Sürü Sağlığı Yönetimi 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Sürü sağlığı yönetimi, hayvancılık işletmelerinin karlılığını ve sürdürülebilirliğini sağlayan en temel unsurdur. Bu yönetim süreci; buzağı bakımından barınak koşullarına, hastalıkların önlenmesinden üreme performansının takibine kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. Bu makalede, sığır ve koyun yetiştiriciliğinde kritik yönetim parametreleri, hastalık kontrol stratejileri ve ideal verim hedefleri ele alınacaktır.

Buzağı ve Düve Yetiştiriciliği

Sürünün geleceği olan buzağıların sağlığı, doğumla başlar. Kolostrumun (ağız sütü) doğumdan sonraki ilk bir saat içinde içirilmesi hayati önem taşır; çünkü buzağının bağırsaklarındaki hastalıklardan koruyucu maddelerin (immunoglobülinlerin) emilimi bu saatte maksimum düzeydedir ve sonrasında hızla azalır. Buzağı ishalleriyle mücadelede en etkin yöntem, ineğe gebeliğin son dönemlerinde (son 60. ve 30. günlerde) aşı yapılarak kolostrum kalitesinin artırılması ve doğumdan hemen sonra buzağıya septisemi aşısının uygulanmasıdır. Buzağıların sütten kesilebilmesi için günlük en az 800 gram kesif yem tüketiyor olmaları gerekir.

Damızlık düvelerin yönetimi ise üreme hedefleriyle şekillenir:

• Tohumlama Yaşı ve Gelişimi: Düvelerin tohumlanabilmesi için en az 13 aylık yaşı doldurmuş olmaları ve cidago yüksekliklerinin en az 125 cm olması gerekmektedir.
• İlk Buzağılama: Düveler için önerilen ideal ilk buzağılama yaşı 22-24 ay aralığıdır.

Sığır Barınaklarında Konfor ve Çevre Şartları

Yüksek verim ve sağlık için hayvanların çevre koşulları optimize edilmelidir. Sağmal ineklerin günde en az 21 saat yeme ve suya ulaşabilmeleri sağlanmalıdır. Ayrıca, hormonal denge için günde en az 6 saat karanlık ortam gereklidir.

Barınak planlamasında şu ölçüler dikkate alınmalıdır:

• Serbest Gezinmeli Ahırlar: İnek başına yemlik boyu 75 cm olarak hesaplanmalıdır.
• Sabit Bağlamalı Ahırlar: İki zincir arası mesafe 110-120 cm olmalıdır.

Hastalık Yönetimi ve Topallık

Sığırlarda topallık takibi, sürü refahı için önemlidir. Ayakta dururken sırt çizgisi düz olan ancak yürürken hafifçe kamburlaşan ve yürüyüşü hafif anormal olan hayvanlar “Hafif Topal” olarak sınıflandırılır.

Mastitis (meme iltihabı), süt sığırcılığının en maliyetli hastalığıdır. Mastitisli bir inek tedavi edilse bile, meme dokusundaki hasar nedeniyle genellikle sağlıklı dönemindeki süt verimi seviyesine tekrar ulaşamaz. Mastitisi kontrol altında tutmak için hijyen, kayıt tutma ve kurudaki inek prosedürleri uygulanır; ancak verimsiz hayvanların sürüden uzaklaştırılması doğrudan bir hastalık kontrol yöntemi değil, ekonomik bir karardır.

Küçükbaş Hayvan Sağlığı

Koyun yetiştiriciliğinde ani ölümler sık görülen bir problemdir. Özellikle beslenme hatalarına bağlı asidoz kaynaklı ölümlerle en çok karışan hastalık Enterotoksemidir (Çelerme hastalığı). Barınak koşullarında ise kuzulu koyunlar için normal tabanlı ahırlarda en az 1,4 metrekare taban alanı ayrılmalıdır.

Sürü Verimliliği ve Kayıt Sistemleri

Sürünün başarısı, üreme etkinliği ile ölçülür. İdeal bir işletmede buzağılama aralığı 12-13,5 ay olmalı ve sürüdeki ortalama sütteki gün sayısı (DIM) 180 gün civarında seyretmelidir. Üreme etkinliğindeki sorunlar buzağı kaybı ve süt veriminde azalma gibi kayıplara yol açarken, iş gücü masrafı bu kategorideki birincil ekonomik zarar kalemi olarak değerlendirilmez.

Tüm bu süreçlerin yönetimi veriye dayanır. Hayvanın kulak numarası, ırkı, cinsiyeti ve ebeveyn bilgileri “Tanımlayıcı Kayıtlar” kapsamında tutulur. Ancak gelişmekte olan ülkelerde, hayvan sağlığı ekonomisi çalışmalarının önündeki en büyük engel, bu verilere ilişkin kayıtların dar kapsamlı olmasıdır.

1. Koyunlarda görülen ani ölüm durumlarında asidoza bağlı ölümlerle en çok karışan hastalık aşağıdakilerden hangisidir?

A) Enterotoksemi
B) Ektima
C) Piyeten
D) Bulaşıcı ayak çürüğü
E) Beyaz kas hastalığı

Cevap : A) Enterotoksemi

Açıklama : **Enterotoksemi** (Çoğunlukla **Clostridium perfringens** tip D’nin neden olduğu), özellikle kuzularda ve genç koyunlarda ani ve hızlı ölümlere neden olarak, beslenme kaynaklı **asidoz** (hızlı rasyon değişimleri veya aşırı yem alımı) sonucu gelişen ani ölümlerle kolayca karışabilir.

2. Buzağıların sütten kesilmesi için günlük en az ne kadar yem tüketiyor olması gerekir?

A) 600 gr
B) 800 gr
C) 500 gr
D) 1100 gr
E) 700 gr

Cevap : B) 800 gr

Açıklama :

3. Aşağıdakilerden hangisi gelişmekte olan ülkelerde hayvan sağlığı ekonomisi alanında yapılan çalışmaların kısıtı olmasının nedenidir?

A) Meraların yetersizliği
B) Kullanılan girdilerde dışa bağımlılık
C) Hayvan sayısının düşük olması
D) Hayvan verimlerinin düşük olması
E) Hayvan sağlığına ilişkin tutulan verilerin dar kapsamlı olması

Cevap : E) Hayvan sağlığına ilişkin tutulan verilerin dar kapsamlı olması

Açıklama : Hayvan sağlığı ekonomisi alanında doğru analizler yapabilmek için sağlıklı ve kapsamlı verilere ihtiyaç vardır. Gelişmekte olan ülkelerde **hayvan sağlığına ilişkin tutulan verilerin dar kapsamlı veya eksik olması**, bu alandaki çalışmaların en önemli kısıtlarından biridir.

4. Sağmal ineklerin günde minimum yeme ve suya ulaşmaları gereken süre aşağıdakilerden hangisidir?

A) 20 saat
B) 18 saat
C) 17 saat
D) 19 saat
E) 21 saat

Cevap : E) 21 saat

Açıklama :

5. Topallık puanlamasında “Dururken düz olan sırt çizgisi yürürken hafifçe kamburlaşır. Yürüyüş hafif anormaldir.” olarak tanımlanan hayvan aşağıdakilerden hangisidir?

A) Piyeten
B) Şiddetli topal
C) Normal
D) Hafif topal
E) Topal

Cevap : D) Hafif topal

Açıklama : Topallık puanlama sistemlerinde (Örn: Welfare Quality veya 5’li Topallık Skoru), **Hafif topal** olarak adlandırılan hayvanlar (genellikle skor 2), ayakta dururken sırt çizgileri düz olsa da, yürüyüş sırasında hafifçe kamburlaşma gösterir ve yürüyüşleri hafif derecede anormaldir.

6. Sağmal ineklere günde en az ne kadar süre boyunca karanlık ortam sağlanmalıdır?

A) 7 saat
B) 5 saat
C) 8 saat
D) 6 saat
E) 4 saat

Cevap : D) 6 saat

Açıklama :

7. Kolostrumun özellikle doğumdan sonraki ilk bir saat içinde içirilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Doğum sonrasında buzağının aç kalmaması
B) Doğum sonrası buzağı vücudundaki ısı regüasyonunun bir an önce sağlanması
C) İneğin bir an önce süt üretimine başlamasının sağlanması
D) Doğum sonrası buzağının mekonyumu bir an önce atmasının sağlanması
E) Doğum sonrası ilk saatlerde buzağının barsaklarındaki immunoglobülin emiliminin maksimum seviyede olması

Cevap : E) Doğum sonrası ilk saatlerde buzağının barsaklarındaki immunoglobülin emiliminin maksimum seviyede olması

Açıklama : Kolostrumun ilk saatte verilmesinin temel nedeni, buzağının barsaklarındaki immunoglobülinleri (antikorları) emebilme yeteneğinin (pasif bağışıklık transferi) **doğumdan sonraki ilk saatlerde en yüksek seviyede** olması ve bu emilim kabiliyetinin zamanla hızla azalmasıdır.

8. Hayvanın kulak numarası, ırkı, cinsiyeti, ana ve baba bilgileri, doğum tarihi gibi hayvanla ilgili kayıtlar hangi tip kayda girmektedir?

A) Sağlık kayıtları
B) Süt verimi kayıtları
C) Tanımlayıcı kayıtlar
D) Büyüme ile ilgili kayıtlar
E) Döl verimi kayıtları

Cevap : C) Tanımlayıcı kayıtlar

Açıklama : Hayvanın bireysel kimliğini ve kökenini belirten tüm bilgiler (kulak numarası, ırk, cinsiyet, soy bilgileri, doğum tarihi), **Tanımlayıcı Kayıtlar** (Envanter Kayıtları) tipine girmektedir.

9. Düvelerin tohumlanabilmeleri için en az kaç aylık yaşı doldurmuş olmaları gerekmektedir?

A) 13
B) 12
C) 16
D) 15
E) 14

Cevap : A) 13

Açıklama :

10. Kuzulu koyunlar için normal tabanlı ahırlarda en az kaç metre kare taban alanı hesaplanmalıdır?

A) 1.0
B) 1,1
C) 1,2
D) 1,3
E) 1,4

Cevap : E) 1,4

Açıklama : Kuzulu koyunlar için (anne ve kuzusu) barınak planlamasında, hayvan refahı ve kuzu sağlığı açısından, normal tabanlı ahırlarda **en az 1.4 m²** taban alanı hesaplanması önerilir.

11. Sabit bağlamalı ahırlarda iki zincir arası mesafe ne kadar olmalıdır?

A) 110-120 cm
B) 80-90 cm
C) 130-140 cm
D) 100-105 cm
E) 90-100 cm

Cevap : A) 110-120 cm

Açıklama :

12. Aşağıdakilerden hangisi bir sürüde mastitisi kontrol altında tutmak için uygulanacak yöntemlerden biri değildir?

A) Kurudaki ineklere uygun prosedür uygulanmalıdır.
B) Verimsiz hayvanlar sürüden uzaklaştırılmalıdır.
C) Temiz ve kuru bir ortam sağlanmalıdır.
D) Kayıt tutulmalıdır.
E) Sağım prosedürlerine uyulmalıdır.

Cevap : B) Verimsiz hayvanlar sürüden uzaklaştırılmalıdır.

Açıklama : Sürüde **mastitis kontrolü**, Kurudaki tedavi (A), Temiz ortam (C), Kayıt tutma (D) ve Doğru sağım prosedürleri (E) ile sağlanır. **Verimsiz hayvanların sürüden uzaklaştırılması** (B), ekonomik bir yönetim kararıdır ancak mastitisin **kontrol altında tutulması** (bulaşmanın önlenmesi) için bir yöntem değildir.

13. Serbest gezinmeli ahırlarda inek başına yemlik boyu kaç cm olarak hesaplanmalıdır?

A) 65
B) 50
C) 90
D) 75
E) 40

Cevap : D) 75

Açıklama :

14. Yeni doğan döneminde karşılaşılabilecek buzağı ishallerine karşı uygulanabilecek en etkin mücadele yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) İneğe gebeliğin son 60. ve 30. günlerinde 4 hafta arayla iki kere ve doğumdan hemen sonra buzağıya septisemi aşısının yapılması
B) Buzağılar doğduktan sonra ilk üç günden kolostrum aldıktan sonra, süt yerine mamayla beslemek
C) Gebeliğin son 60. ve 30. günlerinde ineği enerji oranı yüksek rasyonla beslemek
D) Buzağı doğduktan 2 hafta sonra septisemi aşısı yapmak
E) Buzağı doğduktan sonra ilk üç gün kolostrum aldıktan sonra süt içtikleri dönemde kesif yeme alıştırmak

Cevap : A) İneğe gebeliğin son 60. ve 30. günlerinde 4 hafta arayla iki kere ve doğumdan hemen sonra buzağıya septisemi aşısının yapılması

Açıklama : Buzağı ishallerine karşı en etkin yöntemlerden biri, **ineğe doğuma yakın dönemde** (kuru dönemde) ishal etkenlerine karşı aşı (Rotavirüs, Koronavirüs, E. coli, Septisemi vb.) yaparak kolostrumdaki antikor miktarını artırmak ve bu kolostrumu buzağıya erken dönemde vermektir. Bu, buzağının pasif bağışıklığını güçlendirir. Septisemi aşısının buzağıya uygulanması bu yöntemi tamamlar.

15. Sağmal bir inek sürüsünde ideal ortalama sütteki gün sayısı aşağıdakilerden hangisi olabilir?

A) 280
B) 220
C) 180
D) 240
E) 260

Cevap : C) 180

Açıklama : Bir inek sürüsünde **ideal ortalama sütteki gün sayısı** (Days in Milk – DIM), sürünün döl verimi etkinliğini ve laktasyon eğrilerinin dağılımını gösterir. İdeal bir döl verimi etkinliği için bu ortalama değerin **180-200 gün** civarında olması hedeflenir.

16. Düvelerin tohumlama zamanı cidago yüksekliği en az kaç cm olmalıdır?

A) 130
B) 135
C) 110
D) 125
E) 115

Cevap : D) 125

Açıklama :

17. Düveler için önerilen ideal buzağılama yaşı kaç aylık olmalıdır?

A) 25-26 ay
B) 27-28 ay
C) 22-24 ay
D) 20-22 ay
E) 18-20 ay

Cevap : C) 22-24 ay

Açıklama : Düvelerin ilk kez buzağılaması için önerilen ideal yaş, **22-24 ay** aralığıdır. Bu, hem ekonomik verimlilik hem de düvenin sağlıklı bir şekilde üretime başlaması için kritik öneme sahiptir.

18. İdeal buzağılama aralığı aşağıdakilerden hangisidir?

A) 13-15 ay
B) 12-13,5 ay
C) 15-17 ay
D) 8-10 ay
E) 10-12 ay

Cevap : B) 12-13,5 ay

Açıklama : İdeal bir döl verimi etkinliği için, bir ineğin art arda iki buzağılama arasındaki sürenin (Buzağılama Aralığı) **12 ay**’a yakın tutulması hedeflenir. Bu aralık genellikle **12-13.5 ay** olarak kabul edilir.

19. Aşağıdakilerden hangisi üreme etkinliğinin sebep olduğu önemli ekonomik zararlardan biri değildir?

A) Uzayan servis periyodu
B) Buzağı kaybı
C) İş gücü masrafı
D) Süt veriminde azalma
E) İyi ineklerin sürüden erken çıkması

Cevap : C) İş gücü masrafı

Açıklama :

20. Mastitisli bir inek tedavi edildikten sonra süt verimi ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

A) Sağlıklı dönemdeki ile aynı düzeyde süt verimine ulaşır.
B) Sağlıklı dönemdeki süt verimi seviyesine tekrar ulaşamaz.
C) Mastitisli ineklerin tedavi sonrası süt verimi daha yüksek olur.
D) Mastitisli inekler tedavi edildikten sonra sürüden çıkartılırlar.
E) Mastitisli inek tedavi edildikten sonra tekrar süt alınamaz.

Cevap : B) Sağlıklı dönemdeki süt verimi seviyesine tekrar ulaşamaz.

Açıklama : Mastitis, meme dokusunda kalıcı hasara neden olabilir. Bu nedenle, tedavi başarılı olsa bile, inekler genellikle hastalıktan önceki **sağlıklı dönemdeki süt verimi seviyesine tekrar ulaşamazlar** ve laktasyon boyunca bir miktar verim kaybı yaşanır.