İslam Tarihi 2024-2025 Final Soruları

Giriş

İslam tarihi, Hz. Muhammed’in (s.a.v) risaletiyle başlayan ve Dört Halife dönemiyle kurumsallaşan bir süreçtir. Bu dönemde yaşanan savaşlar, antlaşmalar ve idari gelişmeler, İslam medeniyetinin temellerini atmıştır. Örneğin, Hz. Ömer döneminde fethedilen **”Mısır’ın fethiyle görevlendirilen”** komutan Amr b. As iken, Hz. Ebu Bekir döneminde Bizans’a karşı kazanılan ilk önemli zafer **”Ecnâdeyn Savaşı”**dır (634).

Hz. Peygamber Dönemi: Savaşlar ve Olaylar

İslam’ın ilk yıllarında müşriklerle yapılan mücadeleler belirleyicidir. Haram aylarda yapılan savaşlara **”Ficar Savaşları”** denilmiştir. Hz. Peygamber’in Taif dönüşünde Mekke’ye girmesini sağlayan kişi ise **”Mut’im b. Adi”**dir. Medine döneminde yaşanan **Recî Vak’ası**, Müslümanlara yönelik bir saldırı olup, bu hadiseden birkaç yıl sonra Müslümanlar bir misilleme harekatında bulunmuşlardır.

• Tebük Seferi: Kıtlık ve kuraklık zamanında yapıldığı için bu orduya **”Ceyşü’l-usra”** (Zorluk Ordusu) denilmiştir.
• Mûte Savaşı: Hz. Peygamber’in **”İslâm’a davet mektubunu taşıyan elçinin öldürülmesi”** sebebiyle Bizans ile yapılan ilk savaştır.
• Hendek Savaşı: Müşriklerin Medine’ye son saldırısıdır. Bu savaşta **Hz. Ali’nin** ünlü mübarezesi (Amr b. Abdüved ile) bilinse de, Abdurrahman b. Avf ve Talha b. Ubeydullah gibi isimlerin özel bir mübareze grubu oluşturduğu bilgisi yanlıştır.
• Elçiler Yılı (Senetü’l-vüfûd): Birçok kabile elçi göndermiş olsa da, gelen heyetlerin **”tamamı İslâm’ı kabul etmemiştir”** (örn: Necranlılar).

Hz. Peygamber’in davet mektubu gönderdiği hükümdarlardan sadece **”Habeş Necâşisi”** İslam’ı kabul etmiştir. İlk vahiyden sonra vahyin bir süre kesildiği döneme ise **”Fetretü’l-vahy”** denir.

Dört Halife Dönemi (Hulefa-i Raşidin)

Bu dönemde İslam devleti genişlemiş ve kurumsallaşmıştır.

• Hz. Ebu Bekir: Ridde Savaşları ile **Müseylime, Tuleyha, Secah** gibi yalancı peygamberlerle mücadele edilmiştir; “Eşded” diye bir yalancı peygamber yoktur.
• Hz. Ömer: Devlet teşkilatında **”Divan”** kurulmuş, fethedilen araziler kamulaştırılmış ve Hicri takvim kullanılmaya başlanmıştır. Ancak Kur’an nüshalarının çoğaltılıp şehirlere gönderilmesi Hz. Ömer değil, **Hz. Osman** döneminde olmuştur.
• Hz. Osman: Döneminde iç karışıklıklar yaşanmıştır. Yönetimi eleştirdiği için **”Ebu Zer el-Gıfârî”** sürgüne gönderilmiştir. Hz. Osman, Kureyş’in Beni Haşim değil, **Beni Ümeyye** kolundandır.
• Hz. Ali: İç savaşların (fitne) yaşandığı dönemdir. Olayların kronolojik sırası: **”Cemel – Sıffin – Nehrevân”** şeklindedir. Cemel Savaşı’nda Hz. Ali’nin karşısında **Hz. Aişe, Talha ve Zübeyr** yer almıştır.
• Hz. Hasan: Hz. Ali’den sonra Kufeliler, **”yerini doldurabilecek başka bir alternatifleri olmadığı”** için Hz. Hasan’ı halife seçmişlerdir.

Kurumlar ve Sosyal Hayat

Medine’de **Mescid-i Nebevi**, ibadet ve yönetim merkeziydi; ancak **”şehrin önemli bir ticaret merkezi”** değildi, ticaret için ayrı pazar kurulmuştu. İslam öncesi dönemde Güney Arabistan’daki Himyerî hakimiyetine ise **”Aksum Krallığı”** son vermiştir.

1. Recî Vak’ası hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Recî Vak’ası’nda çoğu hafız 40 sahabi şehit olmuştur.
B) Müslümanlara ait ticaret kervanı yol kesiciler tarafından gasp edilmiştir.
C) Müslümanlar Hevâzin kabilesi mensuplarının saldırısına uğramıştır.
D) Uhud Savaşı’ndan birkaç ay önce meydana gelmiştir.
E) Bu hadiseden birkaç yıl sonra Müslümanlar bir misilleme harekâtında bulunmuşlardır.

Cevap : E) Bu hadiseden birkaç yıl sonra Müslümanlar bir misilleme harekâtında bulunmuşlardır.

Açıklama :

2. Haram aylarda yapılan savaşlara verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) İsaf
B) Fudûl
C) Sidâne
D) Şitâ
E) Ficar

Cevap : E) Ficar

Açıklama : İslam öncesi Arabistan’da, savaşılması yasak olan haram aylarda yapılan savaşlara, yasağı delmek/günah işlemek anlamında **Ficar Savaşları** denilmiştir.

3. Hz. Ömer döneminde Mısır’ın fethiyle görevlendirilen kişi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hâlid b. Velid
B) Sa’d b. Ebû Vakkâs
C) Amr b. As
D) Ebû Ubeyde b. Cerrah
E) Ebû Ubeyd es-Sekafi

Cevap : C) Amr b. As

Açıklama : Mısır’ın fatihi ve ilk valisi, Hz. Ömer döneminde bu görevi başarıyla yürüten **Amr b. el-As**’tır.

4. Hz. Peygamber Taif dönüşünde aşağıdakilerden hangisinin himayesinde Mekke’ye girmiştir?

A) Ayyaş b. Ebû Rebia
B) Ebû Leheb
C) Ebû Tâlib
D) Mut’im b. Adi
E) Hişâm b. Hakem

Cevap : D) Mut’im b. Adi

Açıklama : Taif’ten üzgün ve korumasız dönen Hz. Peygamber, Mekke’ye girebilmek için müşrik de olsa kabile reislerinden himaye istemiş ve **Mut’im b. Adi** onu himayesine alarak şehre girmesini sağlamıştır.

5. Hz. Ebû Bekir döneminde Bizans’a karşı Suriye’de kazanılan savaşın yeri ve tarihi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yermük Savaşı – 637
B) Ecnâdeyn Savaşı – 634
C) Kâdisiye Savaşı – 635
D) Ecnâdeyn Savaşı – 636
E) Yermük Savaşı – 634

Cevap : B) Ecnâdeyn Savaşı – 634

Açıklama : Hz. Ebu Bekir döneminde, Bizans ordusuna karşı kazanılan ilk büyük ve önemli zafer **Ecnâdeyn Savaşı**’dır (634). Yermük Savaşı ise Hz. Ömer döneminde (636) gerçekleşmiştir.

6. Kıtlık ve kuraklığın devam ettiği bir dönemde gerçekleşmesi sebebiyle kaynaklarda “ceyşü’l-usra” (zor zamanların ordusu) şeklinde isimlendirilen askerî sefer aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hamrâülesed
B) Uhud
C) Hendek
D) Mûte
E) Tebük

Cevap : E) Tebük

Açıklama : **Tebük Seferi**, sıcaklık, kuraklık, kıtlık ve uzun mesafe gibi zorluklar altında gerçekleştiği için bu orduya “Ceyşü’l-usra” (Zorluk Ordusu), sefere de “Saatü’l-usra” (Zorluk Zamanı) denilmiştir.

7. Mescid-i Nebevi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Savaş esiri ve suçlular burada gözetim altında tutulmaktaydı.
B) Elçi ve misafirler burada kabul edilmekteydi.
C) İslâm inanç esaslarının öğretildiği bir mekândı.
D) Ganimetler burada muhafaza edilmekteydi.
E) Zamanla şehrin önemli ticaret merkezlerinden biri hâline gelmişti.

Cevap : E) Zamanla şehrin önemli ticaret merkezlerinden biri hâline gelmişti.

Açıklama : Mescid-i Nebevi; ibadet, eğitim (Suffe), yönetim, elçi kabulü ve adli işler gibi çok fonksiyonlu bir merkezdi. Ancak **ticaret merkezi** değildi; Hz. Peygamber ticaret için Mescid’in yakınında ayrı bir pazar yeri (Medine Pazarı) kurmuştur.

8. Medine döneminde düzenlenen aşağıdaki askerî sefer ve kişi eşleştirmelerinden hangisi arasında bir ilişki yoktur?

A) Beni Müstalik Gazvesi – Haris b. Ebû Dırâr
B) Huneyn Gazvesi – Malik b. Avf
C) Bi’rimaûne Hadisesi – Amir b. Tufeyl
D) Huneyn Gazvesi – Hz. Cüveyriye
E) Beni Müstalik Gazvesi – Büreyd b. Husayb

Cevap : D) Huneyn Gazvesi – Hz. Cüveyriye

Açıklama : Hz. Cüveyriye, **Beni Müstalik Gazvesi** sonucunda esir alınan ve daha sonra Hz. Peygamber ile evlenen, Beni Müstalik reisinin kızıdır. Huneyn Gazvesi ile doğrudan bir ilişkisi yoktur.

9. Hz. Osman ve halifelik dönemiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Habeşistan’a ilk hicret eden Müslümanlar arasında yer almıştır.
B) Sudan toprakları İslam devletinin hâkimiyeti altına alınmıştır.
C) Kureyş’in Beni Haşim koluna mensuptur.
D) Hz. Ebû Bekir döneminde mushaf haline getirilen Kur’ân-ı Kerim çoğaltılarak birer nüsha Mekke, Küfe, Basra, Şam, Yemen ve Bahreyn’e gönderilmiştir.
E) Kıbrıs fethedilmiştir.

Cevap : C) Kureyş’in Beni Haşim koluna mensuptur.

Açıklama : Hz. Osman, Kureyş kabilesinin **Beni Ümeyye** (Emevi) koluna mensuptur. Beni Haşim koluna mensup olan Hz. Ali ve Hz. Peygamber’dir.

10. Aşağıdakilerden hangisi Hz. Osman dönemindeki iç karışıklıkların sebeplerinden biri olarak gösterilemez?

A) Hz. Osman’ın görevlendirdiği bazı kişilerin bulundukları makama ehil görülmemeleri
B) Hz. Osman’ın görevlendirdiği valilerin maddiyata kapılmaları
C) Halifeliğin Hz. Ali’nin hakkı olduğunu düşünenler tarafından muhalif bir hareket başlatılması
D) Hz. Osman’ın devlet görevlerine kendi yakınlarını ataması
E) Hz. Osman tarafından görevlendirilen bazı kişilerin Kureyş’i diğerlerinden üstün görmeleri

Cevap : C) Halifeliğin Hz. Ali’nin hakkı olduğunu düşünenler tarafından muhalif bir hareket başlatılması

Açıklama :

11. Hendek Gazvesi hakkında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Hicretin beşinci senesinde ve 627 yılında meydana gelmiştir.
B) Müslümanlar adına mübârezeye çıkanlar Hz. Ali, Abdurrahman b. Avf ve Talha b. Ubeydullah idi.
C) Mekkelilere Gatafan, Kinâne, Süleym ve Sakîf gibi diğer müşrik Arap kabileleri de destek vermişlerdir.
D) Mekkeli müşriklerin kumandanlığını Ebû Süfyân yapmıştır.
E) Müşriklerin Medine üzerine düzenledikleri son saldırı savaşıdır.

Cevap : B) Müslümanlar adına mübârezeye çıkanlar Hz. Ali, Abdurrahman b. Avf ve Talha b. Ubeydullah idi.

Açıklama : Hendek Savaşı’nda (Ahzab), meşhur mübareze (teke tek çarpışma) **Hz. Ali** ile müşriklerin ünlü savaşçısı Amr b. Abdüved arasında geçmiştir. B şıkkında sayılan diğer isimlerin (Abdurrahman b. Avf, Talha) Hendek’te özel bir mübareze grubu oluşturduğuna dair bilgi yaygın değildir; genellikle Bedir ve Uhud’daki mübarezelerle karıştırılabilir. Hendek bir kuşatma savaşıydı ve çok az teke tek çarpışma oldu.

12. Senetü’l-vüfûd (Elçiler yılı) hakkında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Gelen elçi heyetlerinin tamamı İslâm’ı kabul ettiklerini bildirerek Hz. Peygamber’e hediyeler sunmuşlardır.
B) Huneyn Gazvesi’nin Arap kabilelerinin Medine’ye elçi göndermesi üzerinde olumlu etkisi olmuştur.
C) Arap Yarımadası’ndaki birçok kabilenin Medine’ye elçi heyeti göndermesi sebebiyle bu isimle anılmıştır.
D) Gelen elçiler Mescid-i Nebevi’de veya ashabdan bazı kişilerin evinde misafir edilmekteydi.
E) Mekke’nin fethinin diğer Arap kabilelerinin Medine’ye elçi göndermesi üzerinde olumlu etkisi olmuştur.

Cevap : A) Gelen elçi heyetlerinin tamamı İslâm’ı kabul ettiklerini bildirerek Hz. Peygamber’e hediyeler sunmuşlardır.

Açıklama : Elçiler Yılı’nda gelen heyetlerin **tamamı** Müslüman olmamıştır. Örneğin, Necran Hristiyanları gibi bazı heyetler, İslam’ı kabul etmemiş ancak cizye ödemeyi kabul ederek bir antlaşma (mübahale olayı) ile dönmüşlerdir. Ayrıca Müseylime gibi bazıları da pazarlık veya kötü niyetle gelmiştir.

13. Hz. Peygamber’in evliliği sırasında Hz. Hatice’ye velilik yapan aşağıdakilerden hangisidir?

A) Amr b. Esed
B) Abdullah b. Amr
C) Utbe b. Amir
D) Zürâre b. Huveylid
E) Amr b. Tufeyl

Cevap : A) Amr b. Esed

Açıklama : Hz. Hatice’nin babası Huveylid o sırada vefat etmiş olduğu için, nikah töreninde ona amcası **Amr b. Esed** velilik yapmıştır.

14. Hz. Ömer dönemiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Yeni fethedilen bazı topraklar ziraatı iyi bilen gayrimüslim sahiplerine bırakılarak bu kişilerden “harâc” adında vergi alınmıştır.
B) Müslümanların Mekke’den Medine’ye hicretinin başlangıç kabul edildiği “Hicri takvim” kullanılmaya başlanmıştır.
C) Kur’ân-ı Kerîm nüshaları çoğaltılarak Şam, Mısır, Kufe ve Basra gibi yeni fethedilen şehirlere gönderilmiştir.
D) İslam idaresi altındaki toprakların yönetimi için Medine idaresi esas alınarak bir devlet teşkilatı oluşturulmuştur.
E) Genişleyen topraklar sonucunda artan vergi gelirlerinin muhafazası için Medine ve başka şehirlerde müstakil hazine yerleri tahsis edilmiştir.

Cevap : C) Kur’ân-ı Kerîm nüshaları çoğaltılarak Şam, Mısır, Kufe ve Basra gibi yeni fethedilen şehirlere gönderilmiştir.

Açıklama : Kur’an-ı Kerim’in istinsah edilmesi (çoğaltılması) ve merkezlere gönderilmesi **Hz. Osman** döneminde gerçekleşmiştir. Hz. Ömer döneminde Kur’an henüz “Mushaf” (tek kitap) haline getirilmemiş, hafızalarda ve dağınık sayfalarda korunuyordu (Hz. Ebu Bekir döneminde toplanmıştı).

15. Hz. Ali karşısında Cemel Savaşı’nda mücadele edenler aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

A) Hz. Aişe – Muaviye – Cerîr b. Abdullah
B) Hz. Aişe – Talha b. Ubeydullah – Zübeyr b. Avvâm
C) Muâviye – Amr b. As – Ebü’l-Esved ed-Düeli
D) Ebü’l-Esved ed-Düeli – Amr b. As – Cerîr b. Abdullah
E) Talha b. Ubeydullah – Zübeyr b. Avvâm – Muaviye

Cevap : B) Hz. Aişe – Talha b. Ubeydullah – Zübeyr b. Avvâm

Açıklama : Cemel Vakası, Hz. Ali ile **Hz. Aişe**, **Talha b. Ubeydullah** ve **Zübeyr b. Avvam** önderliğindeki grup arasında gerçekleşmiştir. Muaviye bu savaşta yer almamış, daha sonra Sıffin Savaşı’nda Hz. Ali’nin karşısına çıkmıştır.

16. “İlk vahyin gelişinden sonra Hz. Peygamber’e bir süre vahiy gelmemişti. Bu dönem İslâm tarihinde “…..” olarak bilinmektedir.
Yukarıdaki cümledeki boşluğa gelmesi gereken ifade aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hattu’l-vahy
B) Kasrü’l-vahy
C) Şakku’l-vahy
D) Fetretü’l-vahy
E) Kitâbetü’l-vahy

Cevap : D) Fetretü’l-vahy

Açıklama : İlk vahiyden (Alak suresi) sonra vahyin bir süre kesilmesine ve bu bekleme dönemine **Fetretü’l-vahy** (Vahiy kesintisi) denir.

17. Hz. Peygamber’in İslâm’a davet mektubunu taşıyan elçinin öldürülmesi sebebiyle Müslümanlarla Bizans İmparatorluğu arasında cereyan eden savaş aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mûte
B) Nihâvend
C) Ecnâdeyn
D) Yermûk
E) Sıffin

Cevap : A) Mûte

Açıklama : Hz. Peygamber’in elçisi Haris b. Umeyr’in, Bizans’a bağlı Busra valisi tarafından şehit edilmesi üzerine, Müslümanlar ile Bizans ordusu arasında yapılan ilk savaş **Mûte Savaşı**’dır.

18. I. Bizans imparatoru
II. Sâsâni kisrâsı
III. Habeş necâşisi
IV. Mısır mukavkısı
Hz. Peygamber’in İslâm’a davet mektubu gönderdiği yukarıdaki hükümdarlardan hangisi veya hangileri İslâm’ı kabul ettiklerini bildirmişlerdir?

A) Yalnız III
B) Yalnız IV
C) II ve III
D) I ve IV
E) III ve IV

Cevap : A) Yalnız III

Açıklama : Hz. Peygamber’in mektup gönderdiği hükümdarlar arasında sadece **Habeş Necâşisi (Ashame)** İslam’ı kabul etmiştir. Mısır Mukavkısı iyi karşılamış ve hediyeler göndermiş ancak Müslüman olmamıştır. Bizans (Herakleios) ve Sasani (Hüsrev Perviz) hükümdarları da kabul etmemiştir.

19. Aşağıdakilerden hangisi Hz. Ebû Bekir dönemindeki yalancı peygamberlerden biri değildir?

A) Secah
B) Eşded
C) Tuleyha
D) Esved
E) Müseylime

Cevap : B) Eşded

Açıklama : Hz. Ebu Bekir döneminde Ridde Savaşları ile bastırılan yalancı peygamberler: Müseylime, Tuleyha, Secah ve Esved el-Ansi’dir. **Eşded** adında bilinen bir yalancı peygamber yoktur.

20. Aşağıdakilerden hangisinde Hz. Ali dönemi hadiseleri kronolojik olarak doğru sıralanmıştır?

A) Sıffin – Nehrevân – Cemel
B) Nehrevân – Cemel – Sıffin
C) Cemel – Nehrevân – Sıffin
D) Cemel – Sıffin – Nehrevân
E) Sıffin – Cemel – Nehrevân

Cevap : D) Cemel – Sıffin – Nehrevân

Açıklama : Hz. Ali dönemindeki iç savaşların kronolojik sırası şöyledir:
1. **Cemel Vakası** (656)
2. **Sıffin Savaşı** (657)
3. **Nehrevân Savaşı** (Haricilerle, 658)