Özlük İşleri ve Bordrolama 2024-2025 Final Soruları

Giriş

İnsan kaynakları yönetiminin teknik boyutunu oluşturan özlük işleri ve bordrolama, 4857 sayılı İş Kanunu ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu başta olmak üzere çeşitli mevzuatlara dayalı olarak yürütülür. Bu süreç; ücret yönetiminden fesih işlemlerine, çalışma sürelerinin takibinden yasal bildirimlere kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. Bu makalede, iş hukuku ve bordrolama süreçlerindeki temel kavramlar, yasal zorunluluklar ve uygulama esasları ele alınacaktır.

Ücret Yönetimi ve Korunması

İş hukukunda ücretin korunması, çalışanın emeğinin karşılığını güvence altına almayı hedefler. Ücretin saklı kısmı, asgari ücret uygulaması, ücret kesme cezası sınırları ve ücretten keyfi indirim yapılamaması koruma kapsamındadır. Ancak prim ve ikramiye gibi unsurlar ücretin korunması başlığı altında değil, “ücretin ekleri” kapsamında değerlendirilir.

Ücret politikaları ülkeden ülkeye farklılık gösterse de, yakın dönemde (2015 yılında) Almanya gibi gelişmiş ülkeler de sektörel ücretlerden ulusal asgari ücret uygulamasına geçiş yapmıştır. Türkiye’deki mevzuata göre, mücbir bir neden olmaksızın ücreti ödeme gününden itibaren 20 gün içinde ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınma hakkına sahiptir. Ayrıca işletmeler maliyet analizi yaparken, ürün birimi başına düşen ücret giderini “Ücret Maliyeti” kavramı ile takip ederler.

Enflasyon ve ücret artışı ilişkisinde ise kavramsal bir ayrım vardır. Enflasyon oranında (örneğin %7) yapılan bir ücret zammı, çalışanın eline geçen parayı (parasal/nominal ücret) artırsa da, alım gücünü (gerçek/reel ücret) değiştirmez, sabit tutar.

Kıdem Tazminatı ve Fesih Nedenleri

Çalışanların kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için belirli şartların oluşması gerekir. İşveren tarafından yapılan haksız fesihlerin yanı sıra, çalışanın haklı nedenle fesihlerinde de tazminat ödenir. İş Kanunu’na göre şu durumlarda çalışan kıdem tazminatına hak kazanır:

• Kadın çalışanın evlendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması.
• Çalışanın emeklilik, malullük veya toptan ödeme almak amacıyla işten ayrılması.
• Muvazzaf askerlik görevi nedeniyle iş sözleşmesinin sona erdirilmesi.

Çalışma Süreleri, Tatiller ve Puantaj

Çalışma hayatında izinlerin ve tatillerin düzenlenmesi 2429 sayılı Kanun ile belirlenmiştir. Bu kanuna göre Türkiye’de “Ulusal Bayram” olarak kabul edilen tek gün 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı’dır. 23 Nisan, 19 Mayıs, 30 Ağustos ve dini bayramlar ise “Genel Tatil” günleri statüsündedir.

Çalışma sürelerinin takibinde kullanılan Puantaj Tabloları; çalışılan günleri, devamsızlıkları, fazla mesaileri ve raporlu günleri içerir. Ancak personele o ay verilen “ek yararlar” (sosyal yardımlar vb.) puantajın değil, bordro hesaplamasının bir unsurudur. Telafi çalışması uygulamasında ise işveren, çalışılmayan süreyi izleyen iki ay içinde telafi çalışması yaptırmak zorundadır.

Bordrolama Süreci ve Yasal Kesintiler

Bordrolama, İş Hukuku, Vergi Mevzuatı, Borçlar Hukuku ve Sosyal Güvenlik Mevzuatı’nın kesişim noktasında yer alır. İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatı ise bordro hesaplamalarında diğerlerine göre daha dolaylı bir etkiye sahiptir.

Bordroda yer alan kesintiler ikiye ayrılır:

• Yasal Kesintiler: Gelir vergisi, damga vergisi, SGK primi ve işsizlik sigortası primi.
• Özel Kesintiler: Çalışanın borçları nedeniyle maaşına uygulanan İcra kesintileri, yasal bir zorunluluktan değil, özel bir borç ilişkisinden kaynaklandığı için bu gruptadır.

5510 sayılı Kanun’a göre hazırlanan bir bordroda “ücret ödenen gün sayısı”nın bulunması zorunludur. SGK bildirimleri (işe giriş/çıkış) internet üzerinden manuel, XML dosya ile toplu veya kağıt ortamında olmak üzere 3 farklı yöntemle yapılabilir. Toplu işe giriş XML dosyasında “işten çıkış tarihi” gibi bir bilginin yer alması mantıken mümkün değildir.

İşe Alım, Eğitim ve Toplu İş Hukuku

Günümüzde işe alım süreçlerinde yapay zekâ, web tabanlı siteler, sosyal medya ve video mülakatlar gibi elektronik araçlar yaygınlaşmıştır; broşürler ise geleneksel yöntemlerde kalmıştır. Eğitim süreçlerinde ise, katılımcıların istediği zaman erişebildiği modele Asenkron, herkesin aynı anda sanal sınıfta bulunduğu modele Senkron eğitim denir.

Son olarak, Toplu İş Hukuku; sendikalar, toplu pazarlık ve toplu iş sözleşmelerini konu edinir. SGK ile olan işlemler ise bireysel iş hukuku ve sosyal güvenlik hukuku kapsamındadır.

1. Aşağıdakilerden hangisi iş hukuku açısından ücretin korunmasıyla ilgili konulardan biri değildir?

A) Ücretin saklı kısmı
B) Asgari ücret
C) Ücretin ekleri
D) Ücretten indirim yapılamaması
E) Ücret kesme cezası

Cevap : C) Ücretin ekleri

Açıklama : Ücretin korunması; ücret kesme cezası (E), asgari ücretin belirlenmesi (B), ücretin saklı kısmı (A) ve indirim yapılamaması (D) gibi konularla ilgilidir. **Ücretin ekleri** (prim, ikramiye vb.) (C), ücretin korumasıyla değil, **ücretin kapsamıyla** ilgili bir konudur.

2. I. Kadın çalışanın evlendikten sonra 1 yıl içinde kendi isteğiyle istifası
II. Çalışanın emeklilik, malullük veya toptan ödeme almak amacıyla iş sözleşmesini sona erdirmiş olması
III. İş sözleşmesinin askerlik görevi nedeniyle sona erdirilmiş olması
Yukarıda verilen hangi durum veya durumlarda işçi kıdem tazminatı almaya hak kazanır?

A) Yalnız III
B) I, II ve III
C) Yalnız II
D) Yalnız I
E) I ve III

Cevap : B) I, II ve III

Açıklama : İş Kanunu’na göre, **Kadın çalışanın evlilik nedeniyle 1 yıl içinde feshi** (I), **Emeklilik amacıyla fesih** (II) ve **Askerlik görevi nedeniyle fesih** (III) durumlarının tamamı, işçiye kıdem tazminatı alma hakkı kazandıran haklı fesih nedenleridir.

3. Yakın zamana kadar ulusal asgari ücret uygulaması söz konusu olmayan, 2015’te yapılan düzenleme ile ulusal asgari ücret uygulamasına geçilen ve asgari ücret düzeyinin uzman kişilerden oluşan bir komisyon tarafından belirlendiği ülke aşağıdakilerden hangisidir?

A) İngiltere
B) Almanya
C) Belçika
D) Fransa
E) ABD

Cevap : B) Almanya

Açıklama : **Almanya**, yakın zamana kadar sektör ve bölge bazlı ücretlendirme yaparken, **2015** yılında yapılan yasal düzenlemeyle **ulusal asgari ücret** uygulamasına geçmiştir.

4. 4857 sayılı İş Kanunu’na göre ücreti ödeme gününden itibaren kaç gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir?

A) 20
B) 35
C) 25
D) 30
E) 40

Cevap : A) 20

Açıklama : 4857 sayılı İş Kanunu’nun 34. maddesine göre, ücreti ödeme gününden itibaren **20 gün** içinde (mücbir neden dışında) ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir.

5. Aşağıdakilerden hangisi işe alım sürecini kolaylaştırmak için işletmelerin elektronik ortamda kullandığı uygulamalardan biri değildir?

A) Yapay zekâ
B) Web tabanlı işe alım siteleri
C) Sosyal medya
D) Video mülakatlar
E) Broşürler

Cevap : E) Broşürler

Açıklama : Yapay zekâ (A), web siteleri (B), sosyal medya (C) ve video mülakatlar (D) işe alım sürecini hızlandıran ve kolaylaştıran **elektronik/dijital** uygulamalardır. **Broşürler** (E) ise geleneksel, basılı tanıtım materyalidir.

6. Herhangi bir çalışanın istediği bir yerde ve zamanda yapmış olduğu öğrenme faaliyetlerine….. eğitim, eğitim verilen tüm katılımcıların aynı anda örneğin sanal bir sınıfta bulunmaları ile gerçekleştirilen eğitime de….. eğitim denir.
Yukarıdaki boşluklara sırasıyla aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Çevrimdışı / Çevrimiçi
B) Asenkron / Senkron
C) Senkron / Çevrimiçi
D) Çevrimiçi / Çevrimdışı
E) Senkron / Asenkron

Cevap : B) Asenkron / Senkron

Açıklama : İstenen yerde ve zamanda (farklı zamanlarda) yapılan öğrenme faaliyetleri **Asenkron** (Eşzamansız) eğitim, tüm katılımcıların **aynı anda** (eşzamanlı) bulunduğu eğitim ise **Senkron** (Eşzamanlı) eğitim olarak adlandırılır.

7. Telafi çalışmasıyla ilgili olarak hangisi yanlıştır?

A) İşveren telafi çalışmasını, verilen izinden sonra normal çalışmanın başlamasını izleyen iki ay içinde yaptırmak zorundadır.
B) Günlük 11 saati aşmamak koşuluyla günde 3 saatten fazla yapılamaz.
C) Yasaya veya sözleşmeye dayalı tatil günlerinde telafi çalışması yapılamaz.
D) Telafi çalışmasında işverenin fazla çalışma ücreti ödemesine gerek yoktur.
E) Yapılan telafi çalışmaları fazla çalışma sayılmaz.

Cevap : A) İşveren telafi çalışmasını, verilen izinden sonra normal çalışmanın başlamasını izleyen iki ay içinde yaptırmak zorundadır.

Açıklama :

8. Aşağıdakilerden hangisi toplu iş hukukunun ele aldığı konular arasında yer almaz?

A) Sosyal Güvenlik Kurumu ile olan işlemleri
B) Toplu iş sözleşmesinin yapılması
C) İşçi sendikasına üyelik
D) Sendikal haklar ve özgürlükler
E) Toplu görüşmeler ve toplu pazarlık

Cevap : A) Sosyal Güvenlik Kurumu ile olan işlemleri

Açıklama : Toplu iş hukuku; sendikalar, toplu pazarlık (E), toplu iş sözleşmesi (B) ve sendikal haklar (D) gibi kolektif ilişkileri düzenler. **Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ile olan işlemler** (A) ise bireysel iş ilişkileri ve sosyal güvenlik mevzuatının konusudur.

9. Aşağıdakilerden hangisi toplu işe giriş XML dosyasında yer alan bilgilerden biri değildir?

A) İşten çıkış tarihi
B) İşe giriş tarihi
C) İş yeri sicil no
D) Sigorta kolu
E) Sigortalının adı

Cevap : A) İşten çıkış tarihi

Açıklama : **Toplu işe giriş** XML dosyasında, sigortalının **İşten çıkış tarihi** (A) değil, **İşe giriş tarihi** (B) gibi işe başlama bilgileri yer alır.

10. Bir işletmede çalışan özlük işleri ve bordrolama uzmanının bordrolama sürecinde aşağıdaki yasal mevzuatlardan hangisine diğerlerine göre daha az ihtiyacı olur?

A) Sosyal güvenlik mevzuatı
B) İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı
C) İş hukuku
D) Borçlar hukuku
E) Vergi mevzuatı

Cevap : B) İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı

Açıklama : Bordrolama; İş Hukuku (C), Sosyal Güvenlik (A), Vergi (E) ve Borçlar Hukuku (D) gibi mevzuatlarla doğrudan ilgilidir. **İş sağlığı ve güvenliği (İSG) mevzuatı** (B) ise özlük işlerinin bir parçası olsa da, bordrolama sürecinde (ücret hesaplama, kesinti, vergi) diğerlerine göre daha az doğrudan ihtiyacı olur.

11. Aşağıdakilerden hangisi asgari ücret uygulamasının özelliklerinden biri değildir?

A) Milli gelirin adil biçimde bölüşülmesine yardımcı olan önemli bir sosyal politika aracıdır.
B) Tarafların uyması gereken bağlayıcı ve zorunlu bir ücret düzenlemesidir.
C) Genellikle kapsamı dar olan küçük bir çalışan grubu asgari ücret uygulamasından yararlanır.
D) İnsanca yaşama ve temel ihtiyaçları karşılama açısından büyük önem arz eder.
E) Yapılan işin değil, işgörenin temel ihtiyaçlarını giderebilmenin karşılığıdır.

Cevap : C) Genellikle kapsamı dar olan küçük bir çalışan grubu asgari ücret uygulamasından yararlanır.

Açıklama : Türkiye gibi ülkelerde **asgari ücret**, genellikle sadece küçük bir çalışan grubunu değil, **geniş bir çalışan grubunu** doğrudan veya dolaylı olarak etkiler. Dolayısıyla, **kapsamı dar olan küçük bir çalışan grubu** (C) ifadesi yanlıştır.

12. Aşağıdakilerden hangisi bordroda yasal kesintiler içinde değil, özel kesintiler içinde yer almalıdır?

A) İşsizlik sigortası primi kesintisi
B) Gelir vergisi kesintisi
C) Damga vergisi kesintisi
D) İcra kesintisi
E) Sigorta primi kesintisi

Cevap : D) İcra kesintisi

Açıklama : Gelir vergisi (B), Damga vergisi (C), Sigorta primi (E) ve İşsizlik primi (A) **yasal kesintilerdir**. **İcra kesintisi** (D) ise çalışanın kişisel borçlarından kaynaklanan ve bordroya yansıtılması gereken, **özel kesintiler** içinde yer alır.

13. I. 30 Ağustos
II. 23 Nisan
III. Yılbaşı Günü
IV. 29 Ekim
V. 19 Mayıs
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri 2429 sayılı Kanun’a göre ulusal bayramdır?

A) II ve IV
B) Yalnız II
C) I, II ve III
D) Yalnız IV
E) II, IV ve V

Cevap : D) Yalnız IV

Açıklama : 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun’a göre, **Ulusal Bayram** sadece **29 Ekim** Cumhuriyet Bayramı’dır (IV). Diğerleri (I, II, III, V) **Genel Tatil** günleridir.

14. Aşağıdaki unsurlardan hangisi, en temel hali ile bir puantaj tablosunda olması gereken bilgilerden biri değildir?

A) İşgörenlerin çalıştığı gün sayıları
B) İşgörenlerin farklı nedenlerle yaptıkları devamsızlıklar
C) İşgörenlerin fazla çalışma süreleri
D) İşgörenlere ilgili ayda verilen ek yararlar
E) İşgörenlerin istirahatleri nedeniyle işe gitmedikleri raporlu günleri

Cevap : D) İşgörenlere ilgili ayda verilen ek yararlar

Açıklama : **Puantaj tablosu**, temelde çalışılan (A) veya çalışılmayan (B, E) gün ve saatleri (C) takip eder. **İlgili ayda verilen ek yararlar** (prim, ikramiye vb.) (D) ise puantaj bilgisi değil, doğrudan **bordro hesaplamasının** konusudur.

15. Aşağıdakilerden hangisi özlük işleri personelinin, özlük işleri kapsamındaki süreçleri yönetmek görevleri arasında yer almaz?

A) Ücretsiz izin kullanan ve geçici iş göremezliğe ayrılan personele yönelik işleri takip ederek hesaplama ve ilgili yasal bildirimlerinin (eksik gün, geçici iş göremezlik) rapor girişlerini yapmak.
B) İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı ve/veya diğer sağlık personelinin işlemlerini takip ederek ilgili bildirimleri ilgili kurum/bakanlığa yapmak.
C) İş kazası olması durumunda iş kazası evraklarını hazırlayarak (iş kazası vizitesi, iş kazası bildirim formu ve benzeri) ilgili resmi kurum ve kuruluşlara yasal süresi içerisinde yazılı olarak ve resmi internet sayfası üzerinden bildirim yapmak.
D) İşe giren ve işten çıkan ile zorunlu istihdam kadrolarına (engelli çalışan sayısı ve benzeri) ilişkin bildirimleri ilgili kuruma yapmak.
E) Personel maaş bordrolarının dökümlerini alarak dosyalayıp personele dağıtılmasını sağlamak.

Cevap : E) Personel maaş bordrolarının dökümlerini alarak dosyalayıp personele dağıtılmasını sağlamak.

Açıklama :

16. Bir ülkede fiyatlar Tüketici Fiyatları Endeksi’ne göre yüzde 7 artmış ise, yapılacak ücret zammı ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Ücretlere yüzde 10 zam yapıldığında, gerçek ücret 3 puanlık fark kadar artacaktır.
B) Gerçek ücretin aynı kalması için ücretlere yüzde 7 zam yapmak gerekecektir.
C) Ücretlere yüzde 7 zam yapılması durumunda parasal ücretler değişmeyecektir.
D) Ücretlere yüzde 2 zam yapıldığında, gerçek ücret 5 puanlık fark kadar azalacaktır.
E) Ücretlere hiç zam yapılmazsa ücretlinin alım gücü 7 puanlık fark kadar düşecektir.

Cevap : C) Ücretlere yüzde 7 zam yapılması durumunda parasal ücretler değişmeyecektir.

Açıklama : **Parasal (Nominal) ücret**, ücretin para birimi cinsinden ifade edilen miktarıdır. Ücretlere yüzde 7 zam yapılması durumunda, ücretlinin eline geçen para miktarı (parasal ücret) yüzde 7 **artacaktır**, değişmeyecektir (C şıkkı yanlıştır). Gerçek ücret ise aynı kalacaktır (B).

17. İşletmenin ürün birimi başına düşen ücret gideri payını gösteren kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Gerçek ücret
B) Nakdi ücret
C) Ücret maliyeti
D) Ücret artışı
E) Ayni ücret

Cevap : C) Ücret maliyeti

Açıklama : Bir işletmenin **ürün birimi başına düşen ücret gideri payını** gösteren ve işletme muhasebesi açısından önem taşıyan kavram **Ücret maliyetidir**.

18. Aşağıdaki unsurlardan hangisinin 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre hazırlanması gereken bir bordroda yer alması zorunludur?

A) Ücret üzerinden hesaplanan vergilerin tutarı
B) Ücret ödeme günü
C) İşgörenin vergi kimlik numarası
D) Asıl ücrete ek olarak yapılan ödemelerin (hafta tatili, genel tatil, prim vb.) miktarı
E) Ücret ödenen gün sayısı

Cevap : E) Ücret ödenen gün sayısı

Açıklama : 5510 sayılı Kanun’a göre Sosyal Güvenlik mevzuatına uygun hazırlanan bordroda, sigorta prim matrahının hesaplanması için temel veri olan **Ücret ödenen gün sayısının** (E) yer alması zorunludur.

19. Sigortalının ve/veya sigortalılarım işe giriş ve ayrılış bildirimleri kaç farklı yöntemle yapılabilir?

A) 2
B) 1
C) 4
D) 3
E) 5

Cevap : D) 3

Açıklama : Sigortalının işe giriş ve ayrılış bildirimleri; internet ortamında **doğrudan sistem üzerinden**, **toplu olarak (XML ile)** veya istisnai durumlarda **kağıt ortamında** olmak üzere 3 farklı yöntemle yapılabilir.

20. Aşağıdaki evraklardan hangisi belli durumlarda çalışanın özlük dosyasında yer almayabilir?

A) Sağlık Raporu
B) Aile bildirim formu
C) 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca işçiye verilmesi gerekli eğitim ve bilgilendirmelerin belgeleri
D) Çalışanın kimlik bilgileri
E) İş Sözleşmesi

Cevap : E) İş Sözleşmesi

Açıklama : Cevap : A) Sağlık Raporu (azuef soru kitapçığına göre )