ÇEK101U Sosyal Politika Ünite 3

Giriş

Çalışma hayatı, sosyal politikanın en dinamik alanlarından biridir. İstihdamın sağlanması, işsizlikle mücadele ve adil bir ücret sistemi, sosyal refahın temel taşlarıdır. Devletin çalışma hayatına müdahalesinde Sanayi Devrimi’nin getirdiği sorunlar, liberalizmin katı anlayışı ve 1929 Ekonomik Bunalımı etkili olmuştur; ancak Sovyetler Birliği’nin dağılması bu sürecin tarihsel nedenleri arasında yer almaz.

İstihdam ve İşsizlik Politikaları

Dar anlamda tam istihdam, cari ücret düzeyinde çalışmak isteyen herkesin iş bulabildiği durumu ifade eder. İşsizlikle mücadelede iki tür politika izlenir:

• Aktif İstihdam Politikaları: Mesleki eğitim, istihdam sübvansiyonları ve danışmanlık hizmetleri gibi işsizliğin nedenlerini ortadan kaldırmayı hedefler.
• Pasif İstihdam Politikaları: İşsizlik sigortası, erken emeklilik ve çalışma paylaşımı gibi yöntemlerle işsizliğin birey üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmayı amaçlar.

İşsizlik sadece ekonomik değil, suç oranlarının artması ve toplumsal huzurun bozulması gibi sosyo-ekonomik sorunlara da yol açar.

Ücret ve Çalışma Standartları

Ücret, bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından para ile ödenen tutardır. Ücretin enflasyona göre düzeltilmiş alım gücüne Reel Ücret denir. Devlet, ücretleri korumak için Asgari Ücret uygulamasını kullanır.

ILO’nun “Düzgün İş” (Decent Work) kavramı; sosyal koruma, sosyal diyalog, temel haklar ve fırsat eşitliğini içerir. Teknolojinin yaygınlaştırılması ise doğrudan bir sosyal kriter değildir.

1. Aşağıdakilerden hangisinde dar anlamda tam istihdamı ifade eder?

A) Bir ekonomide üretim faktörlerinin tümünün üretime katılması
B) Üretim faktörlerinin belirli bir dönem içerisinde kullanılma derecesi
C) Çalışma sürelerinde bir kısıtlama olmadığı halde istihdam edilen işgücünün çalışma karşılığında elde ettiği gelirin düşük olması
D) Bir ülkedeki mevcut emeğin tamamı kullanılmamasına rağmen, talebin karşılanamaması
E) Cari ücret düzeyi ve mevcut çalışma koşullarında çalışmak isteyen herkesin iş bulduğu istihdam düzeyi

Cevap : E) Cari ücret düzeyi ve mevcut çalışma koşullarında çalışmak isteyen herkesin iş bulduğu istihdam düzeyi
Açıklama : Dar anlamda **tam istihdam**, **cari ücret düzeyi** ve mevcut çalışma koşullarında **çalışmak isteyen herkesin iş bulduğu** istihdam düzeyidir (E)Genellikle %3-5 düzeyinde bir **Doğal İşsizlik Oranı** kabul edilir. (A) şıkkı geniş anlamda tam istihdamı tanımlar.

2. Aşağıdakilerden hangisi çalışma hakkı çerçevesinde düzenlenen sosyal politikalardan biri değildir?

A) İşgücünün sosyal risklere karşı korunması
B) İş sağlığı ve güvenliği koşullarının iyileştirilmesi
C) Ücretlilere örgütlenme hakkının kazandırılması
D) Çalışanların satın alma gücünün korunması için vergi indirimleri yapılması
E) İş arayanlar ve işgücü arayanların buluşturulması

Cevap : D) Çalışanların satın alma gücünün korunması için vergi indirimleri yapılması
Açıklama : Çalışma hakkı çerçevesinde düzenlenen sosyal politika tedbirleri arasında **sosyal risklere karşı korunma** (A), **iş sağlığı ve güvenliğinin iyileştirilmesi** (B), **örgütlenme hakkı** (C) ve **iş arayanlarla işgücü arayanların buluşturulması** (E) yer alır. Çalışanların satın alma gücünün vergi indirimleriyle korunması, bir **maliye politikası** aracıdır ve bu haklar çerçevesinde doğrudan listelenen bir tedbir değildir.

3. Aşağıdakilerin hangisi işsizliğin sosyo-ekonomik etkilerinden biri değildir?

A) Suç eğilimlerinin artması
B) Toplumsal yaşamda huzur ve istikrar ortamının bozulması
C) Bireysel emeklilik sisteminin zarar görmesi
D) Gelir dağılımı eşitliğinin bozulması
E) Vergi gelirlerinin düşmesi

Cevap : C) Bireysel emeklilik sisteminin zarar görmesi
Açıklama : İşsizliğin sosyo-ekonomik etkileri arasında suç eğilimlerinin artması (A), huzur ve istikrarın bozulması (B), gelir dağılımı eşitsizliğinin artması (D) ve vergi gelirlerinin düşmesi (E) gibi sonuçlar yer alır. **Bireysel emeklilik sisteminin zarar görmesi** doğrudan sosyo-ekonomik bir etki değildir; bu, daha çok finansal piyasaların veya özel tasarrufun bir sonucudur.

4. Aşağıdakilerden hangisi aktif istihdam politikaları arasında yer almaz?

A) İstihdam sübvansiyonları
B) Kamunun eşleştirme ve danışmanlık hizmetleri
C) Çalışma paylaşımı
D) Mesleki eğitim programları
E) Ücret sübvansiyonları

Cevap : C) Çalışma paylaşımı
Açıklama : **Aktif istihdam politikaları**, istihdamı artırmaya ve işsizliğin nedenlerini ortadan kaldırmaya odaklanır (Mesleki eğitim, sübvansiyonlar, danışmanlık). **Çalışma paylaşımı** (C), erken emeklilik ve işsizlik yardımı gibi tedbirlerle birlikte **pasif istihdam politikaları** arasında yer alır; amacı yeni iş yaratmak değil, mevcut işsizliğin olumsuz etkilerini azaltmaktır.

5. Aşağıdakilerden hangisi pasif istihdam politikalarının temel özelliklerinden biri değildir?

A) İşsizliği azaltmak yerine bireysel ve toplumsal zararlarını önlemeye çalışması
B) Öncelikli olarak hedef gruplara yönelmesi
C) Daha çok gelişmiş ülkelerde uygulanması
D) İşsizlik sigortasının pasif istihdam politikalarından biri olması
E) İşsizlikle mücadelede acil yardım işlevi görmesi

Cevap : B) Öncelikli olarak hedef gruplara yönelmesi
Açıklama : **Pasif istihdam politikaları**, işsizliğin birey üzerindeki **olumsuz etkilerini gidermeyi** (A, E) ve genellikle **sosyal güvenlik sistemi** (D) aracılığıyla çalışır, gelişmiş ülkelerde yoğun uygulanır (C). **Hedef gruplara** (uzun dönemli işsizler, dezavantajlı gruplar) yönelik **yüksek maliyetli** programlar, genellikle **aktif istihdam politikalarının** temel özelliğidir.

6. Aşağıdakilerden hangisi ücretin unsurlarından biri değildir?

A) Üçüncü kişiler tarafından ödenmesi
B) İşveren tarafından ödenmesi
C) Para ile ödenmesi
D) Belirli bir zaman birimi başına ödenmesi
E) Bir iş karşılığı ödenmesi

Cevap : D) Belirli bir zaman birimi başına ödenmesi
Açıklama : Ücretin unsurları, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 32. maddesine göre; **bir iş karşılığında** (E), **işveren veya üçüncü kişiler tarafından** (A, B) **para ile** ödenen tutardır (C). Ücretin **belirli bir zaman birimi başına** (saatlik, aylık vb.) ödenmesi (D), bir **ücret sistemidir** (zaman esasına dayalı), ücretin zorunlu unsuru değildir.

7. Ücretin ülkedeki fiyatların düzeyi dikkate alınarak hesaplanan satın alma gücü, aşağıdaki ücret türlerinden hangisini ifade etmektedir?

A) Ücret haddi
B) Nominal ücret
C) Brüt Ücret
D) Nakdi Ücret
E) Reel Ücret

Cevap : E) Reel Ücret
Açıklama : Ücretin ülkedeki fiyatların düzeyi (TÜFE) dikkate alınarak hesaplanan **satın alma gücü**, **Reel Ücret** (Hakiki Ücret) olarak adlandırılır (E). Nominal Ücret (B) ise parayla ifade edilen (nakdi) miktardır.

8. Aşağıdakilerin hangisi düzgün işlerin sağlanması için belirlenen temel kriterlerden biri değildir?

A) Yeni teknolojilerin bütün işyerlerinde daha fazla kullanımının yaygınlaştırılması
B) Sosyal korumanın kapsamının ve etkinliğinin herkes için artırılması
C) Sosyal diyaloğun ve üçlü katılımcılığın güçlendirilmesi
D) Temel hak ve prensiplerin ve standartların işyerlerinde hayata geçirilmesi
E) Uygun istihdam ve gelir elde etmeleri için kadın ve erkeklere daha fazla fırsat yaratılması

Cevap : A) Yeni teknolojilerin bütün işyerlerinde daha fazla kullanımının yaygınlaştırılması
Açıklama : ILO’nun **Düzgün İş (Decent Work)** kavramı, **sosyal koruma** (B), **sosyal diyalog** (C), **temel haklar** (D) ve **fırsat eşitliğini** (E) hedefler. **Yeni teknolojilerin kullanımının yaygınlaştırılması** (A) ise doğrudan bir sosyal kriter değil, ekonomik verimlilik ve rekabetçilikle ilgili bir hedeftir.

9. Sanayi Devrimi sonrasında, devletin çalışma hayatına müdahalesinde aşağıdakilerden hangisi rol oynamamıştır?

A) 18. ve 19. yüzyıl liberalizminin katı anlayışı
B) Uzun çalışma süreleri ve sefalet ücreti nedeniyle kadın ve çocukların fabrika yaşamına girmesi
C) Çalışma koşullarının kötüleşmesi
D) Sovyetler Birliğinin dağılması
E) 1929 Ekonomik Bunalımı

Cevap : D) Sovyetler Birliğinin dağılması
Açıklama : Devletin çalışma hayatına müdahalesine yol açan faktörler; **Sanayi Devrimi**’nin getirdiği sorunlar (B, C), **liberalizmin katı anlayışı** (A) ve **1929 Ekonomik Bunalımı** (E) gibi tarihsel olaylardır. **Sovyetler Birliği’nin dağılması** (D) ise 20. yüzyılın sonunda (1991) gerçekleşmiş olup, **sosyal politikaların doğuş sürecinde** rol oynamamıştır.

10. Aşağıdakilerden hangisi devletin ücretlere ilişkin koruyucu düzenlemelerinden biridir?

A) Asgari ücret
B) Zaman esasına dayalı ücret sistemi
C) Miktar esasına dayalı ücret sistemi
D) Ücret haddi
E) Verimlilik esasına dayalı ücret sistemi

Cevap : A) Asgari ücret
Açıklama : Devletin ücretlere ilişkin koruyucu düzenlemelerinin başında, işçinin ve ailesinin insanca yaşaması için gerekli olan ücretin en alt sınırını belirleyen **Asgari Ücret** (A) uygulaması gelir. Diğer şıklar ise (B, C, D, E) ücretin hesaplanma biçimi veya terminolojisi ile ilgilidir.