İLT101U Bireyler Arası İletişim Ünite 2

Giriş

Bireylerarası iletişim, en az iki kişi arasında gerçekleşen, bilgi, duygu ve düşünce alışverişini içeren dinamik bir süreçtir. Bu ünite, bireylerarası iletişimin temel özelliklerini, yapı taşlarını (ögelerini), iletişim türlerini ve iletişim ağlarını incelemektedir.

Bireylerarası İletişim Sürecinin Özellikleri

Bireylerarası iletişim, diğer iletişim türlerinden (kitle iletişimi vb.) ayıran belirli özelliklere sahiptir:
* **Çift Yönlülük:** İletişim tek taraflı bir aktarım değildir. Kaynak ve alıcı arasında karşılıklı etkileşim ve rol değişimi vardır (Soru 2).
* **Süreç Olması:** Başlangıcı ve sonu kesin sınırlarla ayrılmayan, süreklilik arz eden bir döngüdür.
* **Amaçlılık:** Açık veya örtülü bir amaç (bilgi verme, ikna etme, ilişki kurma vb.) doğrultusunda gerçekleşir.
* **Yüz Yüze veya Aracılı Olması:** Hem fiziksel ortamda yüz yüze hem de teknoloji (telefon, internet) aracılığıyla gerçekleşebilir.

İletişim Sürecinin Temel Ögeleri

İletişim sürecinin işleyişini sağlayan temel birimler şunlardır:
* **Kaynak (Gönderici):** Süreci başlatan, mesajı kodlayan ve gönderen kişidir (Soru 7).
* **Alıcı (Hedef):** Mesajı alan, kodunu çözen ve anlamlandıran kişidir.
* **Mesaj (İleti):** Kaynaktan alıcıya aktarılan içeriktir. Mesajın etkili olması için açık, anlaşılır, kanala uygun olması ve doğru zamanda iletilmesi gerekir. **”Herhangi bir zamanda”** iletilen mesaj etkisini yitirebilir (Soru 8).
* **Kanal (Araç):** Mesajın taşındığı yoldur. Ses dalgaları, yüz ifadeleri, telefon, mektup, internet vb. kanallardır. **Geri bildirim** bir kanal değil, sürecin bir parçasıdır (Soru 9).
* **Geri Bildirim (Dönüt):** Alıcının mesaja verdiği tepkidir.
* **Çevre (Bağlam):** İletişimin gerçekleştiği fiziksel, sosyal ve kültürel ortamdır.

Not: “Filtreleme”, iletişim sürecinin yapısal bir ögesi değil, iletişimi engelleyen veya değiştiren psikolojik/bilişsel bir engeldir (Soru 1, 6).

İletişim Türleri

Bireylerarası iletişim, kullanılan kodlara göre üç ana başlıkta incelenir:
1. **Sözlü İletişim:** Dil (konuşma) kullanılarak yapılan iletişimdir.
2. **Sözsüz İletişim:** Beden dili, yüz ifadeleri, jestler, duruş, giyim, mekan kullanımı gibi sözsüz kodlarla yapılan iletişimdir.
3. **Dil Ötesi (Paralinguistik) İletişim:** Sözel iletişime eşlik eden ancak kelimelerin anlamı dışında kalan ses özellikleridir. Ses tonu, vurgu, şiddet, duraklama, gülme, iç çekme gibi unsurlar, mesajın “nasıl” söylendiğini ve duygusal içeriğini belirler (Soru 4).

Dinleme Türleri

İletişimin başarısı sadece konuşmaya değil, dinlemeye de bağlıdır.
* **Aktif (Etkin) Dinleme:** Dinleyicinin sadece sessizce duymakla kalmayıp, sözel (soru sorma, özetleme) veya sözsüz (göz teması, baş sallama) geri bildirimlerle konuşmacıyı desteklediği, anladığını hissettirdiği ve sürece katıldığı dinleme türüdür (Soru 3).
* **Pasif/Edilgen Dinleme:** Dinleyicinin tepkisiz kaldığı dinleme türüdür.
* **Seçerek Dinleme:** Sadece ilgisini çeken kısımları dinleme.
* **Saplantılı Dinleme:** Kendi önyargılarına göre dinleme.

İletişim Becerileri ve Engelleri

Sağlıklı bir iletişim için **Empati** (karşısındakini anlama), **Dinleme**, **Benmerkezcilikten (Egosantrizm) kaçınma** ve **Çatışma yönetimi** gibi beceriler gereklidir. “Zincir Ağı” gibi yapısal kavramlar kişisel bir beceri değildir (Soru 5).

İletişim Ağları

Gruplar içindeki iletişim akışını gösteren modellerdir:
* **Tekerlek Ağı:** Otoriter ve merkeziyetçi bir yapıdır. Merkezde bir lider vardır ve tüm iletişim onun üzerinden akar. Üyeler birbirleriyle iletişim kuramazlar (Soru 10).
* **Zincir Ağı:** İletişim hiyerarşik bir sıra izler (Üstten alta veya alttan üste).
* **Çember Ağı:** Grup üyeleri sadece yanlarındaki kişilerle iletişim kurabilir.
* **Serbest (Yıldız) Ağ:** Tüm üyelerin birbirleriyle serbestçe iletişim kurabildiği demokratik yapıdır.

1. Aşağıdakilerden hangisi bireylerarası iletişim süreçlerinin temel ögelerinden biri değildir?

A) Sözlü iletişim
B) Dil ötesi
C) Sözsüz iletişim
D) Yüz ve beden hareketleri
E) Filtreleme

Cevap : E) Filtreleme

Açıklama : Bireylerarası iletişim süreçleri temel olarak **Sözlü İletişim** (Dil), **Sözsüz İletişim** (Yüz, beden, jestler) ve **Dil Ötesi** (Ses tonu, vurgu vb.) ögelerinden oluşur. **Filtreleme** ise iletişim sürecinin bir parçası veya ögesi değil, iletişimi engelleyen veya değiştiren bir **algısal süreç/engeldir**.

2. Aşağıdakilerden hangisi bireylerarası iletişim sürecinin özelliklerden biri değildir?

A) Bireylerarası iletişimin yüz yüze ya da teknoloji ile aracılanmış olması
B) Tek yönlü olması
C) İletilerin sözlü ve sözsüz nitelikte olması
D) Bireylerarası iletişimin bir süreç olması
E) Bireylerarası iletişim sürecinin örtülü ya da açık bir amaç doğrultusunda gerçekleşiyor olması

Cevap : B) Tek yönlü olması

Açıklama : Bireylerarası iletişim, tanımı gereği en az iki kişi arasında gerçekleşen, karşılıklı etkileşimi ve geri bildirimi içeren **çift yönlü** bir süreçtir. Tek yönlü iletişim (örneğin kitle iletişimi araçlarıyla yapılan bazı yayınlar) bireylerarası iletişimin doğasına aykırıdır.

3. Bireylerarası iletişim sürecinde dinleyicinin de konuşmacıya sözlü ya da sözsüz ifadelerle katkı sağlaması anlamına gelen dinleme türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Pasif dinleme
B) Seçerek dinleme
C) Edilgen dinleme
D) Aktif dinleme
E) Saplantılı dinleme

Cevap : D) Aktif dinleme

Açıklama : **Aktif Dinleme**, dinleyicinin sadece duymakla kalmayıp, konuşmacıya geri bildirimler vererek (baş sallama, “hı-hı” deme, soru sorma vb.) sürece katıldığı, anladığını teyit ettiği ve iletişimi desteklediği dinleme türüdür. Diğer şıklar iletişimi zayıflatan dinleme türleridir.

4. Bir bireyin başka bir bireye karşı hissettiği duygu durumunu ses tonu, jest ve mimikleriyle karşı tarafa ilettiği iletişim türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sözlü iletişim
B) Dil ile iletişim
C) Aracılı iletişim
D) Kitle iletişimi
E) Dil ötesi iletişim

Cevap : E) Dil ötesi iletişim

Açıklama : İletişimde kelimelerin anlamı dışında; sesin tonu, şiddeti, vurgusu, duraklamalar ve jest/mimiklerle aktarılan duygu ve anlam katmanına **Dil Ötesi (Paralinguistic) İletişim** denir. Bu tür, “ne” söylendiğinden çok “nasıl” söylendiğiyle ilgilidir.

5. Aşağıdakilerden hangisi kaynak ve alıcı arasında konumlar değiştikçe tarafların bu durumlara uygun geri bildirimleri ortaya koyabilmek için dikkat etmeleri gereken unsurlardan biri değildir?

A) Benmerkezcilik
B) Çatışma
C) Zincir Ağı
D) Empati
E) Dinleme

Cevap : C) Zincir Ağı

Açıklama : İletişimde başarılı geri bildirim ve uyum için kişilerin **Empati** kurması, **Dinleme** becerisine sahip olması, **Benmerkezcilikten** kaçınması ve **Çatışma** yönetimini bilmesi gerekir. Bunlar davranışsal ve psikolojik unsurlardır. **Zincir Ağı** ise bir iletişim ağı modelidir (yapısal bir kavramdır), kişisel bir beceri veya dikkat unsuru değildir.

6. Aşağıdakilerden hangisi bireylerarası iletişim sürecinin işleyişini sağlayan temel birimlerden biri değildir?

A) Kaynak
B) Çevre
C) Geri bildirim
D) Kanal
E) Filtreleme

Cevap : E) Filtreleme

Açıklama : İletişim sürecinin işleyişini sağlayan temel yapı taşları (birimler); Kaynak, Alıcı, Mesaj, Kanal, Geri Bildirim ve Çevre (Bağlam) dir. **Filtreleme** ise mesajın algılanmasını değiştiren, bazen engelleyen psikolojik veya bilişsel bir süreçtir; sistemin kurucu bir birimi değil, işleyişi etkileyen bir faktördür.

7. Bireylerarası iletişim sürecinin başlatıcısı, mesajın kodlayıcısı ve göndericisi konumuna karşılık gelen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Geri bildirim
B) Kaynak
C) Mesaj
D) Alıcı
E) Çevre

Cevap : B) Kaynak

Açıklama : İletişim sürecini başlatan, duygu ve düşüncelerini kodlayarak (söz, yazı, işaret vb.) mesaja dönüştüren ve alıcıya gönderen ögeye **Kaynak (Gönderici)** denir.

8. Aşağıdakilerden hangisi sağlıklı bir bireylerarası iletişim sürecinin gerçekleşmesi için mesajın taşıması gereken özelliklerden biri değildir?

A) Herhangi bir zamanda iletilmesi
B) Kaynak ve alıcı arasında ortak anlaşılabilirliği olan simgeler kullanılması
C) Alıcı tarafından anlaşılabilir özellikte, açık ve keskin olması
D) İletişim sürecinde kullanılacak kanalla uyumlu olması
E) Hedeflenen amacın özüne ve biçimine uygun simgeler kullanılarak oluşturulması

Cevap : A) Herhangi bir zamanda iletilmesi

Açıklama : Mesajın etkililiği için açıklık, anlaşılırlık, kanala uygunluk ve ortak dil kullanımı şarttır. Ancak mesajın **”herhangi bir zamanda”** (rastgele) iletilmesi iletişimi başarısız kılabilir. Sağlıklı iletişimde **zamanlama (timing)** çok önemlidir; mesaj uygun zamanda iletilmelidir.

9. Aşağıdakilerden hangisi bireylerarası iletişim sürecinde kaynak tarafından kodlanan mesajın alıcıya ulaştırılması için kullanılan yol, araç ve yöntemlere karşılık gelen kanal türlerinden biri değildir?

A) 3G cep telefonları
B) Mektup
C) Ses, yüz ifadeleri, jest ve mimikler
D) Geri bildirim
E) Bilgisayar teknolojisi

Cevap : D) Geri bildirim

Açıklama : İletişim kanalları; ses dalgaları, telefon, mektup, internet gibi mesajı taşıyan araçlardır. **Geri bildirim (Dönüt)** ise alıcının mesaja verdiği tepkidir; bir taşıma aracı (kanal) değil, iletişim sürecinin bir aşamasıdır.

10. Bireylerarası iletişim sürecinde bilgi akışının topluluğunun merkezindeki kişi yoluyla gerçekleştiği ve diğer bireylerin birbirleriyle iletişim kuramadıkları ağ yapısı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çember ağı
B) Yıldız ağı
C) Tekerlek ağı
D) Zincir ağı
E) Y tipi Ağ

Cevap : C) Tekerlek ağı

Açıklama : **Tekerlek Ağı** modelinde, merkezde bir lider veya yönetici bulunur ve tüm iletişim bu kişi üzerinden akar. Grubun diğer üyeleri birbirleriyle doğrudan iletişim kurmazlar, sadece merkezdeki kişiyle konuşurlar. Bu yapı, otoriter ve merkeziyetçi bir iletişim modelidir.