Sermaye Piyasaları ve Finansal Kurumlar Yönetimi 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Finansal sistem, ekonominin can damarıdır. Fon talep edenlerle fon arz edenleri bir araya getirerek kaynakların etkin dağılımını sağlar. Bu sistemin sağlıklı işleyebilmesi için rekabetçi bir ortam, makroekonomik istikrar ve etkin düzenlemeler gereklidir. Bu makalede; finansal kurumlar, piyasa araçları, emeklilik sistemleri ve bankacılık faaliyetlerine dair temel kavramlar incelenecektir.

Finansal Yönetim Teknikleri ve Araçlar

İşletmelerin fon ihtiyacını karşılamak için kullandığı çeşitli yöntemler vardır:

• Faktoring: Vadeli alacakların (çek, senet) vadesinden önce finans kuruluşuna satılarak nakde çevrilmesidir.
• Finansal Kiralama (Leasing): İşletmelerin ihtiyaç duyduğu makine, ekipman veya taşınmaz malları kiralamasıdır. Ancak marka gibi maddi olmayan varlıklar leasinge konu olamaz.
• Varlığa Dayalı Menkul Kıymet (VDMK): Şirketlerin taksitli satışlardan doğan alacakları gibi varlıklarını teminat göstererek ihraç ettikleri menkul kıymetlerdir.

Piyasa Türleri ve İşlemler

Finansal piyasalar, işlem gören araçların vadesine göre ikiye ayrılır: Para Piyasaları (kısa vadeli) ve Sermaye Piyasaları (uzun vadeli). Bu piyasalarda çeşitli işlemler gerçekleştirilir:

• Arbitraj: Aynı varlığın farklı piyasalardaki fiyat farkından yararlanarak risksiz kâr elde etme işlemidir.
• Türev Ürünler: Değeri başka bir dayanak varlığa (döviz, endeks vb.) bağlı olan ürünlerdir. Örneğin, BİST-30 endeksi üzerine yazılan opsiyonlara BIST-30 Endeks Opsiyon Sözleşmesi denir.

Finansal Kurumlar ve Bankacılık

Bankalar, finansal sistemin en önemli aktörleridir. Temel işlevleri arasında finansal aracılık yapmak, kaynak tahsis etmek ve mali bilgi üretmek yer alır. Ancak bankalar riski yönetebilirler, riski tamamen ortadan kaldıramazlar. Ayrıca bankalar zirai (tarımsal) üretim gibi ticari faaliyetlerde doğrudan bulunamazlar. Ülkemizde finansal sistemden en çok kaynak kullanan kurum ise genellikle Devlettir.

Para politikasını yönetmek, faiz oranlarını belirlemek ve fiyat istikrarını sağlamak Merkez Bankasının görevidir. Kredi piyasası ise modern finansal sistemin en temel parasal aktarım kanalıdır.

Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) ve Halka Arz

Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), bireylere tasarruf yapma konusunda esneklik sağlayan, gönüllülük esasına dayalı bir sistemdir. Yatırımcılar sadece sabit getirili araçlara değil, hisse senedi gibi değişken getirili araçlara da yatırım yapabilirler.

Şirketlerin finansman sağlamak, likiditeyi artırmak ve itibar kazanmak için başvurduğu Halka Arz işlemi, şirketin hisselerinin geniş kitlelere satılması demektir. Dolayısıyla halka arzın amacı hissedar sayısını azaltmak değil, artırmaktır.

Makroekonomik Etkiler

Yabancı sermaye girişi, yerli paranın değerini artırır (kur düşer). Bu durum, ihracat ürünlerinin yabancı para cinsinden fiyatını artırarak ihracatı zorlaştırırken, ithalatı ucuzlatır.

1. Alacak hakkının satışı ile firmalara fon sağlayan bir finans yönetimine ne ad verilir?

A) Faktoring
B) Risk sermayesi
C) Takas
D) Forfaiting
E) Finansal kiralama

Cevap : A) Faktoring

Açıklama : **Faktoring**, işletmelerin vadeli alacak haklarını (çek, senet vb.) bir finans kuruluşuna (faktoring şirketine) satarak vadesinden önce nakit fon sağlaması işlemidir.

2. Etkin bir finansal sistem ve geniş hizmetler demeti sunabilmek için en önemli unsur aşağıdakilerden hangisi olabilir?

A) Enflasyon
B) Rekabet
C) Monopol piyasa
D) Resesyon
E) İşsizlik

Cevap : B) Rekabet

Açıklama : Etkin bir finansal sistem, tüketicilere ve işletmelere daha iyi fiyatlar ve geniş hizmetler sunmak için bankalar ve diğer finansal kurumlar arasında sağlıklı bir **rekabet** ortamının bulunmasını gerektirir.

3. Aşağıdakilerden hangisi Bireysel Emeklilik Sisteminin temel özellikleri arasında yer almaz?

A) Bireysel emeklilik sisteminin güvenliği denetim ve gözetim yapma görevleri üstlenmiş olan kurumlar tarafından sağlanmaktadır.
B) Bireysel emeklilik sisteminden emekliliğe hak kazanmak için sistemde en az on yıl kalarak on yıl sureyle katkı payı ödemek ve 56 yaşını tamamlamak gerekmektedir.
C) Sisteme katılım kamu tarafından sağlanan vergi avantajları ile de teşvik edilmektedir.
D) Yatırımcılara, sadece sabit getirili menkul kıymet araçlarına yatırım yapma olanakları sunulmaktadır.
E) Emeklilik yatırım fonları, SPK’ya tabi portföy yönetim şirketleri tarafından profesyonel portföy yönetim ilkeleri çerçevesinde yatırıma yönlendirilmektedir.

Cevap : D) Yatırımcılara, sadece sabit getirili menkul kıymet araçlarına yatırım yapma olanakları sunulmaktadır.

Açıklama : Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), yatırımcılara sadece sabit getirili değil, aynı zamanda hisse senedi, altın, endeks gibi değişken getirili menkul kıymet araçlarına yatırım yapma olanağı sunan farklı türde fon seçenekleri sunar.

4. Bir ülkede para politikasını aşağıdaki kurumlardan hangisi uygular?

A) Yabancı bankalar
B) Kalkınma bankaları
C) Özel bankalar
D) Merkez bankası
E) Yatırım bankaları

Cevap : D) Merkez bankası

Açıklama : Bir ülkede temel para politikası araçlarını (faiz oranları, zorunlu karşılıklar, açık piyasa işlemleri) uygulama yetkisi ve sorumluluğu **Merkez Bankası**’na aittir.

5. Hangi sistemde bir birey, emekliliği için bütçesine uygun ödeme tutarını (katkı payını) kendisi belirleyip, ödeme periyodunu kendisi seçip, dilediği zaman ödemelere ara verip ve sonra tekrar devam edebilir?

A) Türkiye Bankalar Birliği
B) Şans oyunları
C) Bireysel Emeklilik Sistemi (BES)
D) Milli Piyango
E) Zorunlu Trafik Sigortası

Cevap : C) Bireysel Emeklilik Sistemi (BES)

Açıklama : **Bireysel Emeklilik Sistemi (BES)**, gönüllülük esasına dayanan bir sistem olup, bireye katkı payı tutarını, ödeme periyodunu ve ödemelere ara verme/devam etme konusunda büyük bir **esneklik** tanır.

6. Bireylerin tüketimden vazgeçmeleri sonucu gelirlerinin harcanmayan kısmı ya da tüketimin ertelenmesine ne denir?

A) Faiz oranı
B) Harcama
C) Spekülasyon
D) Arbitraj
E) Tasarruf

Cevap : E) Tasarruf

Açıklama : Bireylerin veya hane halklarının mevcut tüketimlerinden vazgeçerek, gelirlerinin harcamadıkları ve gelecekteki tüketim için ayırdıkları kısmına **tasarruf** denir.

7. Bir anonim şirketin, gerekli koşulları yerine getirmek kaydıyla, taksitli satışlar nedeniyle oluşan alacakları karşılığında ihraç edebileceği menkul kıymete ne ad verilir?

A) Varlığa dayalı menkul kıymet
B) Finansman bonosu
C) Banka garantili bono
D) Repo
E) Gelir ortaklığı senedi

Cevap : A) Varlığa dayalı menkul kıymet

Açıklama : Anonim şirketlerin, taksitli satışlardan doğan alacakları gibi belirli bir **varlık** (asset) portföyünü teminat göstererek ihraç ettikleri menkul kıymetlere **Varlığa Dayalı Menkul Kıymet (VDMK)** adı verilir.

8. Firmaların halka arz edilmesinde aşağıdakilerden hangisi etkili olamaz?

A) Piyasada itibar ve güven sağlamak
B) Geniş kitlelerce tanınmak
C) Hissedar sahibi sayısını azaltmak
D) Likiditeyi artırmak
E) Finansman sağlamak

Cevap : C) Hissedar sahibi sayısını azaltmak

Açıklama : Halka arz, şirketin hisselerinin geniş bir kitleye satılması anlamına gelir. Bu işlem, doğal olarak **hissedar sayısını azaltmak** yerine, tam tersine **artırmayı** hedefler.

9. Dayanak varlığı Türk Lirası / ABD Doları ve sözleşme büyüklüğü 1000 ABD Doları olan vadeli sözleşmelere ne ad verilir?

A) BIST-30 endeks vadeli işlem sözleşmesi
B) Pay Vadeli işlem sözleşmesi
C) FL-Dolar vadeli işlem sözleşmesi
D) BIST-30 endeks opsiyon sözleşmesi
E) Pay opsiyon sözleşmesi

Cevap : C) FL-Dolar vadeli işlem sözleşmesi

Açıklama : Borsa İstanbul (BIST) bünyesinde işlem gören ve dayanak varlığı döviz (TL/USD) olan vadeli işlem sözleşmeleri genellikle **FL-Dolar Vadeli İşlem Sözleşmesi** olarak adlandırılır.

10. Yabancı sermayenin girişi ile yerli paranın değeri artacak ve ülke içerisinde üretilen malların fiyatı benzer yabancı malların fiyatına göre artacaktır. Bu durumda ihraç ürünlerinin fiyatının nasıl değişmesi beklenir?

A) Değişim oranı belirlenemez.
B) Değişmez.
C) Artar.
D) yüzde 50 azalır.
E) yüzde 25 azalır.

Cevap : C) Artar.

Açıklama : Yabancı sermaye girişiyle **yerli paranın değerinin artması** (değerlenmesi), ithal malların yerli para cinsinden ucuzlamasına, yerli üretilen malların ise yabancı para cinsinden pahalı hale gelmesine neden olur. Bu durumda, ülke içinde üretilen **ihraç ürünlerinin fiyatı artar** ve bu durum ihracatı olumsuz etkiler.

11. Aşağıdakilerden hangisi finansal kiralama sözleşmesinin konusu olamaz?

A) Marka
B) İş makinesi
C) Baskı makinesi
D) Taşınmaz mal
E) Taşınır mal

Cevap : A) Marka

Açıklama : Finansal kiralama (Leasing), genellikle üretim, yatırım veya operasyonel amaçlar için kullanılan **fiziksel varlıkların** (Taşınır/Taşınmaz mallar, İş makineleri, Baskı makineleri vb.) kiralanmasını konu alır. **Marka** (immaterial asset) ise finansal kiralama sözleşmesinin konusu olamaz.

12. Aşağıdakilerden hangisi Bankacılık Kanunu çerçevesinde, Türk bankacılık sistemindeki bankaların gerçekleştirebilecekleri faaliyetlerden biri değildir?

A) Zirai faaliyette bulunmak
B) Saklama hizmeti sunmak
C) Nakdi, gayri nakdi kredi vermek
D) Mevduat toplamak
E) Yatırım danışmanlığı yapmak

Cevap : A) Zirai faaliyette bulunmak

Açıklama : Bankaların temel faaliyetleri finansal aracılıktır (Mevduat toplamak, kredi vermek, yatırım danışmanlığı, saklama vb.). Bankalar, doğrudan **zirai (tarımsal) faaliyette bulunamazlar**.

13. Fiyatları bir başka ürünün fiyatına bağlı (endekslenmiş) olan ürünlere ne ad verilir?

A) Amortisman
B) Sınırlı ürün
C) Piyasa
D) Türev
E) Özel ürün

Cevap : D) Türev

Açıklama : **Türev (Derivative)** ürünler, değeri kendisinden başka bir dayanak varlığın (hisse senedi, döviz, endeks, faiz oranı vb.) fiyatına bağlı (türemiş) olan finansal araçlardır.

14. Ülkemizde finansal sistemden en fazla kaynak kullanan kurum aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yabancılar
B) Devlet
C) Orta büyüklükteki işletmeler
D) Küçük işletmeler
E) Vadeli işlemler borsası

Cevap : B) Devlet

Açıklama : Gelişmekte olan ülkelerde, genellikle **Devlet** (kamu sektörü) tahvil ve bono ihraçları yoluyla ulusal finansal sistemden, diğer sektörlere göre en fazla kaynağı kullanan kurumdur.

15. BİST-30 Fiyat Endeksi üzerine yazılan Avrupa türü alım ve satım opsiyon sözleşmelerine ne ad verilir?

A) Pay opsiyon sözleşmesi
B) Pay vadeli işlem sözleşmesi
C) BIST-30 endeks vadeli işlem sözleşmesi
D) BIST-30 endeks opsiyon sözleşmesi
E) TL-Dolar vadeli işlem sözleşmesi

Cevap : D) BIST-30 endeks opsiyon sözleşmesi

Açıklama : Opsiyon sözleşmesinin dayanak varlığı BİST-30 endeksi olduğu için bu sözleşmelere **BIST-30 Endeks Opsiyon Sözleşmesi** adı verilir.

16. Sağlam bir finansal sistemin temel koşullarından hangisi aşağıda gösterilmiştir?

A) Faiz oranlarında oynaklık
B) Makroekonomik istikrar
C) Yüksek enflasyon
D) Politik istikrarsızlık
E) Belirsizlik

Cevap : B) Makroekonomik istikrar

Açıklama : Sağlam ve güvenilir bir finansal sistem, düşük enflasyon, düşük faiz oranı oynaklığı ve düşük belirsizlik gibi unsurları içeren **Makroekonomik İstikrar** ortamında gelişebilir.

17. Aşağıdakilerden hangisi bankaların temel işlevlerinden biri değildir?

A) Fiyat bilgisi üretmek
B) Kaynak tahsis etmek
C) Mali bilgi üretmek
D) Finansal aracılık yapmak
E) Riski ortadan kaldırmak

Cevap : E) Riski ortadan kaldırmak

Açıklama : Bankalar, riskleri **yönetebilir** ve **paylaştırabilir** (finansal aracılıkla), ancak hiçbir zaman **riski tamamen ortadan kaldırmazlar**. Riski ortadan kaldırmak bankaların temel işlevi değildir.

18. Modern finansal sistemde başlıca parasal aktarım kanallarından hangisi aşağıda gösterilmiştir?

A) İşsizlik oranı
B) Kredi piyasası
C) Forward kontratları
D) Futures kontratları
E) Opsiyon kontratları

Cevap : B) Kredi piyasası

Açıklama : Modern finansal sistemde paranın (fonun) tasarruf sahiplerinden yatırımcılara aktarılmasını sağlayan en temel ve başlıca kanal, bankaların aktif rol oynadığı **Kredi Piyasası**’dır.

19. Aynı ve eşit miktardaki bir malın eş zamanlı olarak bir piyasadan alınıp diğer piyasada avantajlı bir fiyattan satılarak riske girmeden fiyat farklarından kâr elde edilmesine ne ad verilir?

A) Faktöring
B) Manipülasyon
C) Forfaiting
D) Spekülasyon
E) Arbitraj

Cevap : E) Arbitraj

Açıklama : Farklı piyasalarda aynı varlığın farklı fiyatlanmasından yararlanarak, düşük fiyattan alıp eş zamanlı olarak yüksek fiyattan satma işlemine ve bu yolla **risksiz kâr** elde etmeye **Arbitraj** denir.

20. Finansal piyasalarla ilgili olarak yapılan en yaygın ayrım, finansal işlemlere konu olan fon ve finansal araçlarının vadelerine göre yapılan ayrımdır.
Buna göre piyasalar nasıl ayrışır?

A) Döviz ve faiz piyasalar olmak üzere iki tür piyasaya ayrılır.
B) Gelişmiş ve az gelişmiş piyasalar olmak üzere iki tür piyasaya ayrılır.
C) Serbest ve kontrollü piyasalar olmak üzere iki tür piyasaya ayrılır.
D) Açık ve kapalı piyasalar olmak üzere iki tür piyasaya ayrılır.
E) Para ve sermaye piyasaları olmak üzere iki tür piyasaya ayrılır.

Cevap : E) Para ve sermaye piyasaları olmak üzere iki tür piyasaya ayrılır.

Açıklama : Finansal piyasaların en yaygın ve temel ayrımı, finansal araçların **vadesine** göre yapılır: **Para Piyasaları** (kısa vadeli, 1 yıldan az) ve **Sermaye Piyasaları** (uzun vadeli, 1 yıl ve üzeri).