Beşeri Coğrafyaya Giriş 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Beşeri coğrafya, insan ve mekan arasındaki ilişkiyi mekânsal olarak inceleyen bilim dalıdır. Bu disiplin, sanayi, yerleşme, tarım ve ticaret gibi insan faaliyetlerini konu edinirken, hidrografya gibi fiziki konuları dışarıda bırakır. Nüfusun hızla artması, yani “hızlı nüfuslanma”, insanın çevre üzerindeki olumsuz etkisini artıran temel faktörlerden biridir. Bu makalede, beşeri coğrafyanın nüfus boyutu, kuramsal yaklaşımları ve tarihsel gelişimi incelenecektir.

Nüfus Coğrafyası ve Kuramcılar

Nüfus coğrafyasının ayrı bir disiplin olarak tanınmasında Glenn Trewartha’nın 1953 tarihli “A Case for Population Geography” adlı çalışması dönüm noktasıdır. Trewartha, nüfus analizinde bölgesel farklılıkların anlaşılmasının esas olduğunu savunmuştur. Diğer önemli bir eser olan “A Prologue to Population Geography” ise Wilbur Zelinsky’ye aittir.

Tarihsel süreçte nüfus üzerine düşünen isimler arasında İbn-i Haldun, “Mukaddime” adlı eserinde nüfusun dönemsel hareketlerini incelemiş ve medeniyet bilimini “Umran” olarak adlandırmıştır. Modern dönemde ise Ester Boserup, nüfus artışının tarımsal teknolojiyi teşvik edeceğini savunmuş; ham madde-mamul madde ilişkisi üzerine yoğunlaşmamıştır.

Nüfusun Özellikleri ve Sayım Yöntemleri

Nüfus coğrafyasının üç temel bileşeni doğum, ölüm ve göçlerdir. Nüfusun yaş ve cinsiyet yapısı hakkında fikir sahibi olmak için “nüfus piramitleri” kullanılır. Nüfus yoğunluğunu ölçen “Aritmetik Nüfus Yoğunluğu”, toplam nüfusun toplam yüzölçüme bölünmesiyle hesaplanır. Nüfus sayımları ise temelde iki yöntemle yapılır: Sayım anında orada bulunanların sayıldığı “De facto” ve ikametgaha dayalı “De jure”.

Ekonomi ve Toplumsal Yapı

Orta Çağ Avrupası’nda nüfusun sosyal yönlerine ağırlık veren ve eleştiriye kapalı olan düşünce yapısı “Skolastik” olarak tanımlanır. İktisadi düşüncede ise Adam Smith, “Ulusların Zenginliği” eseriyle temel yapı taşlarından birini oluşturmuştur. Günümüzde çevre sorunlarına karşı geliştirilen en önemli yaklaşım ise “Sürdürülebilir koruma”dır.

1. “A Case for Population Geography” adlı çalışma kime aittir?

A) Aristo
B) G. Trewartha
C) E. Boserup
D) D. Bogue
E) A. Smith

Cevap : B) G. Trewartha

Açıklama : 1953 yılında Amerikan Coğrafyacılar Birliği’nin toplantısında sunduğu “A Case for Population Geography” (Nüfus Coğrafyası İçin Bir Durum/Vaka) adlı bildirisiyle nüfus coğrafyasının ayrı bir disiplin olarak tanınmasını sağlayan kişi Glenn Trewartha’dır.

2. Nüfus piramitleri aşağıdakilerden hangisi hakkında fikir sahibi olmayı sağlar?

A) Cinsiyet ve yaş grupları
B) Nüfus teorileri
C) Jeolojik yapı
D) İklim özellikleri
E) Enerji kullanımı

Cevap : A) Cinsiyet ve yaş grupları

Açıklama : Nüfus piramitleri, bir ülkenin veya bölgenin nüfusunun yaş ve cinsiyet yapısını grafiksel olarak gösteren araçlardır.

3. İnsanın ortam koşullarına olumsuz etkisi …………. birlikte her geçen gün artmaktadır.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) yüksek eğitimle
B) bilinçli ilerlemeyle
C) kentsel alanlardan kırsala göçle
D) ekonomi politikalarıyla
E) hızlı nüfuslanmayla

Cevap : E) hızlı nüfuslanmayla

Açıklama : Nüfusun hızla artması (hızlı nüfuslanma), doğal kaynaklar üzerindeki baskıyı artırarak insanın çevreye olan olumsuz etkisini çoğaltmaktadır.

4. Aritmetik nüfus yoğunluğu aşağıdakilerden hangisiyle hesaplanır?

A) Toplam nüfusun genç bağımlı nüfusa bölünmesiyle
B) Kır nüfusunun akarsu havza alanlarına bölünmesiyle
C) Toplam nüfusun toplam yüzölçüme bölünmesiyle
D) Gelen göç miktarının toplam nüfusa bölünmesiyle
E) Yaşlı nüfusun faal nüfusa bölünmesiyle

Cevap : C) Toplam nüfusun toplam yüzölçüme bölünmesiyle

Açıklama : Aritmetik Nüfus Yoğunluğu = Toplam Nüfus / Toplam Yüzölçümü formülü ile hesaplanır.

5. “A Prologue to Population Geography” isimli çalışma aşağıdakilerden hangisine aittir?

A) Vidal de la Blache
B) Adam Smith
C) Pierre George
D) Ester Boserup
E) Wilbur Zelinsky

Cevap : E) Wilbur Zelinsky

Açıklama : “A Prologue to Population Geography” (1966) adlı eser, nüfus coğrafyası alanında önemli çalışmaları olan Wilbur Zelinsky’ye aittir.

6. Ortaçağ, Avrupa’da toplumların hayatında daha çok dinin hakim olduğu bir dönemdir. Hıristiyanlık, nüfusun sosyal yönlerine ağırlık vermiş ekonomik ve siyasi yönünü ihmal etmiştir.
Bu dönem aşağıdakilerden hangisiyle tanımlanmaktadır?

A) Ekolojik
B) Seküler
C) Skolastik
D) Teokratik
E) Demokratik

Cevap : C) Skolastik

Açıklama : Orta Çağ Avrupası’nda kilisenin dogmalarına dayalı, eleştiriye kapalı düşünce sistemine Skolastik Düşünce denir.

7. Danimarkalı tarım ekonomisi uzmanı Ester Boserup, çalışmalarında aşağıda belirtilenlerden hangisine yoğunlaşmamıştır?

A) Tarımsal teknolojinin gelişmesi
B) Zirai yöntemler
C) Nüfus verim ilişkileri
D) Arazi kullanımı
E) Ham madde ve mamul madde ilişkisi

Cevap : E) Ham madde ve mamul madde ilişkisi

Açıklama : Ester Boserup, nüfus artışının tarımsal teknolojiyi ve verimliliği tetiklediğini savunmuştur (A, B, C, D şıkları). Ham madde ve mamul madde ilişkisi (E şıkkı) ise daha çok sanayi coğrafyası ve Alfred Weber’in kuruluş yeri teorileriyle ilgilidir.

8. Nüfus sayımlarını kabaca 2 yöntemle tarif etmek mümkündür. Aşağıdakilerden hangisinde bu yöntemler birlikte yer almaktadır?

A) TÜİK – DİE
B) Antinatalist – Pronatalist
C) ADNKS – MERNİS
D) De facto – De jure
E) Possibilist – Determinist

Cevap : D) De facto – De jure

Açıklama : Nüfus sayım yöntemleri; sayım anında orada bulunanların sayıldığı “De facto” ve ikametgaha dayalı sayım olan “De jure” olmak üzere ikiye ayrılır.

9. Aşağıdakilerden hangisi Beşeri Coğrafya’yı ifade etmektedir?

A) İklim olaylarını ve sebeplerini inceleyen bilim dalıdır.
B) Bitki örtüsünü ve zoolojiyi inceleyen bilim dalıdır.
C) Sadece nüfus dağılımını inceleyen bilim dalıdır.
D) İnsan ve mekân ilişkisinin mekânsal yansımasını inceleyen bilim dalıdır.
E) Yeryüzünün fiziksel özelliklerini inceleyen bilim dalıdır.

Cevap : D) İnsan ve mekân ilişkisinin mekânsal yansımasını inceleyen bilim dalıdır.

Açıklama : Beşeri coğrafya, insan faaliyetlerini, insanın çevreyle etkileşimini ve mekânsal organizasyonunu inceler.

10. Nüfus coğrafyasının temel bileşenleri aşağıdakilerden hangileridir?

A) Dağlar, nehirler ve vadiler
B) Doğum, ölüm ve göçler
C) Denizler, göller ve okyanuslar
D) Bitki örtüsü, hayvanlar ve toprak
E) İklim, toprak ve su

Cevap : B) Doğum, ölüm ve göçler

Açıklama : Nüfusun değişimini sağlayan üç temel demografik süreç; doğumlar (doğurganlık), ölümler (ölümlülük) ve göçlerdir.

11. Aşağıdakilerden hangisi Beşeri Coğrafya’nın araştırma alanları arasında bulunmaz?

A) Sanayi
B) Yerleşme
C) Tarım
D) Hidrografya
E) Ticaret

Cevap : D) Hidrografya

Açıklama : Sanayi, yerleşme, tarım ve ticaret beşeri coğrafyanın konularıdır. Hidrografya (sular coğrafyası) ise Fiziki Coğrafya’nın alt dalıdır.

12. Aşağıdakilerden hangileri nüfus coğrafyasının tanımlanmasında çalışan Fransız coğrafyacılardandır?

A) Yu. G. Saushkin ve D.N. Anuchin
B) P. George ve Beaujeu-Garnier
C) V. Ormotski ve L. Kosinski
D) J. Clance ve W. Zelinski
E) G. Trewartha ve W. Bunge

Cevap : B) P. George ve Beaujeu-Garnier

Açıklama : Pierre George ve Jacqueline Beaujeu-Garnier, nüfus coğrafyası alanında önemli eserler vermiş Fransız coğrafyacılardır.

13. Aşağıdakilerden hangisi Beşeri Coğrafya’nın araştırma konularından biridir?

A) Nüfus coğrafyası
B) Bitki örtüsü
C) Yeryüzü şekilleri
D) İklim değişiklikleri
E) Jeolojik yapı

Cevap : A) Nüfus coğrafyası

Açıklama : Nüfus coğrafyası, beşeri coğrafyanın insanı konu alan temel alt dallarından biridir. Diğer şıklar fiziki coğrafyanın konularıdır.

14. İbn-i Haldun ….. adlı eserinde teorisini açıklamış ve nüfusun dönemsel hareketlerle şekillenen bir yapıda olduğunu belirtmiştir.
Yukarıdaki boşluklarda aşağıdakilerden hangileri yer almalıdır?

A) Mukaddime – Umran
B) Teorik – Skolastik
C) Geometrik – Hadari
D) Bedevi – Asimetrik
E) İktisadi – Göçebe

Cevap : A) Mukaddime – Umran

Açıklama : İbn-i Haldun’un ünlü eseri “Mukaddime”dir. Burada geliştirdiği toplum ve medeniyet bilimine “İlm-i Umran” adını vermiştir.

15. Aşağıdaki eserlerin hangilerinde nüfusta meydana gelecek artışın tarımsal teknolojilerin gelişimini teşvik edeceği ve böylece daha fazla gıda maddesi üretileceği vurgulanmaktadır?

A) Nüfus ve Teknolojik Değişim – Ulusların Zenginliği
B) Tarımsal Büyüme – Bilimsel Değişim
C) Tarımsal Büyüme – Mukaddime
D) Tarımsal Büyüme Şartları – Nüfus ve Teknolojik Değişim
E) Nüfus İlkeleri Üzerine Bir Deneme – Ulusların Zenginliği

Cevap : D) Tarımsal Büyüme Şartları – Nüfus ve Teknolojik Değişim

Açıklama : Ester Boserup’un temel tezi, nüfus artışının tarımsal inovasyonu tetiklediğidir. Bu görüşü savunan en önemli eseri “The Conditions of Agricultural Growth” (Tarımsal Büyüme Şartları)’dır. Sorudaki bağlamda Boserup’un görüşlerini yansıtan eserler D şıkkında toplanmıştır.

16. Aşağıdakilerden hangisi coğrafyanın nüfusa bakışını, “nüfus analizinde esas, dünya üzerinde yayılmış olan insanların bölgesel farklılıklarını anlamak olmalıdır” şeklinde özetler?

A) Glenn Trewartha
B) Karl Ritter
C) Siegfried Passarge
D) Pierre George
E) Vidal de la Blache

Cevap : A) Glenn Trewartha

Açıklama : Glenn Trewartha, nüfus coğrafyasının, nüfusun mekânsal dağılışını ve bölgesel farklılıklarını anlamaya odaklanması gerektiğini savunmuştur.

17. Çevreyle ilgili aşağıda belirtilen çalışmaların hangisi insanoğlunun yoğunlaştığı ortak mevzuların başında gelmektedir?

A) Hissedilebilir arıtma
B) Sakin şehirler
C) Ekstansif ziraat
D) Görülebilir güvenlik
E) Sürdürülebilir koruma

Cevap : E) Sürdürülebilir koruma

Açıklama : Günümüzde çevre sorunları ve nüfus baskısı karşısında en çok vurgulanan küresel kavram “Sürdürülebilirlik” ve “Sürdürülebilir koruma”dır.

18. “Yaratılışın Sorgulanması” ve “Ulusların Zenginliği” adlı eserleri alandaki temel yapıtlar arasında değerlendirilen iktisatçı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Max Weber
B) Adam Smith
C) T. Robert Malthus
D) Ester Boserup
E) Karl Marks

Cevap : B) Adam Smith

Açıklama : “Ulusların Zenginliği” (The Wealth of Nations) adlı eser, modern iktisadın babası sayılan Adam Smith’e aittir.

19. Aşağıdakilerden hangisi nüfus coğrafyasının tanımlanmasında çalışan Kuzey Amerikalı coğrafyacılardan değildir?

A) W. Bunge
B) G. Trewartha
C) V. V. Pokshishevsky
D) J. Clance
E) W. Zelinsky

Cevap : C) V. V. Pokshishevsky

Açıklama : Trewartha, Zelinsky, Bunge gibi isimler Kuzey Amerikalı (ABD) coğrafyacılardır. V. V. Pokshishevsky ise Sovyet/Rus coğrafyacıdır.

20. Ölüm oranlarının düşük olduğu ülkelerde aşağıdaki faktörlerden hangisi etkilidir?

A) Yüksek enflasyon
B) Kötü altyapı olanakları
C) Düşük işsizlik oranları
D) Yetersiz sağlık hizmetleri
E) Geri kalmış ekonomik seviye

Cevap : C) Düşük işsizlik oranları

Açıklama : Ölüm oranlarının düşük olması genellikle gelişmişlik göstergesidir. Şıklardaki A, B, D ve E seçenekleri az gelişmişliği ve olumsuz koşulları ifade ederken, “Düşük işsizlik oranları” (C şıkkı) gelişmiş ve refah düzeyi yüksek bir ekonomiyi işaret eder, bu da daha iyi yaşam koşulları ve daha az ölüm oranı ile ilişkilidir.