PZL209U Tüketici Davranışları Ünite 6

Giriş: Grup Kavramı ve Özellikleri

Günlük dilde “grup” kelimesi genellikle sadece “çoğul” olmayı ifade etse de, sosyal psikoloji ve tüketici davranışları açısından bu kavram daha derin bir anlam taşır. Bir topluluğun grup olarak nitelendirilebilmesi için üyeleri arasında ortak bir amaç ve bu doğrultuda bir etkileşim, süreklilik ve üyelerin grubun varlığını bilinçli olarak ayırt etmesi gerekir. Ancak, grubun varlığı için üyelerin sürekli fiziksel olarak bir arada bulunması zorunlu bir koşul değildir; önemli olan etkileşim ve bağdır.

Grupların Oluşumu ve Gelişim Aşamaları

Bireylerin gruplara katılmasının temelinde; üstünlük sağlama, ait olma, yeni ihtiyaçlar yaratma veya tek başına gerçekleştirilemeyecek hedeflere ulaşma gibi psikolojik ve sosyal ihtiyaçlar yatar. Yeme-içme gibi temel fonksiyonel ihtiyaçlar ise grup oluşumunun birincil nedeni değildir.

Gruplar bir anda oluşmaz, belirli bir gelişim sürecinden geçerler. Beş aşamalı grup gelişim modeline göre bu süreç şöyledir:

• Oluşum Aşaması: Grubun ilk kez bir araya geldiği tanışma evresi.
• Fırtına/Karışıklık Aşaması: Liderlik ve roller üzerine çatışmaların yaşandığı evre.
• Bütünleşme (Kurallar/Düzenleme) Aşaması: Normların oluştuğu ve uyumun başladığı evre.
• Performans Aşaması: Grubun asıl amacına yönelik verimli çalıştığı evre.
• Dağılma (Son Bulma) Aşaması: Görevin bitmesiyle grubun sona ermesi.

Grup Türleri ve “Bizlik” Duygusu

Gruplar yapılarına ve ilişkilerin derinliğine göre sınıflandırılır:

• Birincil Gruplar: Aile veya yakın dostlar gibi yüz yüze ilişkilerin güçlü olduğu, sevgi bağlarının bulunduğu ve üyelerin “bizlik” duygusuna sahip olduğu gruplardır.
• Biçimsel Gruplar: Genellikle resmi yapılar içinde görülür. “Komuta grubu” olarak da bilinen Sürekli Biçimsel Gruplar, bir yönetici ve ona bağlı astlardan oluşur ve süreklilik arz eder.

Sosyal Etki, Uyma Davranışı ve Güç Kaynakları

Gruplar, üyeleri üzerinde sosyal etki yaratarak bir uyma davranışı geliştirirler. Bu uyma davranışı, bireyler arasında benzerlik oluşturarak sosyal etkileşimin öngörülebilir ve çatışmasız olmasını sağlar. Uyma davranışı iki temel motivasyonla gerçekleşebilir:

• Benimseme: Bilgi ve güvene dayalı uyum.
• Boyun Eğme: Bireyin gruptan dışlanmaktan veya ters düşmekten korkması sonucu, isteksiz de olsa gruba uymasıdır.

Tüketiciler, özellikle ürün hakkında bilgi eksikliği yaşadıklarında, ürün lüks bir kategoriye girdiğinde veya referans grubu güçlü/çekici olduğunda grubun etkisine daha açık hale gelirler. Bu etki sürecinde gruplar çeşitli güç kaynaklarını kullanır. Örneğin, doktorların beyaz önlük giyerek diş macunu önermesi, toplumsal sözleşme ve sembollerle desteklenen Yasal Güç kavramına örnektir.

1. “Grup” kelimesinin günlük dildeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) İşaret
B) İmge
C) Tekil
D) Çoğul
E) Aracı

Cevap : D) Çoğul

Açıklama : Günlük konuşmada kullanılan “**grup**” sözcüğü, en genel anlamda “**çoğul**” olmayı belirler. Ancak sosyal psikoloji ve sosyolojide grup, ortak amaçlar, normlar ve etkileşimle oluşan, birden fazla insanı içeren sosyal bir birimi ifade eder.

2. Aşağıdakilerden hangisi bir kalabalığın ya da topluluğun grup olarak tanımlanabilmesi için yerine getirilmesi gereken koşullardan biri değildir?

A) Ortak bir amaç ve çıkara sahip olmalı
B) Üyeleri arasında amaç ve çıkarlar doğrultusunda ilişki bulunmalı
C) Belirli aralıklarla bir araya gelmeli
D) Her bir üyesi grubun varlığını ve sembollerini bilinçli olarak ayırt etmeli
E) İçinde süreklilik bulunmalıdır

Cevap : C) Belirli aralıklarla bir araya gelmeli

Açıklama : Bir topluluğun **grup** olarak tanımlanabilmesi için üyeleri arasında **ortak bir amaç/çıkar** ve bu doğrultuda **ilişki (etkileşim)** bulunması (A, B), üyelerin **grubun varlığını bilinçli olarak ayırt etmesi** (D) ve topluluk içinde **süreklilik** bulunması (E) temel koşullardır. Grubu tanımlayabilmek için **belirli aralıklarla fiziksel olarak bir araya gelme** koşulu zorunlu değildir; üyeler etkileşim içinde olduğu sürece grup varlığını sürdürebilir.

3. Sosyal etki sonucunda meydana gelen gruba uyma davranışının sonucunda ortaya çıkan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Benzerlik
B) Çatışma
C) Güven
D) Sadakat
E) Memnuniyet

Cevap : A) Benzerlik

Açıklama : **Sosyal etki** sonucu meydana gelen **gruba uyma davranışı**, kişilerin **benzerliğini** ve dolayısıyla sosyal davranış düzenliliğini yaratır. Bu sayede bireyler başkalarının davranışını tahmin edebilir ve kendi davranışlarını ona göre ayarlayabilirler, bu da sosyal etkileşimin çatışmasız olmasını sağlar.

4. “Boyun eğme” adı verilen uyma davranışının temelinde bulunan neden aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bilgi ve güven
B) Ters düşme korkusu
C) Grubun söz birliğinin etkisi
D) Grup büyüklüğünün etkisi
E) Yüzyüze olmanın etkisi

Cevap : B) Ters düşme korkusu

Açıklama : **Boyun eğme**, bireyin gruptan dışlanmaktan veya grup normlarına uymamaktan kaynaklanabilecek yaptırımlarla karşılaşmaktan **korkması** (ters düşme korkusu) nedeniyle ortaya çıkan uyma davranışıdır. Birey, gruptan iyi davranılma, sevilme ve kabul görme isteğiyle bu davranışa yönelir. (A) Bilgi ve güvenin sonucu olan uyma davranışına ise **benimseme** adı verilir.

5. Bireylerin gruplara üye olmasının temelinde ihtiyaçları bulunur. Aşağıdakilerden hangisi bu ihtiyaçlardan biri değildir?

A) Üstünlük ihtiyacı
B) Yeni ihtiyaçların yaratılması
C) Ait olma ihtiyacı
D) Bireylerin tek başına gerçekleştiremeyecekleri ihtiyaçları
E) Fonksiyonel ihtiyaçlar

Cevap : E) Fonksiyonel ihtiyaçlar

Açıklama : İnsanların grup oluşturmasının temel nedenleri; **üstünlük** (A) ve **ait olma** (C) gibi psikolojik ve sosyal gereksinimleri karşılamak, **yeni ihtiyaçların yaratılmasına** (B) olanak tanımak ve **tek başına gerçekleştirilemeyecek amaçları** (D) gerçekleştirmektir. **Fonksiyonel ihtiyaçlar** ise yeme, içme, barınma gibi temel fizyolojik gereksinimlerdir ve grupların temel oluşum nedeni bu değildir.

6. Aşağıdakilerden hangisi grup gelişiminin aşamalarından biri değildir?

A) Oluşum aşaması
B) Fırtına/karışıklık aşaması
C) Bütünleşme aşaması
D) Performans aşaması
E) Geri bildirim aşaması

Cevap : E) Geri bildirim aşaması

Açıklama : Beş aşamalı grup gelişim modeline göre gruplar; **Oluşum**, **Fırtına/Karışıklık**, **Kurallar/Düzenleme ve Bütünleşme**, **Performans/Faaliyet** ve **Dağılma/Son Bulma** olmak üzere beş aşamalı bir süreç sonunda oluşur. **Geri bildirim aşaması** bu modelin aşamalarından biri değildir.

7. Üyelerinin “bizlik” duygusuna sahip olduğu grup türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Birincil gruplar
B) İkincil gruplar
C) Sembolik gruplar
D) Biçimsel gruplar
E) Referans grubu

Cevap : A) Birincil gruplar

Açıklama : **Birincil gruplar**, üyeler arasında yüz yüze ilişkilerin, dostluk ve sevgi bağlarının yüksek olduğu, üyelerin “**bizlik**” duygusuna sahip olduğu ve kişinin kişisel gelişimine doğrudan etki eden gruplardır (örneğin: aile). (B) İkincil gruplar ise daha büyük, resmi ve ilişkilerin belirli rollerle sınırlı olduğu gruplardır.

8. Bireyler bazı koşullarda referans gruplarına güvenirler. Aşağıdakilerden hangisi bu koşullardan biri değildir?

A) Ürünle ilgili deneyim ve bilgi eksikliğinin söz konusu olması
B) Tüketicilerin özellikle bir gruba katılması
C) Referans grubunun güvenilir, güçlü ve çekici olması
D) Ürünün lüks olması
E) Ürünün jenerik ürüne dönüşmesi

Cevap : E) Ürünün jenerik ürüne dönüşmesi

Açıklama : Tüketiciler, **deneyim ve bilgi eksikliği** (A) olduğu zaman, **gruba katılma isteği** (B) olduğunda, referans grubu **güvenilir/çekici/güçlü** (C) olduğunda ve ürün **lüks** (D) olduğunda referans gruplarına güvenir ve onların fikirlerini dikkate alırlar. **Ürünün jenerik ürüne dönüşmesi** (E), ürünün sıradanlaştığı ve riskinin azaldığı anlamına gelir, bu durumda referans grubu etkisi azalır.

9. Komuta grubu olarak da adlandırılan ve biçimsel grupların en yaygın türü olan grup aşağıdakilerden hangisidir?

A) Birincil gruplar
B) İkincil gruplar
C) Geçici biçimsel gruplar
D) Sürekli biçimsel gruplar
E) İç gruplar

Cevap : D) Sürekli biçimsel gruplar

Açıklama : **Sürekli biçimsel gruplar**, belli hizmetleri devamlı sağlamak üzere oluşan, **Komuta grubu** adı da verilen, bir yönetici ve ona bağlı astlardan oluşan biçimsel grupların en yaygın türüdür (örneğin: bir departman). (C) Geçici biçimsel gruplar ise belli bir görevin tamamlanmasıyla dağılan görev gruplarıdır.

10. Referans grupları tüketiciler üzerinde bazı güçler uygularlar. Kişilere toplumsal sözleşme ile verilmiş ve çoğu kez ayırt edici bir üniforma ile gelen güç aşağıdakilerden hangisidir?

A) Referans gücü
B) Bilgilendirme gücü
C) Yasal güç
D) Uzman gücü
E) Ödül gücü

Cevap : C) Yasal güç

Açıklama : **Yasal güç**, kişilere toplumsal sözleşme sonucu verilmiş ve çoğu kez **ayırt edici bir üniforma** ile birlikte gelen bir güçtür (örneğin: doktor önlüğüyle diş macunu öneren diş hekimi). (A) Referans gücü, hayranlık duyulan kişi ve grupların taklit edilmesiyle oluşur. (D) Uzman gücü, belli bir alanda edinilen bilgi ve yetkinlikle ilgilidir.