ÇEK101U Sosyal Politika Ünite 6

Giriş

Sosyal dışlanma, bireylerin toplumla bütünleşmesini engelleyen çok boyutlu bir süreçtir. Bu kavram ilk olarak Fransa’da ortaya çıkmış, Avrupa Birliği’nin Maastricht Antlaşması (1992) ile resmi politikalara girmiştir. Fransa’da dışlanma ile mücadele için “Tutunma Geliri” (RMI) uygulanırken, ABD’de benzer durumlar için “sınıfaltı” (underclass) kavramı kullanılır.

Ayrımcılık Türleri

Ayrımcılık, farklı temellere dayanabilir ve çeşitli şekillerde uygulanır:

• Sistematik Ayrımcılık: Güney Afrika’daki Apartheid rejimi gibi, devlet eliyle kurumsallaştırılmış ayrımcılıktır.
• Olumlu (Pozitif) Ayrımcılık: Dezavantajlı gruplara (kadınlar, engelliler vb.) eşitliği sağlamak amacıyla geçici özel haklar tanınmasıdır.
• Cinsiyet Ayrımcılığı: Sadece kadınları değil, erkekleri ve farklı cinsel yönelimi olanları da kapsar.
• Yaş Ayrımcılığı: ABD’de 1967 tarihli kanunla 40 yaş ve üstü çalışanlar koruma altına alınmıştır.

Uluslararası Düzenlemeler

Ayrımcılıkla mücadelede uluslararası sözleşmeler önemlidir. BM’nin “Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi” (CEDAW) ve AB’nin Roma Antlaşması’ndaki (md. 119) “eşit işe eşit ücret” düzenlemesi bu alandaki temel belgelerdir. Ayrımcılık, işe alımdan terfiye kadar çalışma yaşamının her aşamasında görülebilir.

1. Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Kaldırılması Sözleşmesi hangi örgüte aittir?

A) Avrupa Birliği
B) Birleşmiş Milletler
C) Uluslararası Çalışma Örgütü
D) Avrupa Konseyi
E) Birleşmiş Milletler Eğitim Bilim ve Kültür Örgütü

Cevap : B) Birleşmiş Milletler
Açıklama : **Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi** (CEDAW), **Birleşmiş Milletler** (BM) tarafından 18 Aralık 1979 tarihinde kabul edilen önemli bir uluslararası insan hakları belgesidir (B).

2. Sosyal dışlanma yerine sınıfaltı kavramı hangi ülkede kullanılmaktadır?

A) Fransa
B) İngiltere
C) Almanya
D) ABD
E) Afrika ülkeleri

Cevap : D) ABD
Açıklama : Sosyal dışlanma kavramı Fransa’da ortaya çıkmış ve Avrupa’da yaygınlaşmıştır. **ABD’de** ise dışlanmış gruplar, genellikle yoksulluk, yasa dışılık ve sosyal uyumsuzluk gibi sorunları içeren **sınıfaltı** (underclass) **kavramı** ile ifade edilmektedir (D).

3. Sosyal dışlanma ile mücadele ilk defa resmi olarak hangi Avrupa Birliği antlaşmasında yer almıştır?

A) Nice Antlaşması
B) Amsterdam Antlaşması
C) Maastricht Antlaşması
D) Roma Antlaşması
E) Tek Senet

Cevap : C) Maastricht Antlaşması
Açıklama : Sosyal dışlanma sorunu, ilk defa resmi bir belgede açıkça **Maastricht Antlaşması’na (1992)** eklenen Sosyal Politika Protokolü ve Sosyal Politika Antlaşması’nda **Topluluğun kullanabileceği yetkiler** bölümünde yer almıştır (C).

4. Sosyal dışlanma ile mücadelede kullanılan tutunma geliri hangi ülkede uygulanmaktadır?

A) İspanya
B) İngiltere
C) Almanya
D) ABD
E) Fransa

Cevap : E) Fransa
Açıklama : **Tutunma Geliri** (Revenu Minimum d’Insertion – RMI), yoksul ve sosyal dışlanmaya uğramış kişilerin asgari geçim olanaklarına kavuşturulması ve toplumla yeniden bütünleştirilmesi amacıyla ilk olarak **Fransa’da** uygulanmaya başlanmıştır (E).

5. Kadın-erkek ücret eşitliği ile ilgili ilk düzenleme Roma Antlaşması’nın hangi maddesinde yer alır?

A) 13.
B) 120.
C) 71.
D) 119.
E) 15.

Cevap : D) 119.
Açıklama : Avrupa Birliği hukukunda **kadın-erkek ücret eşitliği** ile ilgili ilk düzenleme, **1957 tarihli Roma Antlaşması’nın 119. maddesinde** yapılmıştır (D). Bu madde, kadın ve erkek çalışanlar arasında eşit işe eşit ücret ödenmesi ilkesini getirmiştir.

6. ABD’de İstihdamda Yaş Ayrımcılığı Kanunu ile kaç yaşın üzerinde olanların yaş ayrımcılığına karşı korunması söz konusudur?

A) 56
B) 50
C) 40
D) 60
E) 65

Cevap : C) 40
Açıklama : ABD’de **1967 yılında** çıkarılan **İstihdamda Yaş Ayrımcılığı Kanunu** (ADEA) ile **40 yaş ve üstü** kişilerin çalışma yaşamında yaş ayrımcılığına karşı korunması öngörülmüştür (C).

7. Güney Afrika’da uygulanan ırk ayrımcılığı (apartheid) ne tür ayrımcılık türüdür?

A) Ters yönlü
B) Sistematik
C) Dolaylı
D) Doğrudan
E) Negatif

Cevap : B) Sistematik
Açıklama : **Apartheid**, **Güney Afrika’da** hükümet tarafından belirli bir ırka karşı **kurumsallaşmış yapılar, politikalar ve gelenekler** ile uygulanan bir ırk ayrımcılığıdır. Bu tür **kurumsallaşmış ve yaygın** ayrımcılığa **sistematik ayrımcılık** denir (B).

8. Aşağıdaki ayrımcılık türlerinden hangisi ayrımcılıktan kaynaklanan eşitsizliği, dezavantajlı gruplara sorunun kaynağına göre daha farklı haklar vererek çözmeye çalışmaktadır?

A) Olumlu ayrımcılık
B) Doğrudan ayrımcılık
C) Çok yönlü ayrımcılık
D) Sistematik ayrımcılık
E) Negatif ayrımcılık

Cevap : A) Olumlu ayrımcılık
Açıklama : **Olumlu ayrımcılık** (Pozitif ayrımcılık), tarihsel olarak dezavantajlı konumda olan grupların (kadınlar, engelliler vb.) **eşitsizliğini gidermek** amacıyla, onlara eğitim, istihdam veya siyaset gibi alanlarda **geçici olarak avantajlar** veya özel haklar (kota gibi) tanıyan uygulamalardır (A).

9. I. Kadınlar
II. Erkekler
III. Farklı cinsel yönelimi olanlar
Cinsiyet ayrımcılığının yönelik olduğu gruplar aşağıdakilerin hangisinde tam ve doğru olarak verilmiştir?

A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve II
E) I, II ve III

Cevap : E) I, II ve III
Açıklama : **Cinsiyet ayrımcılığı**, bir kişinin bir kadına/erkeğe **cinsiyetine dayalı olarak** (doğrudan veya dolaylı) farklı davranmasıdır. Bu, sadece kadınları (I) değil, **erkekleri** (II) ve **farklı cinsel yönelimi olan kişileri** (III) de kapsayan, tüm cinsiyet temelli ayrımcılık türlerini ifade eder (E).

10. I. İşe alma
II. İşten Çıkarma
III. Eğitim
IV. Terfi
Çalışma yaşamında karşılaşılan ayrımcılık alanları aşağıdakilerin hangisinde tam ve doğru olarak verilmiştir?

A) I ve II
B) II ve IV
C) I, II ve III
D) II, III ve IV
E) I, II, III ve IV

Cevap : E) I, II, III ve IV
Açıklama : Çalışma yaşamında ayrımcılık, işe **alım** (I) aşamasından, iş sırasında **eğitim** (III) ve **terfi** (IV) gibi süreçlere ve **işten çıkarma** (II) aşamasına kadar **tüm aşamalarda** ortaya çıkabilmektedir (E).