıştır. Ünlü Bronz Tablet antlaşması IV. Tuthaliya ile Kuruntiya arasında yapılmıştır.

3. Hitit inancına göre tanrılar nasıldır?

A) İnsan görünümlüdür.
B) Hayvan görünümlüdür.
C) Görünmezler.
D) Doğanın bir parçasıdır.
E) Karışık yaratık görünümlüdür.

Cevap : A) İnsan görünümlüdür.

Açıklama : Hitit tanrıları, antropomorfik (insan biçimli) olarak düşünülmüş ve tasvir edilmiştir. İnsanlar gibi yer, içer, evlenir ve duygusal tepkiler verirler, ancak ölümsüz ve çok güçlüdürler.

4. Aşağıdaki yerleşmelerden hangisi Orta Anadolu’da yer alan Kalkolitik yerleşmelerdir?

A) İkiztepe
B) Güvercin Kayası
C) Küllüoba
D) Demircihöyük
E) Domuztepe

Cevap : B) Güvercin Kayası

Açıklama : **Güvercin Kayası**, Orta Anadolu’da (Aksaray/Kapadokya bölgesinde) yer alan önemli bir Kalkolitik Çağ yerleşimidir. (İkiztepe Karadeniz’de, Küllüoba ve Demircihöyük Eskişehir/İç Batı Anadolu’da, Domuztepe Güneydoğu Anadolu’dadır).

5. İliada adlı edebi eserin yazarı kimdir?

A) Homeros
B) Herodotos
C) Pythagoras
D) Anaximenes
E) Thales

Cevap : A) Homeros

Açıklama : Antik Yunan edebiyatının temel taşlarından olan ve Truva Savaşı’nı konu alan **İlyada** destanının yazarı (ozanı) **Homeros**’tur.

6. Aşağıdakilerden hangisi ilk Tunç Çağı’ndaki önemli merkezlerden biridir?

A) Yumuktepe
B) Toptepe
C) Klazomenai
D) Alacahöyük
E) Fikirtepe

Cevap : D) Alacahöyük

Açıklama : **Alacahöyük** (Çorum), özellikle Erken Tunç Çağı’na ait kral mezarları ve buluntularıyla (güneş kursları, metal eserler) dönemin en önemli ve zengin merkezlerinden biridir.

7. Geç Hitit Devletleri nasıl son bulmuştur?

A) Fenike istilasıyla
B) Pers istilasıyla
C) Frig istilasıyla
D) Urartu istilasıyla
E) Assur istilasıyla

Cevap : E) Assur istilasıyla

Açıklama : MÖ 1. binyılda Anadolu’nun güneydoğusunda ve Kuzey Suriye’de varlık gösteren Geç Hitit Krallıkları, MÖ 9. ve 8. yüzyıllarda güçlenen **Yeni Assur İmparatorluğu**’nun seferleri sonucunda tek tek yıkılmış ve Assur eyaleti haline getirilmiştir.

8. Roma mimarisi hangi kültür kültürlerden etkilenmiştir?

A) Urartu
B) Hellenistik
C) Hitit
D) Yunan-Etrüsk
E) Asur-Babil

Cevap : D) Yunan-Etrüsk

Açıklama : Roma mimarisi, temel olarak İtalya’nın yerli halkı olan **Etrüskler** (kemer, tonoz, mühendislik) ve **Yunanlar** (düzenler, tapınak formları) mimarisinin sentezi ve gelişimi üzerine kurulmuştur.

9. M.Ö. 1. bin yılda Urartu Devleti hangi coğrafyada varlık göstermiştir?

A) Güney Anadolu
B) Doğu Anadolu, Güney Kafkasya ve Kuzeybatı İran
C) Mısır
D) Balkanlar
E) Batı Anadolu

Cevap : B) Doğu Anadolu, Güney Kafkasya ve Kuzeybatı İran

Açıklama : Urartu Krallığı’nın merkezi Van Gölü havzası olup, egemenlik alanı **Doğu Anadolu**, **Güney Kafkasya** (Ermenistan) ve **Kuzeybatı İran**’ı kapsamıştır.

10. “Anadolu’da Karanlık Çağ” tanımı hangi tarih aralığını kapsamaktadır?

A) MÖ 10. yy sonu ve 11. yy başı
B) MÖ 13. yy sonu ve 12. yy başı
C) MÖ 11. yy sonu ve 14. yy başı
D) MÖ 11. yy sonu ve 12. yy başı
E) MÖ 9. yy sonu ve 10. yy başı

Cevap : B) MÖ 13. yy sonu ve 12. yy başı

Açıklama :

11. Urartu dini ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Baş Tanrı Haldi genelde Arslan ile tasvir edilir.
B) Monoteist bir dindir.
C) Politesit bir dindir.
D) Meher kapı yazıtı, Urartu pantheonu hakkında bilgi verir.
E) Baş Tanrısı Haldi’dir.

Cevap : B) Monoteist bir dindir.

Açıklama : Urartu dini, Haldi, Teişeba ve Şivini başta olmak üzere birçok tanrının bulunduğu **Politeist (Çok Tanrılı)** bir dindir. **Monoteist (Tek Tanrılı)** değildir.

12. Hitit tarihi ve Hitit devletinin başkenti olan Hattuşa ile ilişkisine dair, aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Hattuşa, Hitit Kralı I. Hattuşili tarafından başkent yapılmıştır.
B) Kentin Yukarı Şehir bölgesinde çoğunlukla resmi yapılar yer alır.
C) Başkent, III. Murşili döneminde Hattuşa’dan Tarhuntaşşa’ya taşınmıştır.
D) Arkeolojik veriler Hattuşa’nın son dönemleriyle ilgili bilgi vermemektedir.
E) Yuvarlak kemerli şehir kapıları, Hitit mimarisinin özgün yapılarındandır.

Cevap : C) Başkent, III. Murşili döneminde Hattuşa’dan Tarhuntaşşa’ya taşınmıştır.

Açıklama : Başkenti Hattuşa’dan Tarhuntaşşa’ya taşıyan kral III. Murşili değil, **II. Muwatalli**’dir.

13. “…..bilimi, interdisipliner çalışmalar yaparak, çivi yazılı tabletlerden elde edilen verileri gerektiği şekilde kullanmakta, böylece genel anlamda BİLİM’e katkıda bulunmaktadır”.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdaki seçeneklerden hangisi getirilmelidir?

A) Arkeoloji
B) Eskiçağ Tarihi
C) Dinler Tarihi
D) Antropoloji
E) Hititoloji

Cevap : E) Hititoloji

Açıklama : Hitit dilini, tarihini ve kültürünü **çivi yazılı tabletleri** okuyarak ve yorumlayarak inceleyen bilim dalı **Hititoloji**’dir.

14. Assur’dan yola çıkan bir kervan burada ……….. adını alan, bir çeşit çıkış vergisi, Anadolu’da ise ………… adlı ve “baş parası” anlamına gelen bir vergi ödüyordu.
Yukarıdaki boşlulara sırasıyla aşağıdaki seçeneklerden hangisi getirilmelidir?

A) mina/karum
B) mina/talent
C) karum/vabartum
D) vasitum/qaqqadâtum
E) şekel/mina

Cevap : D) vasitum/qaqqadâtum

Açıklama : Assur Ticaret Kolonileri Çağı’nda, kervanlar Assur’dan çıkarken **Vasitum** (çıkış vergisi), Anadolu’ya vardıklarında ise **Qaqqadâtum** (kelle/baş vergisi) ödüyorlardı.

15. Kadeş Savaşı kimler arasında yapılmıştır?

A) II.Muvatalli – II. Ramses
B) I.Şuppiluliuma – III. Amenhotep
C) III.Hattuşili – Benteşina
D) III.Hattuşili – II.Ramses
E) II.Murşili – Piyaşili

Cevap : A) II.Muvatalli – II. Ramses

Açıklama : Tarihin en ünlü savaşlarından biri olan Kadeş Savaşı (MÖ 1274), Hitit Kralı **II. Muvatalli** ile Mısır Firavunu **II. Ramses** arasında yapılmıştır. (Barış antlaşması ise daha sonra III. Hattuşili ile II. Ramses arasında imzalanmıştır).

16. Gaugamela Savaşı’ndan sonra Büyük İskender, ordusu tarafından hangi unvana layık görülür?

A) Denizler Aslanı
B) Kainatın Kralı
C) Dünya Kralı
D) Asya Kralı
E) Hellen Kralı

Cevap : D) Asya Kralı

Açıklama : Büyük İskender, Gaugamela Savaşı’nda (MÖ 331) Pers Kralı III. Darius’u yenerek Pers İmparatorluğu’nun gücünü kırmış ve ordusu tarafından **Asya Kralı** ilan edilmiştir.

17. Aşağıdakilerden hangisi Roma mimarisinin önemli yapı türlerinden biri değildir?

A) Su Kemerleri
B) Roma Evleri
C) Tiyatro
D) Tapınak
E) Kilise

Cevap : E) Kilise

Açıklama : Roma İmparatorluğu’nun Hristiyanlığı kabul etmesinden önceki klasik Roma mimarisinde (cumhuriyet ve erken imparatorluk), tapınaklar, tiyatrolar, hamamlar ve su kemerleri yaygındır. **Kilise** mimarisi ise Roma’nın Hristiyanlaşmasıyla (Geç Roma/Erken Bizans) gelişmeye başlamıştır, klasik Pagan Roma’nın bir yapı türü değildir (Bazilikalar mahkeme/ticaret binasıydı, sonra kiliseye dönüştü).

18. Hattuşa kazılarında bulunan Bronz Tablet hangi grup metni içinde yer alır?

A) Kanun metni
B) Envanter Metni
C) Antlaşma tableti
D) Mitolojik Metin
E) Mektup

Cevap : C) Antlaşma tableti

Açıklama : 1986 yılında Hattuşa’da bulunan ünlü Bronz Tablet, Hitit Kralı IV. Tuthaliya ile Tarhuntaşşa Kralı Kuruntiya arasında yapılan bir **Antlaşma metnidir**.

19. Aşağıdaki dillerden hangisi Hitit arşivlerinde yer almaz?

A) Hititçe
B) Hurrice
C) Eski Pers Dili
D) Hattice
E) Luvice

Cevap : C) Eski Pers Dili

Açıklama : Hitit arşivlerinde Hititçe (Nesi), Luvice, Palaca, Hattice, Hurrice, Akadca, Sümerce ve Mitannice gibi dillerde metinler bulunmuştur. **Eski Pers Dili** ise Hititlerin yıkılışından yüzyıllar sonra (MÖ 6. yy) ortaya çıkan Pers İmparatorluğu’nun dilidir ve Hitit arşivlerinde yer almaz.

20. Aşağıdakilerden hangisi Geç Hitit Devletlerinin krallarının üstlendiği görevlerden biri değildir?

A) Şehir Beyi
B) Rahip
C) Tüccar
D) Ordu Komutanı
E) Hakim

Cevap : C) Tüccar

Açıklama : Eski Çağ kralları (Geç Hititler dahil) genellikle başkomutan, başrahip, başyargıç (hakim) ve yönetici (şehir beyi) gibi siyasi, dini ve askeri görevleri üstlenirlerdi. Ancak **tüccarlık**, kralların doğrudan üstlendiği bir görev değildir; ticaret krallık kontrolünde olsa da krallar bizzat tüccar değildir.