İLT101U Bireyler Arası İletişim Ünite 5

Giriş

İletişim ve kültür, et ve tırnak gibi birbirine bağlıdır. Bireylerarası iletişim, içinde yaşanılan kültürün kuralları, değerleri ve kodları çerçevesinde gerçekleşir. Bu ünite, kültür kavramını, kültürün bileşenlerini ve bireylerarası iletişim üzerindeki etkilerini incelemektedir.

Kültür Kavramı ve Tanımları

Kültür, insanoğlunun doğada hazır bulduklarına karşılık, kendi aklı ve emeğiyle ürettiği her şeydir.
* **Tanım:** “İnsan eliyle yapılan tüm kazanımlar” (Soru 1).
* **Kültür Ürünü Olanlar:** Kilim, ok-yay, duvar yazısı, sera domatesi (insan müdahalesi var).
* **Kültür Ürünü Olmayanlar:** Okyanus balıkları, doğal dağlar, nehirler (doğada kendiliğinden var olanlar) (Soru 2).

Kültürün Bileşenleri ve Türleri

Kültürü oluşturan temel yapı taşları şunlardır (Soru 3):
* **Dil:** Kültürün taşıyıcısıdır.
* **Değerler:** Neyin iyi/kötü, doğru/yanlış olduğunu belirleyen genel ilkelerdir.
* **Normlar:** Davranış kurallarıdır.
* **Semboller:** Anlam taşıyan işaretlerdir. **Bayrak**, bir toplumun kültürünü yansıtan en önemli semboldür (Soru 7).
* **İnançlar, Efsaneler, Kahramanlar, Gelenekler:** Toplumsal hafızayı oluştururlar.

Kültür Türleri:
* **İdeal Kültür:** Toplumun resmi kurallarında, yasalarında veya söylemlerinde var olan, “olması gereken” ancak pratikte her zaman uygulanmayan kültürdür (Soru 6).
* **Gerçek Kültür:** Günlük yaşamda fiilen uygulanan kültürdür.

Kültürün Temel Boyutları

Kültürleri karşılaştırmak ve anlamak için çeşitli boyutlar kullanılır (Hofstede vb.):
* **Bireysellik / Toplulukçuluk:** Bireyin mi yoksa grubun mu ön planda olduğu.
* **Eşitlik / Güç Mesafesi:** Otoriteye bakış ve hiyerarşi.
* **Zaman Algısı:** Zamana verilen önem.
* **Mücadelecilik (Erillik) / Dişillik:** Rekabetin veya uyumun öncelenmesi.

Not: “Barış”, evrensel bir ideal olsa da, kültürleri yapısal olarak ayıran temel bir boyut olarak sınıflandırılmaz (Soru 5).

Kültürel Anlayışlar: Geleneksel ve Çağdaş

Kültürler zamanla değişir ve farklı dünya görüşlerini yansıtır.
* **Geleneksel Kültür:** Geçmişe bağlılık, statüko, hiyerarşi ve toplulukçuluk ön plandadır.
* **Özgürlükçü Çağdaş (Modern) Anlayış:** Birey merkezlidir. Değişim iyi ve kaçınılmazdır, gelecek önemlidir, herkes saygınlık yönünden eşittir. Temel ilke “Devlet birey içindir” anlayışıdır. “Birey devlet içindir” anlayışı bu kültüre terstir (Soru 4).

Kültür ve İletişim Etkileşimi

Kültür, bireylerin iletişim tarzlarını belirler.
* **Biçem (Üslup):** Bireylerin kendilerini sözlü olarak nasıl ifade ettikleri, sözcükleri nasıl kullandıkları ve duygularını nasıl belirttikleri “biçem” kavramıyla açıklanır (Soru 8).
* **Sosyalleşme ve Aile:** Kültürel değerler, inançlar ve gelenekler bireye ilk olarak **Aile** ortamında öğretilir. Aile, birincil sosyalleşme kurumudur (Soru 9).
* **Gelenek:** Bir topluluğun yapısını korumak amacıyla önceki kuşaklardan devralıp dönüştürerek sonraki nesillere aktardığı inanç ve düşünceler bütünüdür (Soru 10).

1. “İnsan eliyle yapılan tüm kazanımlar” şeklinde açıklanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Eğitim
B) Kültür
C) Aile
D) İnanç
E) Gelenekler

Cevap : B) Kültür

Açıklama : Kültür, en geniş tanımıyla doğanın yarattıklarına karşılık insanoğlunun yarattığı, ürettiği ve biriktirdiği her şeydir (aletler, inançlar, sanat, bilim vb.). “İnsan eliyle yapılan tüm kazanımlar” ifadesi kültürün bu temel tanımıdır.

2. Aşağıdakilerden hangisi kültür ürünlerinden biri değildir?

A) Kilim
B) Ok ve Yay
C) Sera domatesi
D) Okyanus balıkları
E) Mağaralardaki duvar yazıları

Cevap : D) Okyanus balıkları

Açıklama : Kültür, insanın doğaya müdahalesi ve üretimiyle oluşur. Kilim, ok-yay, duvar yazısı ve hatta doğal domatesin genetiğiyle/yetiştirilmesiyle oynanarak elde edilen sera domatesi birer kültür ürünüdür (insan müdahalesi vardır). Ancak Okyanus balıkları, insanın müdahalesi olmadan doğada kendiliğinden var olan doğal unsurlardır, kültür ürünü değildir.

3. Aşağıdakilerden hangisi kültürün bileşenlerinden biri değildir?

A) Değer
B) Dil
C) Efsaneler
D) Halk kahramanları
E) Kulak

Cevap : E) Kulak

Açıklama : Kültürün bileşenleri; dil, din, değerler, normlar, semboller, efsaneler ve kahramanlar gibi toplumsal ve soyut/somut üretimlerdir. Kulak ise biyolojik/fiziksel bir organdır, kültürel bir bileşen veya yapı taşı değildir.

4. Aşağıdakilerden hangisi özgürlükçü çağdaş anlayışın ilkelerinden biri değildir?

A) Birey devlet içindir.
B) Değişiklik yaşamın kaçınılmaz bir parçasıdır ve iyidir.
C) Zaman ve zaman planlaması önemlidir. Geçmiş, şimdi, gelecek içinde en önemlisi gelecektir.
D) Saygınlık yönünden herkes eşittir.
E) Mücadelecilik iyidir

Cevap : A) Birey devlet içindir.

Açıklama : Özgürlükçü çağdaş (modern/liberal) kültür anlayışında temel olan “Birey”dir. Devlet, bireyin mutluluğu ve refahı için vardır. Dolayısıyla “Birey devlet içindir” anlayışı, otoriter veya geleneksel devlet anlayışına aittir; çağdaş/özgürlükçü anlayışta “Devlet birey içindir” ilkesi geçerlidir. Diğer şıklar (değişim, gelecek odaklılık, eşitlik, rekabet) modern kültürün özellikleridir.

5. Aşağıdakilerden hangisi kültürün temel boyutlarından biri değildir?

A) Bireysellik/Bağımsızlık
B) Barış
C) Zaman
D) Eşitlik/Hakkaniyet
E) Mücadelecilik

Cevap : B) Barış

Açıklama : Kültürlerarası iletişim çalışmalarında (örneğin Hofstede) kültürün boyutları genellikle şunlardır: Bireysellik-Toplulukçuluk, Erillik (Mücadelecilik)-Dişillik, Güç Mesafesi (Eşitlik), Belirsizlikten Kaçınma ve Zaman (Kısa/Uzun vade). Barış, evrensel bir değer veya amaç olabilir ancak kültürleri birbirinden ayıran yapısal bir “boyut” olarak literatürde sınıflandırılmaz.

6. “Toplumu bir arada tutan norm ve değerlerin sadece kurallarda geçerli olmasıdır.” şeklinde tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Alt kültür
B) Gerçek kültür
C) İdeal kültür
D) Yüksek kültür
E) Yaygın kültür

Cevap : C) İdeal kültür

Açıklama : İdeal Kültür, bir toplumun “olması gerektiğini” düşündüğü, resmi kurallarda, yasalarda veya söylemlerde var olan ancak pratikte her zaman uygulanmayan kültürdür. (Bunun karşısında, günlük hayatta fiilen uygulanan “Gerçek Kültür” vardır).

7. Toplumun kültürünü yansıtan bir değer olarak “bayrak” aşağıdaki kültürel kavramlardan hangisini ifade eder?

A) İnanç
B) Norm
C) Sembol
D) Efsane
E) Değer

Cevap : C) Sembol

Açıklama : Sembol (Simge), belirli bir anlamı taşıyan, bir şeyi temsil eden somut nesne veya işarettir. Bayrak, bir milletin bağımsızlığını, tarihini ve değerlerini temsil eden en güçlü kültürel semboldür.

8. İletişim sürecine katılan bireylerin kendi düşünce ve duygularını nasıl belirttiklerini, kendilerini sözlü olarak nasıl ifade ettiklerini, sözcükleri nasıl ve ne kadar sözlük anlamında kullandıklarını ifade eden terime ne ad verilir?

A) Biçem
B) Norm
C) Sembol
D) Kültür
E) Değer

Cevap : A) Biçem

Açıklama : Biçem (Üslup/Tarz), bireyin dili kullanma şekli, kendini ifade etme tarzı ve kelime seçimidir. Kültürel kodlar, bireylerin iletişim biçemlerini (doğrudan/dolaylı anlatım vb.) belirler.

9. Sosyal çevre içinde değerler, inançlar, gelenekler öncelikle aşağıdaki ortamlardan hangisinde öğrenilir?

A) Sosyal sınıf
B) Toplum
C) Okul
D) Aile
E) Sokak

Cevap : D) Aile

Açıklama : Bireyin sosyalleşme süreci (kültürlenme) doğumla başlar. Değerlerin, inançların, dilin ve geleneklerin aktarıldığı ilk, en temel ve en etkili kurum Ailedir (Birincil sosyalleşme).

10. Bir topluluğun, mevcut toplumsal yapısını ve değer sistemini çok büyük sarsıntılar yaşamadan koruyup devam ettirmesi amacıyla, kendinden önceki kuşaklardan devraldığı, belli bir dönüşüme uğratarak sonraki nesillere aktardığı, başta inançlar, düşünceler şeklinde tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) İnanç
B) Değer
C) Norm
D) Efsane
E) Gelenek

Cevap : E) Gelenek

Açıklama : Gelenek, kuşaktan kuşağa aktarılan, toplumun devamlılığını sağlayan, kökleşmiş inanç, adet, töre ve davranış kalıplarının bütünüdür. Tanımdaki “önceki kuşaklardan devralma” ve “devam ettirme” vurgusu geleneği işaret eder.