PZL209U Tüketici Davranışları Ünite 2

Giriş

İşletmelerin sürdürülebilirliği ve rekabet gücü, finansal kaynakların etkin yönetimine bağlıdır. Bu süreçte muhasebe, sadece yasal bir zorunluluk olmanın ötesinde, stratejik karar alma mekanizmasının merkezinde yer alır. Özellikle Maliyet Muhasebesi ve Yönetim Muhasebesi, yöneticilere geleceğe yönelik planlama ve kontrol imkanı sunar. Bu makalede, muhasebe türleri arasındaki ilişkiler, maliyet kavramları, etik ilkeler ve tekdüzen hesap planı uygulamaları detaylıca incelenecektir.

Muhasebe Türleri ve İlişkileri

Muhasebe disiplini, bilgi kullanıcılarına ve kullanım amacına göre üç ana dala ayrılır:

• Finansal Muhasebe (Genel Muhasebe): İşletmenin dış paydaşlarına (yatırımcılar, devlet, bankalar) bilgi sağlar. Temel amacı, geçmiş faaliyetlerin sonuçlarını Bilanço ve Gelir Tablosu gibi finansal tablolarla raporlamaktır. Yasal düzenlemelere sıkı sıkıya bağlıdır ve geçmişte gerçekleşen mali olayların belgeleriyle ilgilenir.
• Maliyet Muhasebesi: Üretilen mamul veya hizmetin birim maliyetini hesaplamayı, maliyetleri kontrol etmeyi ve planlama için veri sağlamayı amaçlar. Hem finansal muhasebeye (stok değerleme) hem de yönetim muhasebesine (karar destek) veri akışı sağlar. Sadece üretim değil, hizmet işletmeleri için de gereklidir.
• Yönetim Muhasebesi: İşletme içi yöneticilerin karar alma süreçlerine odaklanır. Yasal bir zorunluluk değildir ve belirli bir formatı yoktur. Geleceğe yönelik tahminler, bütçeler ve performans analizleri yapar. İşletme içine yönelik bilgi sağlar ve finansal raporlara bilgi akışı sunar.

Maliyet Kavramları ve Sınıflandırma

Maliyetlerin doğru yönetilmesi için sınıflandırılması şarttır:

• Üretim Sürecine Göre:
  • Direkt Maliyetler: Mamul ile doğrudan ilişkilendirilebilen maliyetlerdir. Direkt hammadde ve Direkt işçilik bu gruptadır.
  • Endirekt Maliyetler: Mamulle doğrudan bağı kurulamayan, dağıtım anahtarlarıyla yüklenen maliyetlerdir. Genel üretim giderleri bu kapsama girer.
  • Dönüştürme (Şekillendirme) Maliyeti: Hammaddenin mamule dönüşmesini sağlayan Direkt işçilik ve Genel üretim giderleri toplamıdır.
  • Asal Maliyet: Direkt hammadde ve direkt işçilik giderlerinin toplamıdır.
• Maliyet Davranışına Göre:
  • Sabit Maliyetler: Üretim hacminden bağımsız olarak, belirli bir kapasite aralığında değişmeyen maliyetlerdir (Kira gibi). Üretim arttıkça birim sabit maliyet azalır.
  • Değişken Maliyetler: Üretimle doğru orantılı artan maliyetlerdir (Hammadde gibi). Birim değişken maliyet sabit kalır.
  • Karma Maliyetler: Hem sabit hem değişken özellik gösterir.
• Dönem ve Üretim Maliyetleri:
  • Üretim Maliyetleri: Mamulün maliyetine giren unsurlardır (DİMM, DİG, GÜG).
  • Dönem Giderleri: Üretimle doğrudan ilişkisi olmayan ve gerçekleştiği dönemin gelir tablosuna yansıtılan giderlerdir. Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri, Genel yönetim giderleri, Ar-Ge giderleri ve Finansman giderleri bu gruptadır. Bunlar stok maliyetine yüklenmez.
• Karar Almada Kullanılan Maliyetler:
  • Geçerli Maliyet: Gelecekte ortaya çıkacak ve alternatifler arasında farklılık gösteren maliyetlerdir.
  • Batık Maliyet: Geçmişte yapılmış ve geri alınamayacak maliyetlerdir; karar alırken dikkate alınmaz.
  • Fırsat Maliyeti: Bir seçeneğin tercih edilmesiyle vazgeçilen en iyi ikinci alternatifin getirisidir.

Yönetim Muhasebesinin Faaliyet Alanları

Yönetim muhasebesi, yöneticilere şu alanlarda destek verir:

• Planlama ve Bütçeleme: Gelecekteki faaliyetlerin planlanması ve bütçe çalışmaları.
• Karar Verme: Yatırım kararları, ürün kârlılık analizleri ve fiyatlandırma gibi stratejik kararlar.
• Kontrol ve Performans Değerleme: Fiili sonuçlarla planlanan hedeflerin karşılaştırılması ve sapma analizleri.

Not: Finansal tabloları (Bilanço, Gelir Tablosu) hazırlamak yönetim muhasebesinin değil, finansal muhasebenin temel görevidir.

Muhasebe Meslek Etiği

Muhasebe mesleği, toplumun güvenine dayalıdır. Bu güveni sağlamak için IFAC (Uluslararası Muhasebeciler Federasyonu) tarafından belirlenen etik ilkeler şunlardır:

• Dürüstlük
• Tarafsızlık (Nesnellik): Yanlı davranmamak, önyargısız olmak.
• Mesleki Yeterlilik ve Özen
• Gizlilik
• Mesleki Davranış

Etik dışı davranışlar sadece işletmeyi değil, tüm toplumu olumsuz etkiler.

Tekdüzen Hesap Planı ve Maliyet Hesapları

Türkiye’de maliyet hesapları 7. grupta izlenir ve iki seçenek sunulur:

• 7/A Seçeneği: Maliyetlerin Fonksiyon Esasına göre sınıflandırıldığı seçenektir. Büyük üretim ve hizmet işletmeleri için zorunludur. Hesaplar; 710 DİMMG, 720 DİG, 730 GÜG, 740 Hizmet Üretim Maliyeti, 750 Ar-Ge, 760 Pazarlama, 770 Genel Yönetim, 780 Finansman Giderleri şeklindedir.
• 7/B Seçeneği: Maliyetlerin Çeşit Esasına göre sınıflandırıldığı seçenektir. Küçük işletmeler ve ticaret işletmeleri kullanabilir. Hesaplar; 790 İlk Madde ve Malzeme, 791 İşçi Ücret ve Giderleri, 792 Memur Üret ve Giderleri vb. şeklindedir.

1. Pazarın bölümlendirilmesinde çevre, rakipler, pazar ve işletmenin kendisine ilişkin analiz ve incelemelerin yapıldığı, mevcut durumun saptandığı ilk aşamaya ne ad verilir?

A) Pazarın tanımlanması
B) Veri analiz tekniğinin belirlenmesi
C) Değişkenlerin belirlenmesi
D) Pazarlama bütçesinin hesaplanması
E) Uygun pazar bölümü sayısının saptanması

Cevap : A) Pazarın tanımlanması

Açıklama : Pazar bölümlendirmenin ilk aşaması, çevre, rakipler, pazar ve işletmenin kendisine ilişkin analiz ve incelemeler yapılarak mevcut durumun saptandığı **Pazarın Tanımlanması** aşamasıdır.

2. Aşağıdakilerden hangisi pazar bölümlendirmenin koşullarından biri değildir?

A) Farklılık
B) Ölçülebilirlik
C) Büyüklük
D) Ulaşılabilirlik
E) Yeterlilik

Cevap : E) Yeterlilik

Açıklama : Etkili bir pazar bölümlendirmenin koşulları; **ölçülebilirlik**, **büyüklük**, **ulaşılabilirlik**, **farklılık** ve **tepki verebilirliktir**. (Bakınız: Pazar Bölümlendirmede Sağlanması Gereken Koşullar)

3. Belirlenen pazar bölümlerinin birbirinden anlamlı bir şekilde farklı olması pazar bölümlendirmenin aşağıdaki koşullarından hangisini ifade eder?

A) Ölçülebilirlik
B) Ulaşılabilirlik
C) Farklılık
D) Büyüklük
E) Tepki verebilirlik

Cevap : C) Farklılık

Açıklama : **Farklılık**, belirlenen pazar bölümlerinin birbirinden anlamlı bir şekilde farklı olması gerektiğini ifade etmektedir.

4. Aşağıdakilerden hangisi pazar bölümlendirmenin amaçlarından biri değildir?

A) Farklı pazar bölümlerini saptamak
B) Yeni ürünler geliştirmek
C) Yeterince hizmet edilmeyen pazar bölümlerini belirlemek
D) Pazarlama kaynaklarını daha etkin kullanmak
E) Uygun bir pazarlama karması geliştirmek

Cevap : B) Yeni ürünler geliştirmek

Açıklama : Pazar bölümlendirmenin amaçları arasında farklı pazar bölümlerini saptamak, hizmet edilmeyenleri belirlemek, pazarlama kaynaklarını etkin kullanmak ve uygun pazarlama karması geliştirmek yer alır. Ancak bir amaç olmaktan ziyade bu sürecin dolaylı bir sonucu olabilecek **yeni ürünler geliştirmek** temel amaçlarından biri değildir. (Bakınız: Pazar Bölümlendirmenin Amaçları)

5. Pazarı yoğun nüfuslu ve düşük nüfuslu kentler olarak ikiye bölen bir işletmenin, pazar bölümlendirmesi aşağıdaki değişkenlerden hangisine göre yapılmıştır?

A) Coğrafik
B) Psikografik
C) Davranışsal
D) Demografik
E) Sınıfsal

Cevap : A) Coğrafik

Açıklama : Yoğun nüfuslu ve düşük nüfuslu kentler, coğrafya ile ilişkili olduğu için **Coğrafik Değişkenlerin Kullanımı** ile yapılmış bir bölümlendirmedir.

6. Aşağıdakilerden hangisi demografik pazar bölümlendirme değişkenlerinden biri değildir?

A) Aile yaşam dönemi
B) Aile büyüklüğü
C) Yaşam tarzı
D) Meslek
E) Dini inanç

Cevap : C) Yaşam tarzı

Açıklama : Aile yaşam dönemi, aile büyüklüğü, meslek ve dini inanç **demografik** değişkenlerdir. **Yaşam tarzı** ise **psikografik** bölümlendirme değişkenleri arasında yer alır.

7. Bir konut firması yalnızca alt gelir grubuna mensup tüketicilere yönelik konut inşa etmekte ve satışa sunmaktadır. Buna göre bu firma, pazarı aşağıdaki değişkenlerden hangisine göre bölümlendirmiştir?

A) Demografik
B) Psikografik
C) Davranışsal
D) Coğrafik
E) Irksal

Cevap : A) Demografik

Açıklama : Gelir düzeyi (alt gelir grubu) **demografik** değişkenler arasında yer almaktadır. (Bakınız: Pazar Bölümlendirmede Kullanılan Değişkenler, Demografik Değişkenlerin Kullanımı)

8. Aşağıdakilerden hangisi psikografik pazar bölümlendirme değişkenlerinden biridir?

A) Ürüne bağlılık
B) Satın alma durumu
C) Aile yaşam dönemi
D) Kişilik
E) Dini inanç

Cevap : D) Kişilik

Açıklama : **Psikografik** bölümlendirme değişkenleri; sosyal sınıf, **kişilik** ve yaşam tarzıdır. Ürüne bağlılık ve satın alma durumu davranışsal; Aile yaşam dönemi ve Dini inanç ise demografik değişkendir.

9. İşletmelerin farklı pazar bölümlerini hedeflemeye ve her biri için ayrı ürünler sunmaya çalıştığı hedef pazar seçimi stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Pazar bölümlendirme
B) Yoğunlaştırılmış pazarlama stratejisi
C) Farklılaştırılmış pazarlama stratejisi
D) Farklılaştırılmamış pazarlama stratejisi
E) Pazar konumlandırma

Cevap : C) Farklılaştırılmış pazarlama stratejisi

Açıklama : **Farklılaştırılmış pazarlama stratejisinde** işletme farklı pazar bölümlerini hedefler ve her biri için ayrı ürünler (farklı pazarlama karmaları) sunmaya çalışır.

10. Bir ürünün doğrudan doğruya rakip ürünlere ve firmanın kendi ürettiği diğer ürünlere karşı imajının geliştirilmesine ne ad verilir?

A) Konumlandırma
B) Hedef pazar seçimi
C) Psikografik bölümlendirme
D) Pazar bölümlendirme
E) 80/20 kuralı

Cevap : A) Konumlandırma

Açıklama : **Konumlandırma**, bir ürünün doğrudan doğruya rakip ürünlere ve firmanın kendi ürettiği diğer ürünlere karşı imajının geliştirilmesini ifade etmektedir.