YAB101U Bakım Elemanı Yetiştirme ve Geliştirme-I 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Bakım hizmetleri, yaşlı, engelli ve hasta bireylerin yaşam kalitesini artırmayı hedefleyen profesyonel bir alandır. Bu alan; kurumların hukuki statüsünden, hasta haklarına, bakım personelinin etik sorumluluklarından bakım planlamasına kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.

Bakım Kurumlarının Sınıflandırılması

Bakım hizmeti veren kurumlar, hukuki niteliklerine göre (kamu, yerel yönetim, özel sektör, sivil toplum örgütü) veya hizmet türlerine göre (yatılı, gündüzlü) sınıflandırılır. Örneğin, “Gündüzlü bakım kuruluşları” hukuki bir statü değil, bir hizmet türüdür. Sadece yaşlılara yönelik yatılı hizmet veren kurumlar ise Huzurevleridir. Engelli bireyler için yaşam kalitesini artıran ve gündüz bakım hizmeti sunan yerler ise Aktif Yaşam Merkezleridir.

Evde Bakımın Avantaj ve Dezavantajları

Evde bakım hizmetleri, bireyin kendi çevresinden ayrılmamasını sağladığı için belirli işlevlerde kayıp yaşanmasını engeller; bu en önemli avantajıdır. Ancak, maliyetli olması, bireyin özerkliğinin kısıtlanması ve sosyal onay ihtiyacının karşılanamaması gibi dezavantajları da bulunabilir.

Hasta ve Yaşlı Hakları

Hasta ve yaşlı hakları, uluslararası alanda İnsan Hakları Evrensel Bildirgesine dayanır. BM Yaşlı İlkeleri; bağımsızlık, katılım, bakım, kendini gerçekleştirme ve itibarı kapsar (Güvenlik bu ilkelerden biri değildir). Türkiye’de ise hasta hakları yönetmeliği, ötenazi hakkını tanımaz. Tıbbi müdahalede hastanın rızası; tedaviyi reddetme, organ bağışı ve aile planlaması gibi konularda esastır. Yaşlıların teknolojiye erişim ve kendini geliştirme hakkı ise Eğitim ve Kültür Hakkı kapsamındadır.

Bakım Personeli ve Etik Sorumluluklar

Bakım elemanlarının temel sağlık bilgisi, sorumluluk bilinci ve iletişim yeterliliğine sahip olması beklenir. Kamu personeli olan bakım elemanları, Devlet Memurları Kanunu’na tabidir ve disiplin cezaları (uyarma, kınama vb.) ile karşılaşabilirler; ancak kıdem tazminatının sona ermesi bir disiplin cezası türü değildir. Meslek etiği, bir meslek grubunun ideallerini koruyan ve davranışlarını düzenleyen ilkeler bütünüdür.

Bakım Planlaması ve Süreç

Bakım planlaması, bireyin ihtiyaçlarını karşılamak için sistematik bir süreçtir:

• Risk Değerlendirme Formu: Hipodermi, istismar ve dışlanma gibi riskleri tespit etmek için kullanılır.
• Bakım Planı Formu: Gereksinimleri özetleyen, amaçları ve eylemleri tanımlayan ana belgedir. Aynı zamanda bir risk yönetimi aracıdır.
• Değerlendirme Aşaması: Planlanan hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığının kontrol edildiği ve hizmetin etkinliğinin ölçüldüğü son aşamadır.
• Dış Potansiyel: Bireye çevreden sağlanan (aile, ev düzeni vb.) her türlü destektir.

Kurumsal bakım hizmetleri, Sağlık Bakanlığı ile birlikte Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelliler ve Yaşlılar Genel Müdürlüğü işbirliğinde yürütülür.

1. Aşağıdakilerden hangisi hukuki niteliklere göre bakım hizmeti veren kurum ve kuruluşlardan biri değildir?

A) Kamu kurumlarına bağlı olarak çalışan bakıma yönelik kuruluşlar
B) Yerel yönetimlere bağlı olarak çalışan bakıma yönelik kuruluşlar
C) Gündüzlü bakım kuruluşları
D) Sivil toplum örgütleri tarafından açılan ve çalıştırılan bakıma yönelik kuruluşlar
E) Özel sektör tarafından kurulan bakıma yönelik kuruluşlar

Cevap : C) Gündüzlü bakım kuruluşları

Açıklama : Bakım hizmeti veren kuruluşların hukuki niteliklere göre sınıflandırılması; kamu, yerel yönetim, sivil toplum örgütleri ve özel sektör kuruluşlarını içerir. **Gündüzlü bakım kuruluşları** (C) ise hizmetin sunuş biçimine (hizmet türü) göre yapılan bir sınıflandırmadır.

2. Aşağıdakilerden hangisi sadece Yaşlılara Yönelik Bakım Hizmeti Veren Kuruluşlardan biridir?

A) Ev tipi sosyal hizmet birimleri
B) Huzurevleri
C) Yatılı bakım merkezleri
D) Gündüzlü bakım merkezleri
E) Kronik hastalığı olanlara yönelik bakım merkezleri

Cevap : B) Huzurevleri

Açıklama : **Huzurevleri** (B), 60 yaş ve üzerindeki yaşlı bireylere yönelik yatılı bakım hizmeti vermek üzere kurulmuş kuruluşlardır ve sadece yaşlılara hizmet verir.

3. I. Maliyetli bir bakım türü olması
II. Bakıma muhtaç bireyin belirli işlevlerinde kayıp yaşamaması
III. Bireyin özerkliğinin olmaması
IV. Sosyal onay ihtiyacının karşılanmaması
Yukardakilerden hangisi/hangileri evde bakım hizmetlerinin yararlarındandır?

A) Yalnız II
B) Yalnız III
C) I ve IV
D) II ve III
E) II, III ve IV

Cevap : A) Yalnız II

Açıklama : Evde bakım, bireyin kendi çevresinden ayrılmaması nedeniyle **belirli işlevlerinde kayıp yaşamamasını** (II)  sağlar ve bu büyük bir yarardır. Maliyetli olması (I) ve sosyal onay ihtiyacının karşılanmaması (IV)  ise olumsuz yönlerdir. Bireyin özerkliğinin olmaması (III) da olumsuz bir durumdur.

4. Kurumsal bakım hizmetleri, Sağlık Bakanlığı Bakım Hizmetleri Genel Müdürlüğü ve aşağıdaki kurumlardan hangisi ile birlikte sürdürülmektedir?

A) Aile Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelliler ve Yaşlılar Genel Müdürlüğü
B) İçişleri Bakanlığı
C) Ulaştırma Bakanlığı
D) Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü
E) Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü

Cevap : A) Aile Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelliler ve Yaşlılar Genel Müdürlüğü

Açıklama : Kurumsal bakım hizmetleri, Sağlık Bakanlığı ile birlikte, sosyal hizmetler alanındaki yetkili kurum olan **Aile Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelliler ve Yaşlılar Genel Müdürlüğü** (A)  tarafından sürdürülmektedir.

5. Engelli bireylerin, yaşam kalitesinin artırılması ve sosyal hayata aktif katılımlarına katkı sağlanması amacıyla engelli bireyler ile ailelerine rehberlik ve destek hizmeti ile evde gündüz bakım hizmeti sunan gündüzlü sosyal hizmet kuruluşlarıdır.
Yukarıda tanımlanan bakım hizmeti kuruluşu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yatılı bakım kuruluşları
B) Ev tipi sosyal hizmet birimleri
C) Özel bakım merkezleri
D) Aktif yaşam merkezi
E) Sivil toplum örgütlerine bağlı bakım kuruluşları

Cevap : D) Aktif yaşam merkezi

Açıklama : Yaşam kalitesini artırma, sosyal hayata aktif katılımı destekleme ve evde **gündüz bakım hizmeti** sunma amacı güden kuruluşlar **Aktif yaşam merkezleridir** (D).

6. Yaşlı bireylerin yaşlarına ve yeteneklerine uygun programlara sahip olmaları, bilgiye erişim hakkının yaşamı boyunca saklı kalması, bilim ve teknolojideki ilerlemeleri takip edebilmesi gibi konuları kapsayan yaşlı hakkı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Politik ve Toplumsal Yaşama Katılım Hakkı
B) Çalışma ve İstihdam Hakkı
C) Konut ve Barınma Hakkı
D) Eğitim ve Kültür Hakkı
E) Tedaviyi Durdurma ve Reddetme Hakkı

Cevap : D) Eğitim ve Kültür Hakkı

Açıklama :

7. I. Tedaviyi durdurma ve reddetme
II. Mahremiyete saygı gösterilmesi
III. Organ ve doku alınmasında rıza
IV. Aile planlaması hizmetleri ve gebeliğin sona erdirilmesi
Yukarıdaki haklardan hangisi/hangileri tıbbi müdahalede hastanın rızası kapsamındaki haklardandır?

A) Yalnız II
B) I ve III
C) II ve IV
D) I, III ve IV
E) II, III ve IV

Cevap : D) I, III ve IV

Açıklama : Tıbbi müdahalede hastanın rızası kapsamındaki haklar, hastanın tıbbi eylemlere izin verme yetkisiyle ilgilidir: **Tedaviyi durdurma/reddetme** (I), **Organ ve doku alınmasında rıza** (III) ve **Aile planlaması hizmetleri/gebeliğin sona erdirilmesi** (IV). Mahremiyet (II) ayrı bir hasta hakkı kategorisidir.

8. Aşağıdakilerden hangisi Birleşmiş Milletlerin kabul ettiği yaşlı ilkeleri arasında yer almaz?

A) İtibar ve saygınlık
B) Güvenlik
C) Kendini gerçekleştirme
D) Bakım
E) Katılım

Cevap : B) Güvenlik

Açıklama : Birleşmiş Milletler (BM) yaşlı ilkeleri 5 ana başlıkta toplanır: Bağımsızlık, Katılım (E), Bakım (D), Kendini Gerçekleştirme (C) ve İtibar (A). **Güvenlik** (B) ise bu ana ilkelerden biri değildir.

9. Yaşlı ve hasta haklarının uluslararası alanda temel hukuki kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Schengen Sözleşmesi
B) Birleşmiş Milletler Dünya Yaşlanması Asamblesi
C) T.C. Anayasası
D) Dünya Sağlık Örgütü Engelli ve Yaşlılık Bildirgesi
E) İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi

Cevap : E) İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi

Açıklama :

10. Türkiye’deki Hasta Hakları Yönetmeliği’ne göre hastalar, aşağıdaki hakların hangisinden faydalanamaz?

A) Adalet ve hakkaniyete uygun olarak yararlanma
B) Tıbbi gereklilikler dışında müdahale yasağı
C) Sağlık kuruluşunu seçme ve değiştirme
D) Tıbbi gereklere uygun teşhis, tedavi ve bakım
E) Ötenazi hakkı

Cevap : E) Ötenazi hakkı

Açıklama : Türkiye’deki yasal düzenlemeler (Hasta Hakları Yönetmeliği), hastaların **Ötenazi hakkından** (E) faydalanmasına izin vermemektedir.

11. I. Temel sağlık ile ilgili yeterlilikler
II. Sorumluluklarının bilincinde olma
III. İletişim yeterliliği
IV. Vücut mekaniği ile ilgili yeterlilikler
Yukardakilerden hangisi ve hangileri yaşlı ve hasta bakım elemanlarının sahip olması gereken ortak beceriler arasında yer alır?

A) Yalnız I
B) Yalnız IV
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III

Cevap : E) I, II ve III

Açıklama : Yaşlı ve hasta bakım elemanlarının sahip olması gereken ortak beceriler; **Temel sağlık** (I), **Sorumluluk bilinci** (II)  ve **İletişim yeterliliği** (III) gibi hem teknik hem de kişisel yeterlilikleri kapsar.

12. Aşağıdakilerden hangisi bakım elemanlarının bakım gerektiren bireylere verebilecekleri kişisel bakım hizmetleri arasında yer alır?

A) Bakıma muhtaç bireyin olumsuz duygularla baş etmesine destek olma
B) Bakım muhtaç bireylerin çeşitli etkinliklere katılmasına refakat etme
C) Bakıma muhtaç bireyin tehlikelere karşı korunması ve gözetilmesi
D) Bakıma muhtaç bireyin ve ailesinin bu durumu kabullenmesine destek olma
E) Bakıma muhtaç bireyin sosyal haklarını kullanmasını sağlama

Cevap : C) Bakıma muhtaç bireyin tehlikelere karşı korunması ve gözetilmesi

Açıklama : Bakım elemanlarının **kişisel bakım hizmetleri**; hijyen, beslenme, giyinme gibi temel ihtiyaçların yanı sıra, güvenlik ihtiyacını karşılayan **tehlikelere karşı korunma ve gözetleme** (C)  hizmetlerini de kapsar.

13. Belirli bir iş grubunun, o işe ilişkin olarak oluşturup koruduğu, o işi yapan kişilere emreden, onları belli bir şekilde davranmaya zorlayan, kişisel eğilimlerini sınırlayan; yetersiz ve ilkesiz üyeleri dışlayan, rekabeti düzenleyen ve hizmet ideallerini korumayı amaçlayan ilkeler bütününe ne ad verilir?

A) Kanun
B) Etik
C) Bakım elemanı etiği
D) Meslek etiği
E) Yönetmelik

Cevap : D) Meslek etiği

Açıklama : Tanımlanan, belirli bir meslek grubunun ideallerini korumayı amaçlayan, davranışları düzenleyen ve üyeleri belli bir şekilde davranmaya zorlayan ilkeler bütünü **Meslek etiği** (D) ‘dir.

14. Kamu çalışanı olarak görev yapan bakım elemanlarının Devlet Memurları Kanunu’nda öngörülen haklar ve sorumluluklar çerçevesinde hareket etmeleri gerekmektedir. Aşağıdakilerden hangisi bir bakım elemanının bunlara uygun davranmaması halinde karşılaşabileceği yaptırımlardan biri değildir?

A) Aylıktan kesme
B) Kınama
C) Kıdem tazminatı hakkının sona ermesi
D) Uyarma
E) Kademe ilerlemesinin durdurulması

Cevap : C) Kıdem tazminatı hakkının sona ermesi

Açıklama : Devlet Memurları Kanunu’nda öngörülen disiplin cezaları; Uyarma (D), Kınama (B), Aylıktan Kesme (A) ve Kademe İlerlemesinin Durdurulması (E) ‘dır. **Kıdem tazminatı hakkının sona ermesi** (C) ise bu yaptırımlardan biri değildir.

15. Aşağıdakilerden hangisi sosyal hizmet uzmanının görev ve sorumlulukları arasında yer almaz?

A) Sosyal inceleme ve değerlendirme raporunu hazırlar.
B) İlaçların etki ve yan etkilerine ilişkin eğitim planlar ve uygular.
C) Vaka yöneticiliği yapar.
D) Ev ziyaretleri gerçekleştirir.
E) Meslek elemanları arasındaki koordinasyon ve eş güdümü sağlar.

Cevap : B) İlaçların etki ve yan etkilerine ilişkin eğitim planlar ve uygular.

Açıklama : İlaçlarla ilgili eğitim planlamak ve uygulamak, sağlık ve tıbbi bir görevdir. Sosyal hizmet uzmanının görevleri arasında sosyal inceleme (A), vaka yöneticiliği (C), ev ziyaretleri (D) ve koordinasyon (E) yer alır. **İlaçların etki ve yan etkilerine ilişkin eğitim planlamak ve uygulamak** (B)  ise doğrudan sağlık personelinin görevidir.

16. Hipodermi, istismar ve dışlanma gibi maddelerin yer aldığı bakım planlaması sürecinde kullanılan form aşağıdakilerden hangisidir?

A) İlk değerlendirme formu
B) Kişisel değerlendirme formu
C) Risk değerlendirme formu
D) Bakım planı formu
E) Kayıt formu

Cevap : C) Risk değerlendirme formu

Açıklama : **Hipodermi**, **istismar** ve **dışlanma** gibi olası tehlikeleri ve risk faktörlerini tespit ederek önlem almayı amaçlayan form **Risk değerlendirme formu** (C) ‘dur.

17. Belirlenen bakım hedeflerine ne ölçüde ulaşıldığının saptanabilmesi için uygulanması planlanan bir süreçtir. Bakım planı hazırlamanın bu aşaması bakım kalitesinin sağlanması ve artırılması için oldukça önemlidir. Bakım planı hazırlamanın hangi aşamasında yukardaki içeriğe uygun düzenlemeler yapılır?

A) Bakım programının uygulanması aşaması
B) İhtiyaçların belirlenmesi aşaması
C) Bakım teşhislerinin konulması aşaması
D) Bilgi edinme aşaması
E) Bakım hizmetlerinin etkinliğinin değerlendirilmesi aşaması

Cevap : E) Bakım hizmetlerinin etkinliğinin değerlendirilmesi aşaması

Açıklama : Belirlenen hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığının saptanması ve bakım kalitesinin sağlanması, bakım planı sürecinin son aşaması olan **Bakım hizmetlerinin etkinliğinin değerlendirilmesi aşamasıdır** (A).

18. Bakıcı aile bireylerinin varlığı, ev düzeninin ve mimari yapısının bireye uygun hâle getirilmesi gibi bakıma muhtaç bireye çevreden sağlanabilen her türlü insani, maddi ve teknik destek aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dış potansiyel
B) İç potansiyel
C) Esnek potansiyel
D) Sürdürülebilir potansiyel
E) Fiziki potansiyel

Cevap : A) Dış potansiyel

Açıklama : Bakıma muhtaç bireye **çevreden sağlanabilen** (bakıcı aile bireyleri, ev düzeni vb.) her türlü destek **Dış potansiyel** (A)  olarak adlandırılır.

19. Bakım planı kavramı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Bürokratik bir egzersizdir.
B) Risk yönetimi aracıdır.
C) İstekler listesidir.
D) Zaman israfıdır.
E) Müzakere edilmez.

Cevap : B) Risk yönetimi aracıdır.

Açıklama : Bakım planı, bakıma muhtaç bireyin olası tehlikelerini ve risklerini önceden belirleyip yönetmeyi amaçladığı için, aynı zamanda önemli bir **Risk yönetimi aracıdır** (B).

20. Gereksinimleri özetleyen, amaçları tanımlayıp gereksinimleri gösteren ve bütün bir süreci değerlendirmek için kullanılan, amaçlara ulaşmak için bazı eylemleri yorumlayan formdur. Yukarıda tanımlanan, bakım planlaması sürecinde yararlanılan form aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bakım planı formu
B) Kişisel değerlendirme formu
C) Risk değerlendirme formu
D) Kayıt formu
E) İlk değerlendirme formu

Cevap : A) Bakım planı formu

Açıklama : Gereksinimleri özetleyen, amaçları tanımlayan ve bu amaçlara ulaşmak için gerekli eylemleri (müdahaleleri) yorumlayan, bakım sürecinin ana belgesi **Bakım planı formu** (A) ‘dur.