Osmanlı Döneminde Balkanlar (1774-1914) 2024-2025 Final Soruları

Giriş

1774’ten 1914’e kadar olan süreç, Balkan coğrafyasının Osmanlı hakimiyetinden koparak bağımsız ulus-devletlere dönüştüğü sancılı bir dönemdir. Bu süreçte, 1878 **Berlin Antlaşması** bir dönüm noktası olmuş; Romanya, Sırbistan ve Karadağ’ın bağımsızlığı resmen tanınırken, **”Makedonya toprakları tekrar Osmanlı’ya bırakılmıştır”**. Bu makalede, Balkan uluslarının bağımsızlık mücadeleleri, iç politikaları ve büyük güçlerin (Rusya, Avrupa) müdahaleleri ele alınacaktır.

Sırbistan ve Karadağ’ın Gelişimi

Sırp ulusçuluğu dil ve kültür üzerinden gelişmiştir. Modern Sırp alfabesinin kurucusu olan **Vuk Stefanoviç Karaciç**, Kilise Slavcası yerine **halk dilinin** kabul edilmesini sağlamıştır. Siyasi alanda ise Obrenoviç ve Karacorceviç hanedanları arasında çekişmeler yaşanmıştır; Aleksandır Karacorceviç’in uzaklaştırılmasından sonra **”Miloş Obrenoviç”** geri çağrılmıştır. Karadağ’da ise adalet sistemi geleneksel olarak **”kabilenin en yaşlı üyelerinin”** elindeydi. Prens Nikola, ülkesinin çıkarları için diplomatik turlara çıkarak 1867’de **III. Napolyon**, 1868’de **II. Aleksandır** ile görüşmüştür.

Yunanistan ve Arnavutluk

Yunan bağımsızlık hareketi, Mora İsyanı ile hız kazanmıştır. İlk anayasa sonrası yürütmenin başına **Aleksandır Mavrokordato** seçilmiştir. 1863 sonrası yönetim biçimi ise **”Krallık demokrasisi”** olarak tanımlanmıştır. Girit sorunu, 1897’de **Osmanlı-Yunan Savaşı’na** yol açmıştır. Arnavutlar ise çok dinli bir yapıya sahiptir (Müslüman, Katolik, Ortodoks). Arnavutluk’un bağımsızlığı, **1912-1913 Birinci Balkan Savaşı** sırasında İsmail Kemal Bey tarafından ilan edilmiştir. İlk silahlı Arnavut komitesi ise **1905** yılında kurulmuştur.

Bulgaristan ve Romanya

Berlin Antlaşması ile “Büyük Bulgaristan” parçalanmış, güneyde Osmanlı’ya bağlı **”Doğu Rumeli Vilayeti”** kurulmuştur; bu vilayeti Sultan tarafından atanan **Hristiyan bir vali** yönetmiştir. Özerk Bulgaristan Prensliği’nin başına ise Alman asıllı **Prens Aleksandır** getirilmiştir. İstanbul’da Bulgar tüccarların yükselişi sırasında, rakip olarak **”Rumların”** ticari faaliyetlerde geri kaldığı gözlemlenmiştir.

Romanya’da (Eflak-Boğdan) Prens Cuza, **muhafazakarlar ve liberallerin işbirliği** (darbe) sonucu 1866’da devrilmiştir. Yerine geçecek lider için **”Avrupa ülkelerinden bir bey seçme kararı”** alınmıştır.

Balkan Savaşları ve Rusya’nın Rolü

Rusya, Balkanlarda Panslavizm politikası izlemiştir. 1912 yılında, çıkarlarının çatışmaması ve Osmanlı’ya karşı birleşmeleri için **”Bulgaristan ve Sırbistan”** arasında arabuluculuk yapmıştır. Ayrıca, 1864’te Rusya’nın Kafkasya’yı işgali sonucu **”Çerkesler”** Osmanlı topraklarına zorla sürülmüştür.

1. 1912 yılında Rusya hangi devletlerin çıkarlarının çatışmaması için arabuluculuk yapmaya başlamıştır?

A) Bulgaristan-Yunanistan
B) Bulgaristan-Sırbistan
C) Karadağ-Yunanistan
D) Yunanistan-Romanya
E) Karadağ-Romanya

Cevap : B) Bulgaristan-Sırbistan

Açıklama : I. Balkan Savaşı öncesinde, Osmanlı’ya karşı bir ittifak (Balkan İttifakı) oluşturmak amacıyla Rusya, aralarındaki Makedonya sorunu nedeniyle anlaşmazlık yaşayan **Bulgaristan ve Sırbistan** arasında arabuluculuk yapmış ve ittifak antlaşması imzalamalarını sağlamıştır.

2. Balkan milletleri arasında çok dinli özelliğe sahip millet aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yunanlılar
B) Ermeniler
C) Arnavutlar
D) Sırplar
E) Bulgarlar

Cevap : C) Arnavutlar

Açıklama : Balkan milletlerinin çoğu (Yunan, Sırp, Bulgar) ağırlıklı olarak Ortodoks Hristiyanken, **Arnavutlar** hem Müslüman, hem Katolik hem de Ortodoks nüfusa sahip olmalarıyla **çok dinli** bir yapıya sahiptirler.

3. Nikola’nın 1867 ve 1868 yıllarındaki diplomatik temasları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) 1867’de III. Napolyon, 1868’de II. Aleksandır ile görüşmüştür.
B) 1867’de II. Aleksandır, 1868’de Prens Dolgorukov ile görüşmüştür.
C) 1867’de Avusturya imparatoru, 1868’de II. Aleksandır ile görüşmüştür.
D) 1867’de Prens Dolgorukov, 1868’de Rus çarı ile görüşmüştür.
E) 1867’de İngiltere kralı, 1868’de III. Napolyon ile görüşmüştür.

Cevap : A) 1867’de III. Napolyon, 1868’de II. Aleksandır ile görüşmüştür.

Açıklama : Karadağ Prensi Nikola, ülkesinin bağımsızlığını ve sınırlarını genişletmek için diplomatik turlara çıkmış; 1867’de Paris’te Fransa İmparatoru **III. Napolyon** ile, 1868’de ise St. Petersburg’da Rus Çarı **II. Aleksandır** ile görüşmüştür.

4. Yunanistan’da 1863 sonrası oluşan yönetim biçimi nasıl tanımlanmaktadır?

A) Krallık demokrasisi
B) Monarşist demokrasi
C) Federal sistem
D) Anarşist yönetim
E) Diktatörlük

Cevap : A) Krallık demokrasisi

Açıklama :

5. Kilise Slavcası yerine Sırp halk dilinin kabul edilmesini sağlayan kişi kimdir?

A) Vuk Stefanoviç Karaciç
B) Jovan Rajiç
C) Lazar Hrebeljanoviç
D) Milos Obrenovic
E) Dositej Obradoviç

Cevap : A) Vuk Stefanoviç Karaciç

Açıklama : Modern Sırp alfabesinin ve edebiyatının kurucusu kabul edilen **Vuk Stefanoviç Karaciç**, Sırp dil reformunu gerçekleştirerek Kilise Slavcası yerine **halk dilinin** yazı dili olmasını sağlamıştır.

6. Berlin Anlaşması’ndan sonra Doğu Rumeli Vilayeti hangi yönetim sistemi altında idare edilecektir?

A) Osmanlı padişahı tarafından doğrudan yönetilecektir.
B) Sultan tarafından atanacak Hristiyan bir vali tarafından yönetilecektir.
C) Bulgaristan Prensliği’ne bağlı olacaktır.
D) Almanya’nın kontrolüne bırakılacaktır.
E) Rus Çarı tarafından atanan bir vali yönetecektir.

Cevap : B) Sultan tarafından atanacak Hristiyan bir vali tarafından yönetilecektir.

Açıklama : 1878 Berlin Antlaşması’na göre, Doğu Rumeli Vilayeti Osmanlı Devleti’ne siyasi ve askeri olarak bağlı kalacak, ancak idari muhtariyete sahip olacak ve **Sultan tarafından atanan Hristiyan bir vali** tarafından yönetilecekti.

7. İstanbul Bulgarlarının ticarete atılmalarında hangi toplumun ticari faaliyetlerde geri planda kaldığı gözlemlenmiştir?

A) Araplar
B) Rumlar
C) Ruslar
D) Ermeniler
E) Yahudiler

Cevap : B) Rumlar

Açıklama : 19. yüzyılda, özellikle Yunan İsyanı ve sonrasında Rumların güvenilirliklerini kaybetmesi veya ticari ayrıcalıklarının zayıflamasıyla oluşan boşlukta, Bulgarların İstanbul ticaretinde (özellikle abacılık, dericilik) yükseldiği ve **Rumların** ticari faaliyetlerde nispeten geri planda kaldığı veya rekabet ettiği gözlemlenmiştir.

8. İsmail Kemal Bey hangi olaydan sonra Arnavutluk’un bağımsızlığını ilan etmiştir?

A) 1878 Osmanlı-Rus Savaşı
B) 1913 İkinci Balkan Savaşı
C) 1853-1856 Kırım Savaşı
D) 1908 Jön Türk Devrimi
E) 1912-1913 Birinci Balkan Savaşı

Cevap : E) 1912-1913 Birinci Balkan Savaşı

Açıklama : Arnavut milliyetçisi İsmail Kemal Bey, **Birinci Balkan Savaşı** sırasında Osmanlı ordularının yenilmesi ve Balkan devletlerinin Arnavutluk topraklarını paylaşma tehlikesi üzerine, 28 Kasım 1912’de Avlonya’da Arnavutluk’un bağımsızlığını ilan etmiştir.

9. Berlin Antlaşması’ndan sonra “Büyük Bulgaristan” topraklarının bölünmesiyle kurulan vilayet aşağıdakilerden hangisidir?

A) Edirne
B) Silistre
C) Doğu Rumeli
D) Tuna
E) Girid

Cevap : C) Doğu Rumeli

Açıklama : Ayastefanos Antlaşması ile kurulan “Büyük Bulgaristan”, Berlin Antlaşması ile üç parçaya bölünmüş; asıl Bulgaristan Prensliği kuzeyde kalmış, güneyde ise Osmanlı’ya bağlı muhtariyet statüsünde **Doğu Rumeli Vilayeti** kurulmuştur.

10. Karadağ’da adalet sistemi aşağıdakilerden hangisinin elindeydi?

A) Meclisin
B) Knezin
C) Yargıcın
D) Piskoposun
E) Kabilenin en yaşlı üyelerinin

Cevap : E) Kabilenin en yaşlı üyelerinin

Açıklama : Karadağ’da geleneksel kabile yapısı hakimdi ve anlaşmazlıkların çözümü ile adalet, genellikle **kabilenin ileri gelenleri (ihtiyarlar/en yaşlı üyeler)** tarafından veya onların oluşturduğu yerel mahkemelerce sağlanırdı.

11. 21 Mayıs 1864’de Rusya, Kuzey Kafkasya’yı tamamen kontrolü altına alarak yüz binlerce ………………..
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Çerkesi zorla tehcir etti.
B) Rumu zorla tehcir etti.
C) Sırpı zorla tehcir etti.
D) Bulgarı zorla tehcir etti.
E) Rusu göçe zorladı.

Cevap : A) Çerkesi zorla tehcir etti.

Açıklama : 1864 yılında Rusya’nın Kafkasya’yı istilası ve Kafkas-Rus Savaşları’nın sona ermesiyle birlikte, yüz binlerce **Çerkes (ve diğer Kafkas halkları)** vatanlarından sürülerek Osmanlı topraklarına zorla tehcir edilmiştir (Büyük Çerkes Sürgünü).

12. Arnavutların ilk silahlı komitesi ne zaman kurulmuştur?

A) 1910
B) 1913
C) 1908
D) 1912
E) 1905

Cevap : E) 1905

Açıklama : Arnavut ulusal hareketinin silahlı kanadı olarak ilk komitelerin (çetelerin), Manastır’da Bajo Topulli önderliğinde “Liri” (Özgürlük) adıyla **1905** yılında veya 1906 başlarında kurulduğu kabul edilir.

13. 1866 yılında Eflak Bogdan Prensi Cuza’nın devrilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Halk ayaklanması
B) Avrupa ülkelerinin baskısı
C) Muhafazakarlar ve liberallerin birlikte düzenledikleri darbe
D) Rusya’nın politik baskısı
E) Prusya’nın askeri müdahalesi

Cevap : C) Muhafazakarlar ve liberallerin birlikte düzenledikleri darbe

Açıklama : Romanya’nın (Eflak ve Boğdan) birleşmesini sağlayan Prens Alexandru Ioan Cuza, otokratik reformları nedeniyle hem **muhafazakarların** (toprak reformuna karşı) hem de **liberallerin** (daha fazla demokrasi isteği) tepkisini çekmiş ve bu iki grubun “Canavarca Koalisyon” (Monstrous Coalition) adını verdikleri işbirliğiyle 1866’da darbeyle devrilmiştir.

14. 1878 yılında Bulgaristan özerkliğini kazandı ve bir yıl sonra Tırnova Anayasası oluşturuldu. Buna göre dışarıdan Alman asıllı hangi prens göreve davet edildi?

A) Konstantin
B) Aleksandır
C) Nikola
D) Boris
E) Ferdinand

Cevap : B) Aleksandır

Açıklama : Berlin Antlaşması (1878) sonrası kurulan özerk Bulgaristan Prensliği’nin başına, Rus Çarı’nın yeğeni ve Alman asıllı (Hessen hanedanından) Prens **Aleksandır Battenberg** (I. Aleksandır) getirilmiştir.

15. Romanya, Sırbistan ve Karadağ’ın bağımsızlıkları hangi antlaşmayla resmen kabul edildi?

A) Atina
B) Bükreş
C) İstanbul
D) Lozan
E) Berlin

Cevap : E) Berlin

Açıklama : 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) sonucunda imzalanan **Berlin Antlaşması** (1878) ile Osmanlı Devleti; **Romanya, Sırbistan ve Karadağ’ın** tam bağımsızlığını resmen tanımıştır.

16. Makedonya topraklarının tekrar Osmanlı’ya bırakılmasını hangi antlaşma sağlamıştır?

A) Lozan Antlaşması
B) Ayastefanos Antlaşması
C) Londra Antlaşması
D) Berlin Antlaşması
E) Paris Antlaşması

Cevap : D) Berlin Antlaşması

Açıklama : Ayastefanos Antlaşması ile Büyük Bulgaristan’a verilen Makedonya toprakları, bu antlaşmanın şartlarını revize eden **Berlin Antlaşması** (1878) ile tekrar Osmanlı Devleti’ne bırakılmıştır (ancak ıslahat yapılması şartıyla).

17. Aleksandır’ın Sırbistan başknezliğinden uzaklaştırılmasından sonra hangi siyasi lider geri çağrılmıştır?

A) Aleksandır Karacorceviç
B) Mihail Obrenoviç
C) Miloş Obrenoviç
D) Aleksandır Obrenoviç
E) Milan Karacorceviç

Cevap : C) Miloş Obrenoviç

Açıklama : 1858 yılında Sırp Meclisi (Skupştina) tarafından Prens Aleksandır Karacorceviç tahttan indirilmiş ve yerine daha önce ülkeyi yönetmiş olan yaşlı Prens **Miloş Obrenoviç** tekrar göreve çağrılmıştır.

18. Mora İsyanı öncesi toplanan Yunan meclisinde kabul edilen anayasaya göre yasama organının başına kim seçilmiştir?

A) Andreas Miaoulis
B) Georgios Karaiskakis
C) Ioannis Kapodistrias
D) Aleksandır Mavrokordato
E) Teodor Kolokotronis

Cevap : D) Aleksandır Mavrokordato

Açıklama : 1822’de Epidauros’ta toplanan Birinci Yunan Ulusal Meclisi, ilk Yunan anayasasını kabul etmiş ve Yürütme Kurulu Başkanlığına (veya etkili liderliğe) **Aleksandır Mavrokordato** seçilmiştir.

19. Cuza’nın devrilmesinden sonra kurulan hükümet için hangi yöntemle yeni bir bey seçmeye karar verildi?

A) Halk oylaması
B) Fransa’nın desteğiyle
C) Hanedan üyelerinin anlaşması
D) Avrupa ülkelerinden bir bey seçme kararı
E) Meclis kararı

Cevap : D) Avrupa ülkelerinden bir bey seçme kararı

Açıklama :

20. Yunanistan’ın Girit’i ilhakını ilan etmesi üzerine hangi savaş başlamıştır?

A) Osmanlı-Rus
B) Osmanlı-Sırbistan
C) I. Balkan
D) Osmanlı-Yunan
E) Sırp-Bulgar

Cevap : D) Osmanlı-Yunan

Açıklama : Girit sorunu ve Yunanistan’ın adayı ilhak etme girişimleri (Megali İdea çerçevesinde), 1897 yılında **Osmanlı-Yunan Savaşı’nın (Dömeke Meydan Muharebesi)** çıkmasına neden olmuştur.