İKT101U İktisada Giriş Ünite 5

Giriş: Makroekonomi Nedir?

Makroekonomi, ekonomiyi bir bütün olarak ele alan, bireysel piyasalardan ziyade toplulaştırılmış büyüklükleri (enflasyon, işsizlik, büyüme, kamu açıkları gibi) inceleyen sosyal bir bilim dalıdır. “Ekonomik krizlerin nedenleri”, “Milyonlarca insan neden işsiz?” veya “Bütçe açığı ekonomiyi nasıl etkiler?” gibi sorular makroekonominin temel ilgi alanıdır. Buna karşılık, piyasa talep eğrisinin nasıl oluştuğu gibi mikro düzeydeki sorular mikroiktisadın konusudur.

Hasıla Kavramları ve Üretim Açığı

Bir ekonomide üretim faktörlerinin (emek, sermaye vb.) tam olarak kullanılması durumunda ulaşılabilecek en yüksek üretim düzeyine Potansiyel GSYİH (Potansiyel Hasıla – ) denir. Ancak ekonomi her zaman bu düzeyde çalışmaz. Gerçekleşen üretim düzeyine ise Fiili Hasıla () denir.

Potansiyel Hasıla ile Fiili Hasıla arasındaki farka Üretim Açığı () adı verilir. Daralma (resesyon) dönemlerinde fiili hasıla potansiyelin altında kalır (), bu nedenle üretim açığı pozitif bir değer alır.

İşsizlik ve İlgili Oranlar

İşsizlik, çalışma gücü ve arzusunda olup, cari ücret düzeyinden çalışmaya razı olmasına rağmen iş bulamayanların durumudur.

• İşgücü: İstihdam edilenler ile işsizlerin toplamıdır.
• İşsizlik Oranı: (İşsiz Sayısı / İşgücü) formülüyle bulunur.
• İşgücüne Katılım Oranı: (İşgücü / Çalışma Yaşı Nüfusu) formülüyle bulunur.

Bir ekonomide tam istihdam düzeyinde bile var olan, kaçınılmaz işsizlik oranına Doğal İşsizlik Oranı denir. Bu oran, Friksiyonel (geçici) ve Yapısal işsizliklerin toplamından oluşur.

Enflasyon ve Parasal Kavramlar

Fiyatlar genel düzeyindeki sürekli artışlara Enflasyon denir. Enflasyonun ve ekonomik dalgalanmaların temel nedenini para arzındaki değişimlere bağlayan, Milton Friedman’ın öncülüğünü yaptığı ekonomik doktrine ise Monetarizm (Parasalcılık) adı verilir.

Uluslararası iktisat bağlamında ise, bir ülkenin para biriminin diğer ülke parası cinsinden değerine Döviz Kuru denir.

1. Üretim faktörlerinin tam kullanımı durumunda elde edilen reel GSYİH düzeyine ne ad verilir?

A) Potansiyel GSYİH
B) Fiili GSYİH
C) Cari GSYİH
D) Sabit fiyatlarla GSYİH
E) Kişi başına GSYİH

Cevap : A) Potansiyel GSYİH
Açıklama : Üretim faktörlerinin **tam olarak istihdam edilmesi** (yani kaynakların normal düzeyde ve en etkin şekilde kullanılması) halinde bir ekonominin üretebileceği mal ve hizmet miktarına **Potansiyel Hasıla** (ya da Potansiyel GSYİH) denir (A). Bu aynı zamanda doğal hasıla veya tam istihdam hasılası olarak da bilinir.

2. Aşağıdaki sorulardan hangisi makroekonominin ilgi alanına giren sorulardan biri değildir?

A) Ülkeler arasındaki gelir farklılıklarının nedenleri nelerdir?
B) Ekonominin büyürken neden milyonlarca insan işsizdir?
C) Ekonomik krizlerin nedenleri nelerdir?
D) Bütçe açığı ekonomiyi nasıl etkiler?
E) Piyasa talep eğrisi nasıl elde edilir?

Cevap : E) Piyasa talep eğrisi nasıl elde edilir?
Açıklama : **Makroekonomi**, ekonominin bir bütün olarak nasıl işlediğini açıklamaya çalışan, toplulaştırılmış büyüklüklerle (gelir, enflasyon, işsizlik, kamu açıkları) çalışan sosyal bir bilimdir (A, B, C, D şıkları makroekonominin merkezi sorunlarıdır). **Piyasa talep eğrisinin nasıl elde edildiği** (E) sorusu ise bireysel piyasaları ve tüketici davranışını inceleyen **Mikroiktisat**’ın konusudur.

3. Aşağıdaki kişilerden hangisi Monetarizm’in (parasalcılık) öncüsü olarak kabul edilir?

A) Milton Friedman
B) J. M. Keynes
C) A. Smith
D) Robert Lucas
E) David Ricardo

Cevap : A) Milton Friedman
Açıklama : **Monetarizm** (Parasalcılık), enflasyon ve çıktı düzeyinin belirlenmesinde para arzının anahtar rol oynadığını savunan, **Keynesyenizm’in antitezi** olan bir doktrindir. Bu karşı devrimci akımın önde gelen ismi ve öncüsü **Milton Friedman**’dır (A). (B) J.M. Keynes, Keynesyen ekonominin kurucusudur.

4. Potansiyel hasıla düzeyi ve fiili hasıla düzeyi arasındaki farkı gösteren üretim açığı () için aşağıdaki seçeneklerden hangisi doğrudur?

A) Daralma döneminde pozitiftir
B) Daralma döneminde negatiftir
C) Tepe noktasında negatiftir
D) Dip noktasında pozitiftir
E) Genişleme döneminde pozitiftir

Cevap : A) Daralma döneminde pozitiftir
Açıklama : **Üretim Açığı** ( ), potansiyel hasıla () ile fiili hasıla () arasındaki farktır. **Daralma (durgunluk) dönemlerinde** fiili hasıla () potansiyel hasılanın () **altında kalır** (). Bu durumda aradaki fark, yani üretim açığı **pozitif** bir değer alır (A).

5. Çalışma gücünde ve arzusunda olup, cari ücret düzeyinden çalışmaya razı olmasına rağmen iş bulamayan iş gücünün varlığına ne ad verilir?

A) İstihdam
B) İşsizlik
C) Toplam işgücü
D) İşsizlik oranı
E) İşgücüne katılma oranı

Cevap : B) İşsizlik
Açıklama : **İşsizlik**, çalışma gücünde ve arzusunda olan ve piyasada oluşan **cari ücret düzeyinde çalışmaya razı olup da iş bulamayan** işgücünün varlığıdır (B). İşsizlik oranı (D) ise bu kişilerin toplam işgücüne oranıdır. **İşgücü** (C), çalışanlar ile işsizlerin toplamıdır.

6. İşsizlik oranının değeri nedir? (Verilen veriler kullanılarak hesaplayınız.)

A) % 4
B) % 12
C) % 6
D) % 13,6
E) % 10,7

Cevap : B) % 12
Açıklama : İşsizlik Oranı, İşsiz Sayısı’nın İşgücü’ne oranlanmasıyla bulunur.
İşgücü = İstihdam Edilenler + İşsizler = 22 milyon + 3 milyon = 25 milyon.
İşsizlik Oranı = (İşsiz Sayısı / İşgücü) x 100 = (3 milyon / 25 milyon) x 100 = 0.12 x 100 = %12 (B)..

7. İşgücüne katılım oranı değeri nedir? (Verilen veriler kullanılarak hesaplayınız.)

A) % 88
B) % 70,6
C) % 44
D) % 50
E) % 38

Cevap : D) % 50
Açıklama :İşgücüne Katılım Oranı, İşgücü’nün Çalışma Yaşı Nüfusu’na oranlanmasıyla bulunur. İşgücü = 25 milyon Çalışma Yaşı Nüfusu = 50 milyon İşgücüne Katılım Oranı = (25 milyon / 50 milyon) x 100 = 0.50 x 100 = %50 (D)

8. Fiyatlar genel düzeyinde sürekli olarak ortaya çıkan artışlara ne ad verilir?

A) Enflasyon
B) Deflasyon
C) Stagflasyon
D) Resesyon
E) Devalüasyon

Cevap : A) Enflasyon
Açıklama : **Enflasyon**, en yaygın tanımıyla, **fiyatlar genel düzeyindeki sürekli artışlara** denir (A). (B) Deflasyon, fiyatlar genel düzeyindeki sürekli azalışlardır. (C) Stagflasyon, hem enflasyon hem de yüksek işsizliğin (durgunluk) birlikte yaşanmasıdır.

9. Doğal işsizlik oranı hangi tür işsizliklerden oluşur?

A) Friksiyonel ve mevsimlik işsizliklerden
B) Yapısal ve mevsimlik işsizliklerden
C) Yapısal ve friksiyonel işsizliklerden
D) Yapısal ve devresel işsizliklerden
E) Friksiyonel ve konjonktürel işsizliklerden

Cevap : C) Yapısal ve friksiyonel işsizliklerden
Açıklama : **Doğal İşsizlik Oranı**, ekonomide **tam istihdam** durumunda (konjonktürel işsizliğin olmadığı normal zamanda) kaçınılmaz olarak var olan işsizliktir. Bu oran, **Friksiyonel (arızi/geçici) işsizlik** ile **Yapısal işsizliğin** toplamına eşittir (C). Bu oran, ekonominin sıfır işsizliğe ulaşamayacağını gösterir.

10. Bir ülkenin para biriminin diğer ülkenin para birimi cinsinden değerine ne denir?

A) Enflasyon
B) Döviz kuru
C) Ödemeler dengesi
D) Faiz oranı
E) Fiyat düzeyi

Cevap : B) Döviz kuru
Açıklama : **Döviz Kuru**, bir ülkenin para biriminin, diğer bir ülkenin para birimi cinsinden değerini ifade eder (B). Örneğin, 1 ABD Doları’nın kaç Türk Lirası olduğu gibi.