Çiftlik Hayvanları Dışındaki Türlerin Bakım ve Sağlığı-2 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Laboratuvar hayvanları ve egzotik türlerin bakımı, özel bilgi ve etik sorumluluk gerektirir. HADYEK (Hayvan Deneyleri Merkezi Etik Kurulu), bu alandaki düzenlemeleri yapan ve merkezi Ankara’da bulunan otoritedir. Laboratuvar ortamında, hayvanların sağlık ve refahını korumak için mikrobiyolojik statülerine göre sınıflandırmalar yapılır; “Inbred hayvanlar” ise mikrobiyolojik değil, genetik bir tanımdır.

Laboratuvar Hayvanları ve Özellikleri

Laboratuvar hayvanları, belirli özelliklere sahip türlerdir.

• Tavşanlar: “Kulak venası”, kan alma ve enjeksiyon için en uygun bölgedir. Bir seferde güvenle alınabilecek kan miktarı vücut ağırlığının %10’unu geçmemelidir (toplam kan hacminin %10’u, yani vücut ağırlığının %1’i). Dişi tavşanlar doğum öncesinde yuva yapmak için “göğüs ve karın tüylerini yolarlar”. İdeal oda sıcaklığı 16-20°C arasındadır.
• Kemirgenler: Farelerde, yeni çiftleşmiş dişinin başka bir erkeğin feromonlarına maruz kalması gebeliği sonlandırır (Bruce Etkisi). Kobaylar (Guinea pig), C vitamini sentezleyemezler; bu nedenle beslenmelerine “C vitamini takviyesi” eklenmelidir.
• Sıçanlar: SHR sıçanları, kendiliğinden hipertansiyon geliştiren spontan bir hastalığa sahip modeldir.

Sağlık Uygulamaları ve Anestezi

Hayvan sağlığı uygulamalarında, kan alma yöntemlerinden “kalbin sağ ventrikülünden kan alma” genellikle hayvanın hayatını kaybetmesine neden olan (terminal) bir yöntemdir. Anestezik maddelerden Ketamin, deney sonuçları üzerinde minimum yan etkiye sahip olmasıyla tercih edilir. İzofloran ise tavşanlarda güvenle kullanılabilir; “ölüm durmasına yol açar” bilgisi yanlıştır.

Laboratuvarlarda çalışan Laborantlar, Veteriner Hekime “cerrahi operasyon” sırasında asistanlık yaparak yardımcı olabilirler. Atık yönetimi ise kritiktir; çalışma sonunda elde edilen atıkların “özel bir ayrım yapılmasına gerek yoktur” ifadesi yanlıştır, atıklar tehlike sınıfına göre ayrıştırılmalıdır.

Sürüngen ve Kuşların Bakımı

Sürüngenlerde beslenme ve çevre koşulları önemlidir. Çoğu sürüngen C vitamini sentezleyebilir; bu nedenle “doğrudan alınması gerekir” bilgisi yanlıştır. Ancak uzun süreli “yüksek kalsiyum diyetleri” nörolojik problemlere yol açabilir. Kuşların muayenesinde ise stresi azaltmak için yöntemler uygulanır; “mavi veya kırmızı ışık kaynağı” kuşları strese sokmaz, aksine sakinleştirebilir.

1. Aşağıdaki hayvanlardan hangisi spontan (kendiliğinden) bir hastalığa sahiptir?

A) Fisher 344 sıçanlar
B) Wistar albino sıçanlar
C) Sprague Dawley sıçanlar
D) Long-Evans sıçanlar
E) SHR sıçanlar

Cevap : E) SHR sıçanlar

Açıklama : **SHR sıçanları** (Spontaneously Hypertensive Rat), kendiliğinden **hipertansiyon** geliştiren (spontan bir hastalığa sahip) inbred bir hattır ve bu özellikleri nedeniyle kardiyovasküler çalışmalar için model olarak kullanılırlar.

2. Çalışma sonunda elde edilen atıklar için aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır?

A) Atıklara özel bir ayrım yapılmasına gerek yoktur.
B) Belediye görevlilerine teslim edilmelidir.
C) Kül fırınında yakılmalıdır.
D) Özel plastik torba atık poşetlerine konulmalıdır.
E) Bir süre bekleyecekse soğuk hava odasına kaldırılmalıdır.

Cevap : A) Atıklara özel bir ayrım yapılmasına gerek yoktur.

Açıklama : Laboratuvar ve hayvan deneyleri sonunda elde edilen atıklar, tehlikeli (biyolojik, kimyasal, radyoaktif) olabileceğinden, **özel bir ayrım yapılması** ve tehlike sınıfına göre ayrı ayrı toplanıp imha edilmesi (otoklavlama, yakma vb.) yasal bir zorunluluktur. “Özel bir ayrım yapılmasına gerek yoktur” ifadesi yanlıştır.

3. Aşağıdaki hangi hayvanın kulak venasından kolaylıkla kan alınabilir?

A) Tavşan
B) Sıçan
C) Fare
D) Kobay
E) Hamster

Cevap : A) Tavşan

Açıklama : **Tavşanların** büyük ve belirgin **kulak venaları** (marginal kulak damarı) bulunmaktadır. Bu damarlar, az miktarda kan alma ve intravenöz enjeksiyonlar için kolaylıkla kullanılan bölgelerdir.

4. Kuşların muayene sırasında yakalama ve tespiti ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Duyma kuşların görüşten sonraki en iyi olan hassasiyetidir.
B) Yurt içi kuşlara hafif bir sakinleştirici verilerek güvenle muayene edilebilir.
C) Küçük kafes kuşları tutmak için kapalı havlu kullanılabilir.
D) Papağanlarda tutmak için deri eldiven yerine havlu kullanımı önerilmektedir.
E) Mavi ya da kırmızı ışık kaynağı, muayene sırasında kuşları strese sokacağından kullanılmaması gerekir.

Cevap : E) Mavi ya da kırmızı ışık kaynağı, muayene sırasında kuşları strese sokacağından kullanılmaması gerekir.

Açıklama : Kuşlar genellikle **mavi veya kırmızı ışığa karşı daha az duyarlıdır** ve bu ışıklar altında daha az strese girerler, hatta **kırmızı ışık** bazen tespitte stres azaltıcı olarak kullanılabilir. Bu ışıkların strese sokacağı ve kullanılmaması gerektiği bilgisi yanlıştır.

5. Aşağıdaki laboratuvar hayvanlarının hangisinde çiftleşme sonrası başka bir erkeğin feromonları gebeliğin sonlanmasına neden olur?

A) Kobay
B) Hamster
C) Sıçan
D) Fare
E) Tavşan

Cevap : D) Fare

Açıklama : **Farelerde** (özellikle yeni çiftleşmiş dişilerde), başka bir erkeğin feromonlarına maruz kalmak, gebeliğin sonlanmasına yol açan **Bruce Etkisi** olarak bilinen duruma neden olur.

6. Aşağıdaki işlemlerden hangisi Laborantların Veteriner Hekim’e yardımcı olarak görev alabileceği işlemlerdendir?

A) Hayvanların yetiştirilmesi
B) Fiziksel koşulların kontrolü
C) Hayvanların beslenmesi
D) Temizlik
E) Cerrahi operasyon

Cevap : E) Cerrahi operasyon

Açıklama : Laborantlar, cerrahi operasyon sırasında genellikle **Veteriner Hekime asistanlık** ederek cerrahi alanın hazırlanması, aletlerin sterilizasyonu ve ameliyat sonrası bakıma destek gibi kritik roller üstlenebilirler. Diğer seçenekler (A, B, C, D) genellikle hayvan bakıcılarının veya laboratuvar yönetiminin rutin görevleridir.

7. Sürüngenlerde aşağıdakilerden hangisi nörolojik problemler oluşturur?

A) Acanthamoeba invadens enfestasyonu
B) B1 Vitamini eksikliği
C) Uzun süreli yüksek kalsiyum diyetleri
D) Permetrin zehirlenmesi
E) İnklizyon vücut hastalığı

Cevap : C) Uzun süreli yüksek kalsiyum diyetleri

Açıklama :

8. Aşağıdakilerden hangisi hayvanların yaşam alanları için yanlış bilgi olarak verilmiştir?

A) Kuluçkadaki yumurtanın neminin yüzde 50’nin altına düşmemesine dikkat edilmelidir.
B) Kuluçka işlemi sırasında yumurtalar döndürülmelidir.
C) Birçok ağaçta yaşayan sürüngen türü dikey alanı keşfetmekten zevk alır.
D) Gazete daha küçük sürüngenlerde kullanımı kolay olduğundan altlık olarak rahatlıkla kullanılabilir.
E) Metan ekolojik nedenlerden ötürü bir altlık olarak tavsiye edilmez.

Cevap : D) Gazete daha küçük sürüngenlerde kullanımı kolay olduğundan altlık olarak rahatlıkla kullanılabilir.

Açıklama :

9. Aşağıdakilerden hangisinde doğum yaptıktan sonra göğüs kollarını yolarak yataklık hazırlayan hayvan doğru olarak verilmiştir?

A) Kobay
B) Sıçan
C) Hamster
D) Tavşan
E) Fare

Cevap : D) Tavşan

Açıklama : **Tavşanlar** (özellikle dişi), doğum yaklaştığında ve yavrularını emzirmek için **memelerinin etrafındaki tüyleri** (göğüs ve karın bölgelerinden) yolarak, bunu yuvalarına (yataklık) sermek için kullanırlar.

10. Tavşanların bulunduğu odanın ideal sıcaklığı nedir?

A) 16-20 °C
B) 15-22 °C
C) 30-32 °C
D) 10-16 °C
E) 25-35 °C

Cevap : A) 16-20 °C

Açıklama : **Tavşanların** (tıpkı fare ve sıçan gibi birçok laboratuvar memelisinin) bulunduğu odanın ideal sıcaklığı genellikle **16 °C ile 20 °C** (veya 18-21 °C) arasında önerilmektedir. 22 °C’nin üzerindeki sıcaklıklar ve yüksek nem, ısı stresine neden olabilir.

11. “Hayvan Deneyleri Merkezi Etik Kurulu” hangi ilimizde hizmet verir?

A) İstanbul
B) Adana
C) Bursa
D) Ankara
E) İzmir

Cevap : D) Ankara

Açıklama : Hayvan Deneyleri Merkezi Etik Kurulu (**HADYEK**), Türkiye’de hayvan deneylerinin etik yönden değerlendirilmesi ve izinlendirilmesi için merkezi otoritedir ve **Ankara**’da yer almaktadır.

12. Tavşanlar öldürülmeden vücut ağırlıklarının yüzde kaçı kadar kan verebilirler?

A) yüzde 30
B) yüzde 35
C) yüzde 10
D) yüzde 20
E) yüzde 25

Cevap : C) yüzde 10

Açıklama : Birçok laboratuvar hayvanında olduğu gibi, tavşanlardan da bir seferde **hayvanın hayatını tehlikeye atmadan** alınabilecek maksimum kan miktarı, toplam kan hacminin yaklaşık yüzde 10’udur. Bu da genellikle vücut ağırlığının **yüzde 1’i (yüzde 10)** kadarına tekabül eder.

13. Sürüngenlerde besleme ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Sürüngenlerde C vitamini sentezlenemediği için doğrudan alınması gerekir.
B) Diyet fosfor seviyeleri kalsiyum seviyelerini önemli ölçüde aşarsa, paratiroid bezleri daha fazla uyarılır ve besinsel sekonder hiperparatiroidizm meydana gelir.
C) Vücutta aktif kalsiyum formu, jyonik cift yüzlü molekül Ca2+’dır.
D) Potasyum ana hücre içi pozitif iyondur.
E) Kalsiyum eksikliği beslenme osteoklastofisine veya metabolik kemik hastalığına neden olur ve genellikle D3 vitamini eksikliğine eşlik eder.

Cevap : A) Sürüngenlerde C vitamini sentezlenemediği için doğrudan alınması gerekir.

Açıklama : Sürüngenlerin **çoğu** (**bazı istisnalar hariç**) C vitamini (**Askorbik asit**) sentezleme yeteneğine sahiptir. Bu nedenle C vitaminini doğrudan (dışarıdan) almaları zorunlu değildir. Bu ifade, genelleme açısından yanlıştır.

14. Aşağıdakilerden hangisinde verilen anestezik madde deneyin sonuçları üzerinde minimum yan etkiye sahiptir?

A) Floran
B) Ketamin
C) Klorofom
D) Isofloran
E) Eter

Cevap : B) Ketamin

Açıklama :

15. Küçük memelilerde kullanılan anestezik maddeler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Atropin ağız salgılarının fazla ve entübasyonun zor olduğu durumlarda guinea pig’de kullanılır.
B) Ketanin ve medotomidin kombinasyonu iyi bir ağrı kesici etkiye sahiptir.
C) Guinea pig’de izofloran ve sevofloran bol göz yaşı akıntısı ve tükürük salgısı oluşturur.
D) Acepromazin ve Diazepam kullanımı tranziklan ilaçtır.
E) İzofloran özellikle tavşanlarda başka bir ilaçla kullanılamaz. Kullanıldığında ölüm durmasına yol açar.

Cevap : E) İzofloran özellikle tavşanlarda başka bir ilaçla kullanılamaz. Kullanıldığında ölüm durmasına yol açar.

Açıklama : **İzofloran**, **tavşanlar dahil** birçok hayvan türünde güvenle kullanılabilen bir anesteziktir. Genellikle başka ilaçlarla (örneğin premedikasyon olarak) kombinasyon halinde de kullanılır ve doğru dozlarda tek başına veya kombinasyon halinde kullanıldığında **ölüm durmasına yol açmaz**.

16. Aşağıdakilerden hangisinde kan aldıktan sonra hayvan hayatını kaybeder?

A) Femoral venden kan alma
B) Kulak veninden kan alma
C) Kalbin sağ ventrikülünden kan alma
D) Orbital sinüsten kan alma
E) Kuyruk veninden kan alma

Cevap : C) Kalbin sağ ventrikülünden kan alma

Açıklama : **Kalp yoluyla kan alma** (kardiyak ponksiyon), kalbe doğrudan iğne batırılmasını gerektirdiğinden ve hayvana ciddi travma verdiğinden, genellikle **hayvan ötenazideyken** veya sonrasında yapılabilir ve başka yöntem mümkün olmadığında tercih edilen bir yöntemdir. **Hayvanın hayatını kaybetmesine** neden olduğu kabul edilir.

17. Aşağıdakilerden hangisi mikrobiyolojik olarak tanımlanmış hayvan değildir?

A) Konvansiyonel hayvanlar
B) Gnotobiyotik hayvanlar
C) Inbred hayvanlar
D) Kolonizasyona dirençli floralı hayvanlar
E) Özel patojenlerden arındırılmış hayvanlar

Cevap : C) Inbred hayvanlar

Açıklama : **Inbred (akraba içi) hayvanlar**, genetik olarak tamamen homojen hale getirilmiş hayvanlardır. Bu terim **genetik** tanımı ifade ederken; Konvansiyonel, Gnotobiyotik, Kolonizasyona dirençli ve SPF (Özel Patojenlerden Arındırılmış) gibi terimler hayvanların **mikrobiyolojik** statülerini tanımlar.

18. Kobayların beslenmesinde hangi ek vitamin takviyesine ihtiyaç duyulmaktadır?

A) E vitamini
B) C vitamini
C) A vitamini
D) B vitamini
E) K vitamini

Cevap : B) C vitamini

Açıklama : **Kobaylar** (Guinea Pig), tıpkı insanlar ve primatlar gibi, C vitamini (**Askorbik asit**) sentezlemek için gerekli olan **L-gulonolakton oksidaz** enzimine sahip değildir. Bu nedenle C vitaminini **dışarıdan (ek takviye)** almak zorundadırlar, aksi takdirde **skorbüt** hastalığı görülür.

19. Tavşan abdomen radyografilerinin yorumlanması ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Genellikle sağ lateral ve dorsoventral çekim tercih edilir.
B) Mideden dorsalinde az miktarda görülen gaz anormal bulgudur.
C) Ventral pozisyonda sekum her zaman sağ taraftadır.
D) Mide ve bağırsaklarda gıda, dışkı ve bunun yanı sıra az miktarda gaz görüntüsü patolojik bulgudur.
E) Midede aşırı gaz birikmesi bağırsakta tıkanıklık veya staz olduğuna işaret edebilir.

Cevap : B) Mideden dorsalinde az miktarda görülen gaz anormal bulgudur.

Açıklama :

20. Aşağıdakilerden hangisi laboratuvardaki sabit ekipmanlardan değildir?

A) Şişe yıkayıcıları
B) Kafes ve rafes rafları
C) Kafes ve raf yıkayıcıları
D) Otoklav
E) Otomatik sulama makinaları

Cevap : B) Kafes ve rafes rafları

Açıklama : **Kafes ve kafes rafları** (Rack’ler), genellikle hayvan odalarında serbestçe hareket ettirilebilen (mobil) veya değiştirilebilen ekipmanlardır. Şişe yıkayıcıları, kafes yıkayıcıları ve otoklavlar ise genellikle altyapıya bağlı, büyük ve sabit ekipmanlardır.