İLT101U Bireyler Arası İletişim Ünite 8

Giriş

Bireylerarası iletişimi geliştirmek, sağlıklı ilişkiler kurmanın anahtarıdır. Bu ünite, iletişimi güçlendiren temel becerileri (empati, etkin dinleme), eleştiri yapma sanatını ve iletişimi engelleyen faktörleri (önyargı, stereotipler) incelemektedir.

Empati ve Sempati

İletişimin kalbi empatidir. Empati, kişinin kendi benliğini koruyarak karşısındakinin duygu ve düşüncelerini onun penceresinden bakarak anlaması ve bunu ona iletmesidir.
* **Empatinin Özellikleri:** Karşıdakini olduğu gibi anlamak, yargılamamak ve kendi düşünceleriyle yönlendirmeye çalışmamaktır (Soru 7, 8).
* **Soğuk Empati (Bilişsel Empati):** Karşıdakinin duygularını zihinsel olarak anlamak ancak duygusal olarak paylaşmamaktır (Soru 9).
* **Sempati:** Karşıdakiyle aynı duyguyu hissetmek, onunla birlikte üzülmek veya sevinmektir (Yandaş olmaktır).

Eleştiri Yapma Sanatı

Eleştiri, doğru yapıldığında geliştirici, yanlış yapıldığında yıkıcı olabilir.
* **Yapıcı Eleştiri:** Amacı karşıdakine yardım etmek, farkındalık sağlamak ve motive etmektir. Kişiliğe değil, davranışa yöneliktir.
* **Yıkıcı Eleştiri:** Amacı kontrol etmek, yönlendirmek, suçlamak veya aşağılamaktır. Karşıdakini suçlu hissettirmek, iletişimi koparan en büyük hatalardan biridir (Soru 1, 2).

İletişimi Geliştiren Beceriler

* **Etkin Dinleme:** Sadece duymak yetmez; anlamak için dinlemek gerekir. Dinleme, ilişkiyi geliştiren en temel beceridir (Soru 3).
* **Geri-İletim (Feedback):** Anlaşılanın doğruluğunu kontrol etmektir (Soru 4).
* **Paylaşım:** Ortak ihtiyaçlar, duygular ve fikirlerin paylaşılması, iyi ilişkiler kurmanın temelidir (Soru 10).

İletişim Engelleri: Önyargı ve Stereotipler

* **Önyargı:** Yetersiz bilgiyle önceden (peşin hükümle) varılan, genellikle olumsuz yargıdır (Soru 5).
* **Stereotip (Kalıpyargı):** Bir grubun tüm üyelerinin aynı özelliklere sahip olduğunu varsayan genellemelerdir. “Japonlar çalışkandır” demek, olumlu da olsa bireysel farkları yok sayan bir stereotiptir (Soru 6).

1. Aşağıdakilerden hangisi eleştiri yaparken dikkat edilmesi gereken davranışlardan biri değildir?

A) Karşıdakini aşağılamamak
B) Karşıdakine ilgi göstermek
C) Duyguları denetim altında tutmak
D) Karşıdakini suçlu hissettirmek
E) Uygun yeri ve zamanı seçmek

Cevap : D) Karşıdakini suçlu hissettirmek

Açıklama : Yapıcı eleştirinin amacı, karşıdaki kişiyi geliştirmek ve sorunu çözmektir. Karşıdakini suçlu hissettirmek, savunmaya geçmesine ve iletişimin kopmasına neden olur; bu nedenle yıkıcı bir yaklaşımdır. Eleştiri kişilik özelliklerine değil, davranışa yönelik yapılmalıdır.

2. Aşağıdakilerden hangisi yıkıcı eleştirinin amaçlarından biridir?

A) Daha iyi olmasına yardım etmek
B) Yönlendirmek ya da kontrol etmek
C) Bir şeyin farkına varmamızı sağlamak
D) Endişe ya da ilgi belli etmek
E) Olumlu değişiklikler yapmaya motive etmek

Cevap : B) Yönlendirmek ya da kontrol etmek

Açıklama : Yıkıcı eleştiri, genellikle karşı tarafı geliştirmekten ziyade, eleştiren kişinin üstünlük kurma, kontrol etme, yönlendirme veya öfkesini boşaltma ihtiyacından kaynaklanır. Diğer şıklar (yardım etmek, farkındalık, ilgi, motivasyon) yapıcı eleştirinin özellikleridir.

3. Sadece duymaktan ve söylenen şeyi anlamadan kendi bakış açınızı dile getirmeye çalışarak iletişim ve ilişkiyi mahveden hatalardan birini yapmamak için aşağıdakilerden hangisini öğrenmek gereklidir?

A) Konuşmayı
B) Tartışmayı
C) Dinlemeyi
D) Eleştirmeyi
E) Yorum yapmayı

Cevap : C) Dinlemeyi

Açıklama : İletişimde en sık yapılan hata, karşıdakini anlamak için değil, cevap vermek için dinlemektir. Sadece “duymak” (işitmek) yetmez; mesajı doğru anlamak ve empati kurmak için Etkin Dinlemeyi öğrenmek gerekir. İlişkiyi geliştiren temel beceri dinlemedir.

4. Bir kimseyle konuşurken, onun demek istediğiyle bizim anladığımızın aynı olup olmadığını denetlemeye ne ad verilir?

A) Geri-iletim
B) Empati
C) Sempati
D) Onaylama
E) İlgi gösterme

Cevap : A) Geri-iletim

Açıklama : İletişim sürecinde alıcının, kaynağın mesajını doğru anlayıp anlamadığını kontrol etmek için verdiği tepkiye veya sorduğu sorulara Geri-iletim (Geri Bildirim / Dönüt) denir. Bu süreç, yanlış anlaşılmaları önler.

5. Belirli bir durum hakkında önceden bir yargıya varmaya ne ad verilir?

A) Stereotip
B) Tutum
C) Eleştiri
D) Genelleme
E) Önyargı

Cevap : E) Önyargı

Açıklama : Bir kişi, grup veya durum hakkında yeterli bilgiye sahip olmadan, peşin hükümle (genellikle olumsuz) bir karara varmaya Önyargı denir. Önyargı, iletişimi engelleyen önemli bir faktördür.

6. Japonlar’ın çalışkan, zeki ve atılımcı olduklarını düşünüyorsak Japonlar ile ilgili aşağıdakilerden hangisine sahibizdir?

A) Olumlu tutum
B) Olumsuz tutum
C) Empati
D) Stereotip (kalıpyargılar)
E) Önyargı

Cevap : D) Stereotip (kalıpyargılar)

Açıklama : Belirli bir grubun (örneğin Japonların) tüm üyelerinin aynı özelliklere sahip olduğunu varsayan genellemelere Stereotip (Kalıpyargı) denir. “Japonlar çalışkandır” ifadesi, olumlu bir özellik atfetse de, bireysel farklılıkları göz ardı eden bir kalıpyargıdır.

7. Bir insanın, kendisini karşısındaki insanın yerine koyarak onun duygularını ve düşüncelerini doğru olarak anlamasına ne ad verilir?

A) Sempati
B) Önyargı
C) Empati
D) Dinleme
E) Endişe

Cevap : C) Empati

Açıklama : Empati, kişinin kendi perspektifini koruyarak, olaylara karşısındakinin penceresinden bakabilmesi ve onun duygu/düşüncelerini doğru anlayıp bunu ona iletmesidir. (Sempati ise karşısındakiyle aynı duyguyu hissetmek, “birlikte üzülmek”tir, anlamak değildir).

8. Aşağıdakilerden hangisi empatinin özelliklerinden biri değildir?

A) Bireyin karşısındaki kişiyi dikkate alarak dinlemesi
B) Bireyin karşısındakinin dünyasına dahil olarak onun gözüyle bakması
C) Bireyin karşısındakinin düşünce ve duygularını anladığını teyit etmesi
D) Bireyin karşısındakinin duygu ve düşüncelerini kendi yaklaşımlarını dahil etmeden anlayabilmesi
E) Bireyin karşısındakini kendi düşünceleriyle yönlendirmesi

Cevap : E) Bireyin karşısındakini kendi düşünceleriyle yönlendirmesi

Açıklama : Empati, karşıdakini olduğu gibi anlamaktır; onu değiştirmeye çalışmak, akıl vermek veya kendi düşüncelerimizle yönlendirmek değildir. Yönlendirme çabası empatik anlayışın doğasına aykırıdır.

9. Bireyin karşısındaki kişinin duygularını anlaması ancak duygusal durumunu paylaşmamasına ne ad verilir?

A) Antipati
B) Soğuk empati
C) Sempati
D) Sıcak empati
E) Soğuk sempati

Cevap : B) Soğuk empati

Açıklama : Literatürde bazen “Bilişsel Empati” olarak da adlandırılan bu durum, karşıdakinin ne hissettiğini zihinsel olarak bilmek/anlamak ancak duygusal olarak ona eşlik etmemek veya o duyguyu hissetmemek durumudur. Bu kavrama Soğuk Empati de denir.

10. Ortak ihtiyaçlarda birleşme, duyguları, düşünceleri ve fikirleri paylaşmak aşağıdakilerden hangisinin temelini oluşturur?

A) İnsanlarla iyi ilişkileri kurmanın
B) Empati yapmanın
C) Yakın dostluğun
D) Sempati duymanın
E) Önyargıdan kaçınmanın

Cevap : A) İnsanlarla iyi ilişkileri kurmanın

Açıklama : İletişim ve insan ilişkilerinin temeli “paylaşım”a dayanır. Ortak ihtiyaçlar, duygular ve fikirlerin paylaşılması, insanlar arasında bağ kurar ve iyi ilişkiler geliştirmenin (ve sürdürmenin) en temel yoludur.