İLT101U Bireyler Arası İletişim Ünite 7

Giriş

Çatışma, insanların bir arada yaşadığı her ortamda, anlamlı ilişkiler içinde hedeflerin veya çıkarların uyuşmaması durumunda ortaya çıkan doğal ve kaçınılmaz bir süreçtir. Çatışmanın doğası mutlak olarak negatif değildir; doğru yönetildiğinde ilişkiyi güçlendirebilir. Bu nedenle çatışmadan kaçınmak her zaman doğru bir strateji olmayabilir (Soru 1).

Çatışma ve Güç İlişkisi

Çatışma, güç dinamikleriyle yakından ilişkilidir. Güç, bireyin değil, ilişkinin bir ürünüdür ve tüm toplumsal etkileşimlerde vardır.
* **RICE Modeli:** Gücün kaynaklarını tanımlar: Kaynak Kontrolü, Bireylerarası Bağlantılar, İletişim Becerileri ve Uzmanlık. “Mesafeli duruş” bu modelde bir güç kaynağı değildir (Soru 3).
* **Güç Dengesi:** Çatışma yönetiminde amaç, bir tarafın çok fazla güce sahip olması değil, gücün dengelenmesi ve yapıcı kullanılmasıdır (Soru 2).

Çatışma Türleri: İşlevsel ve İşlevsel Olmayan

* **İşlevsel (Yapıcı) Çatışma:** Yaratıcılığı artırır, değişimi teşvik eder, tarafları yakınlaştırır ve problem çözme becerilerini geliştirir.
* **İşlevsel Olmayan (Yıkıcı) Çatışma:** Sorunun kişiselleştirildiği, gerilimin sürekli tırmandığı (artış gösterdiği), iletişimin koptuğu ve ilişkinin zarar gördüğü çatışmadır (Soru 4).

Çatışma Biçimleri (Stilleri)

Bireylerin çatışma karşısında takındıkları tutumlar beş ana stilde toplanır (Soru 5):
1. **Rekabet (Saldırganlık):** Kendi çıkarını karşı tarafın zararına korumaktır. Ayıplama, suçlama gibi taktikler içerir (Soru 9).
2. **İşbirliği:** Her iki tarafın da kazanacağı (kazan-kazan) çözümler aramaktır.
3. **Kaçınma:** Çatışmayı yok saymak veya ertelemektir.
4. **Uyma (Boyun Eğme):** Kendi isteğinden vazgeçip karşı tarafı memnun etmektir.
5. **Uzlaşma:** Orta yolda buluşmaktır. Özellikle zaman baskısı olduğunda veya güçler eşit olduğunda hızlı çözüm sağlar (Soru 6).

Not: “Tartışma” bir çatışma stili değil, iletişimsel bir eylemdir.

İletişim İklimi: Savunmacı ve Destekleyici

İletişimin gerçekleştiği atmosfer, çatışmanın gidişatını belirler (Jack Gibb Modeli):
* **Savunmacı İklim:** Yargılama, Kontrol, Strateji (Hesapçılık), Umursamazlık, Üstünlük ve Kesinlik içerir. Bu ortamda kişiler kendilerini korumaya alır ve iletişim kapanır (Soru 7).
* **Destekleyici İklim:** Tanımlama, Problem Odaklılık, Spontanlık, Empati, Eşitlik ve Esneklik (Kesin Olmama) içerir. “Üstünlük” taslamak destekleyici iklimin bir parçası değildir (Soru 8).

Çatışmanın Dönüşümü

Çatışmayı çözmek veya dönüştürmek için içsel (algı değişimi, strateji değişimi) ve dışsal yöntemler kullanılır. Arabuluculuk, çatışmaya üçüncü bir tarafın girmesiyle gerçekleşen **dışsal** bir yöntemdir (Soru 10).

1. Çatışma ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Çatışma insanlar birbiriyle anlamlı ilişkiler çerçevesinde bağlı olduğu zaman meydana gelir.
B) İnsanlar amaçlarının uyuşmadığının karşılıklı olarak farkında oldukları zaman çatışma meydana gelir.
C) İnsanlar amaçlarına ulaşmalarına bir müdahale hissederlerse çatışma meydana gelir.
D) Çatışma bütün ilişkilerde görülebilecek bir sürece karşılık gelir ve kaçınılmazdır.
E) Çatışmanın doğası negatiftir ve bu nedenle de çatışmadan kaçınmak gerekmektedir.

Cevap : E) Çatışmanın doğası negatiftir ve bu nedenle de çatışmadan kaçınmak gerekmektedir.

Açıklama : Modern iletişim yaklaşımlarına göre çatışma, insan ilişkilerinin doğal ve kaçınılmaz bir parçasıdır. Çatışmanın doğası mutlak olarak “negatif” değildir; doğru yönetildiğinde ilişkiyi geliştiren, problemleri çözen ve tarafları birbirine yaklaştıran yapıcı (pozitif) bir işleve sahip olabilir. Bu nedenle çatışmadan kaçınmak her zaman doğru bir strateji değildir.

2. Çatışma ile birlikte ele alınması gereken güç kavramı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Bireyler çatışmanın etkili bir biçimde yönetilebilmesi için çok fazla güce sahip olmalıdırlar.
B) Güç doğal olarak hem negatif hem de pozitif olarak ele alınabilir.
C) Güç dengeleme eylemleri çatışma etkileşimlerinin merkezindedir.
D) Güç bireyin değil bireylerarası ilişkinin bir ürünüdür.
E) Güç bütün toplumsal etkileşimler içinde vardır.

Cevap : A) Bireyler çatışmanın etkili bir biçimde yönetilebilmesi için çok fazla güce sahip olmalıdırlar.

Açıklama : Çatışma yönetiminde esas olan taraflardan birinin “çok fazla güce” sahip olması değil, güç dengesinin sağlanması ve gücün yapıcı kullanılmasıdır. Aşırı güç dengesizliği, çatışmayı çözmek yerine baskılamaya veya yıkıcı sonuçlara yol açabilir. Etkili yönetim, güçten ziyade işbirliği ve iletişim becerilerine dayanır.

3. Aşağıdakilerden hangisi güç geçerliliği çerçevesinde ele alınacak kavramlardan biri değildir?

A) Bireysel nitelikler
B) Bireylerarası bağlantılar
C) Mesafeli duruş
D) Uzmanlık
E) Kaynak kontrolü

Cevap : C) Mesafeli duruş

Açıklama : İletişimde güç kaynaklarını açıklayan RICE modeline göre güç; Kaynak Kontrolü (Resource Control), Bireylerarası Bağlantılar (Interpersonal Linkages), İletişim Becerileri/Bireysel Nitelikler (Communication Skills) ve Uzmanlık (Expertise) unsurlarından gelir. “Mesafeli duruş” bir güç kaynağı veya geçerliliği olarak tanımlanan teknik bir kavram değildir.

4. Aşağıdakilerden hangisi işlevsel olmayan (yıkıcı) çatışmayı açıklayan yaklaşımlardan biridir?

A) Yaratıcılığı ve yapıcı değişmeyi arttırır.
B) Çatışmada bütün boyutlarda bir artış söz konusudur.
C) İnsanlar zorlu bir durumdan güçlenmiş olarak çıkabilir.
D) Taraflar problemle ilgili farklı görüşlere karşı açık olurlar.
E) Bilginin paylaşılmasında yeterince açık olunur.

Cevap : B) Çatışmada bütün boyutlarda bir artış söz konusudur.

Açıklama : İşlevsel olmayan (Dysfunctional) çatışma, kontrolsüzce büyüyen, tarafların asıl sorundan uzaklaşıp kişiselleştirdiği ve yıkıcı hale gelen çatışmadır. Bu tür çatışmalarda gerilim, tepkiler ve maliyetler sürekli tırmanır (**artış söz konusudur**). Diğer şıklar (yaratıcılık, güçlenme, açıklık) işlevsel/yapıcı çatışmanın özellikleridir.

5. Aşağıdakilerden hangisi çatışma biçimlerinden biri değildir?

A) İşbirliği
B) Rekabet
C) Tartışma
D) Kaçınma
E) Uzlaşma

Cevap : C) Tartışma

Açıklama : Çatışma yönetimi literatüründe (örneğin Thomas-Kilmann Modeli) temel çatışma biçimleri/stilleri şunlardır: Rekabet, İşbirliği, Kaçınma, Uyma (Boyun Eğme) ve Uzlaşma. “Tartışma” ise bir iletişim etkinliğidir, kategorize edilmiş bir çatışma stili değildir.

6. Aşağıdakilerden hangisi uzlaşma biçiminin avantajlarından biridir?

A) İnsanları ister bireysel ister profesyonel olsun uzun dönemli, bağlayıcı ilişkiler içine sokması açısından faydalıdır.
B) İlişki ve içerik amaçlarının etkin bir onaylanma biçimidir.
C) Taraflara çatışmanın yararlı olduğu inancı verdiği için yararlıdır.
D) Zaman baskısı olan durumlarda eşit bir güç dengesi ya da uygun çözümler için teşvik eder.
E) Eğer kişi ilişkiden bir şey elde etme şansı olmadığını düşünüyorsa ya da o olmadan da çatışma yönetilebilecekse doğru bir seçimdir.

Cevap : D) Zaman baskısı olan durumlarda eşit bir güç dengesi ya da uygun çözümler için teşvik eder.

Açıklama : Uzlaşma (Compromise), her iki tarafın da isteklerinden bir miktar taviz vererek orta yolda buluşmasıdır. Bu yöntem, özellikle zamanın kısıtlı olduğu veya tarafların gücünün eşit olduğu kilitlenme durumlarında, hızlı ve geçici de olsa bir çözüm sağladığı için avantajlıdır.

7. Aşağıdakilerden hangisi savunmacı iklim ile ilgili yanlıştır?

A) Kesin olmama
B) Değerlendirme
C) Umursamazlık
D) Strateji
E) Kontrol

Cevap : E) Kontrol

Açıklama : Jack Gibb’in iletişim iklimi modeline göre; Değerlendirme, Umursamazlık, Strateji, Üstünlük, Kesinlik ve Kontrol savunmacı iklimi yaratan davranışlardır. Kesin Olmama (Provisionalism) ise destekleyici iklimin özelliğidir.
Not: Cevap anahtarında E (Kontrol) olarak belirtilmiştir. Ancak teorik olarak “Kesin olmama” (A şıkkı) savunmacı değil, destekleyici bir özelliktir. Soru kökünde “yanlıştır” ifadesiyle savunmacı iklime ait olmayan bir özellik soruluyorsa A daha uygun olabilir, fakat verilen anahtara sadık kalınarak E işaretlenmiştir.

8. Aşağıdakilerden hangisi destekleyici iklim ile ilgili yanlış bir kavramdır?

A) Tanımlayıcı
B) Problem odaklı
C) Empati kuran
D) Eşit
E) Üstün

Cevap : E) Üstün

Açıklama : Destekleyici iletişim iklimi; Tanımlayıcı, Problem Odaklı, Spontane, Empati Kuran, Eşitlikçi ve Esnek (Kesin Olmayan) yaklaşımları içerir. Üstünlük (Superiority) taslamak ise karşı tarafı savunmaya iter ve **Savunmacı İklimin** bir parçasıdır.

9. Aşağıdakilerden hangisi rekabetçi strateji ile ilgili doğru yaklaşımlardan biridir?

A) Geciktirme
B) Ayıplama
C) Çatışmayı reddetme
D) Karamsarlık
E) Soyutlama

Cevap : B) Ayıplama

Açıklama : Rekabetçi (Saldırgan) Strateji, kendi çıkarını karşı tarafın zararına maksimize etmeyi amaçlar. Bu stratejide karşı tarafı suçlama, ayıplama, tehdit etme veya baskı kurma gibi taktikler kullanılır. Geciktirme veya reddetme daha çok kaçınma stratejisiyle ilgilidir.

10. Aşağıdakilerden hangisi içten dışa çatışmanın değişimi ile ilgili yaklaşımlardan biri değildir?

A) Arabuluculuk
B) Karşı tarafa yönelme
C) Amaçlardaki algı değişmesi
D) Bağlılığın doğasını değiştirme
E) Yıkıcı strateji kullanımı

Cevap : A) Arabuluculuk

Açıklama : Çatışmanın değişimi/dönüşümü (Conflict Transformation) genellikle tarafların algılarını, amaçlarını veya stratejilerini değiştirmesiyle (içsel süreçler) ilgilidir. Arabuluculuk ise çatışmaya üçüncü bir tarafın müdahil olmasıyla gerçekleşen **dışsal** bir çözüm yöntemidir.