ÇEK101U Sosyal Politika Ünite 8

Giriş ve Küreselleşmenin Doğuşu

Bugünkü anlamıyla küreselleşme, 1970’lerdeki krizin ardından 1980’li yıllarda neo-liberal politikalarla başlamıştır. Doğu Bloku’nun yıkılması bu süreci hızlandıran en önemli siyasi olaydır. Küreselleşme; ticaretin artışı, çok uluslu şirketlerin büyümesi ve iletişim maliyetlerinin düşüşü ile tanımlanır; uluslararası spor faaliyetleri bu tanımın zorunlu bir parçası değildir.

Küreselleşmenin Sosyal Etkileri

Küreselleşme, sosyal politika alanında yeni sorunlar ve değişimler yaratmıştır:

• Sosyal Devletin Dönüşümü: Sosyal hukuk esnekleşmiş, sosyal koruma daralmış ve toplu ilişkilerin yerini bireysel sözleşmeler almıştır. Yabancı sermayeyi çekmek için sosyal harcamaların artırılması değil, aksine azaltılması (maliyet düşürme) eğilimi görülür.
• Endüstri İlişkileri: Sendikalaşma azalmış, kayıtdışı sektör büyümüş ve çok uluslu şirketler pazarlık sürecine girmiştir. Memur sendikacılığı ise küreselleşmenin doğrudan bir sonucu değildir.
• Sosyal Güvenlik: Mali baskılar nedeniyle Bireysel Emeklilik Sistemleri (BES) teşvik edilmeye başlanmıştır. Nüfusun yaşlanması ise küreselleşmeden bağımsız demografik bir sorundur.

Uluslararası Yaklaşımlar (ILO)

ILO, küreselleşmeye karşı çıkmamış ancak sosyal sonuçlarını yönetmek için “insana yakışır iş” kavramını geliştirmiştir. Bu süreçte IMF ve Dünya Bankası ile iş birliği yapmıştır. ILO’nun adil küreselleşme hedefi; insan merkezli, fırsat eşitliğine dayalı ve sosyal gelişmeyi içeren bir yapıyı öngörür.

1. Bugünkü anlamda küreselleşme ne zaman başlamıştır?

A) 15. yüzyılda, Colomb ve De Gama’nın keşifleri ile başlamıştır.
B) 18. yüzyılda sanayi devrimi ile başlamıştır.
C) Buharlı gemilerin inşasına bağlı 1870’li yıllarda başlamıştır.
D) Birinci Dünya Savaşı öncesi Sömürge anlayışının hakim olduğu dönemde başlamıştır.
E) 1970’li yılların ortasında yaşanan krizi takiben 1980’li yıllarda başlamıştır.

Cevap : E) 1970’li yılların ortasında yaşanan krizi takiben 1980’li yıllarda başlamıştır.
Açıklama : Küreselleşmenin ortaya çıkışına yönelik farklı görüşler bulunsa da, bugünkü anlamda küreselleşme, 1970’li yılların ortalarında yaşanan ekonomik kriz sonrası başlayan neo-liberal politikalar ve teknolojik gelişmelere bağlı olarak **1980’li yıllarda** belirginleşmiştir (E).

2. Aşağıdakilerden hangisi küreselleşme ile ilgili bir tanım yapılırken mutlaka yer alması gereken bir özellik değildir?

A) Çok uluslu işletmelerin varlığı.
B) Haberleşme ve ulaşım maliyetlerinin düşüşü.
C) Olimpiyatlar gibi küresel düzeyde organize edilen uluslararası sportif faaliyetlerin artışı.
D) Mal ve hizmet ticaretinin artışı.
E) İnternet kullanımının yaygınlaşması.

Cevap : C) Olimpiyatlar gibi küresel düzeyde organize edilen uluslararası sportif faaliyetlerin artışı.
Açıklama : Küreselleşmenin temel göstergeleri arasında **uluslararası mal ve hizmet ticaretinin artışı** (D), **çok uluslu işletmelerin büyümesi** (A) ve **haberleşme/ulaşım maliyetlerinin düşüşü** (B, E) yer alır. Bu faktörler ekonomik, sosyal ve kültürel bütünleşmeyi hızlandırır. Olimpiyatlar gibi **uluslararası sportif faaliyetlerin artışı** (C) kültürel bütünleşmeyi yansıtır ancak sürecin **temel itici gücü veya tanımının zorunlu bileşeni** olarak kabul edilmez.

3. Küreselleşmeyi açıklamaya yönelik farklı yaklaşımlar kaç ana grupta toplanabilir?

A) 2
B) 3
C) 4
D) 5
E) 6

Cevap : B) 3
Açıklama : Küreselleşme süreciyle ilgili yaklaşımlar literatürde genel olarak üç ana grupta toplanmıştır (B): **Aşırı Küreselleşmeciler (Hyperglobalist)**, **Şüpheciler (Skeptical)** ve **Dönüşümcüler (Transformationalist)**.

4. Aşağıdaki siyasi-askeri olaylardan hangisi küreselleşmeyi hızlandıran faktörlerden biri olarak etkisini göstermiştir?

A) ABD’nin Afganistan’a askeri müdahalesi.
B) Ruanda’da yaşanan soykırım.
C) İran ve Irak arasında yaşanan Körfez Savaşı.
D) Doğu Blokunun yıkılması ve iki bloklu dünyanın çözülmesi.
E) Yugoslavya’da yaşanan iç savaş.

Cevap : D) Doğu Blokunun yıkılması ve iki bloklu dünyanın çözülmesi.
Açıklama : **Doğu Blokunun yıkılması** ve **iki bloklu dünyanın çözülmesi** (D), dünya ekonomisine yeni pazarların ve büyük ölçüde işgücünün katılmasını sağlayarak serbestleşme ve uluslararası sermaye hareketlerini hızlandırmış, bu da küreselleşmenin yaygınlaşmasında temel itici güç olmuştur.

5. Aşağıdakilerden hangisi küreselleşmenin yol açtığı sosyal politika sorunlarından biri olarak değerlendirilemez?

A) Bazı bölgeler, ülkeler ve toplumlarda eşitsizliklerin artışı.
B) Uluslararası kaçak insan ve işgücü göçünün artması.
C) Sendikalaşma oranlarının düşüşü ve toplu pazarlığın kapsamının daralması.
D) Sosyal hukuku esnekleştirici düzenlemeler.
E) Gelişmiş ülkelerde nüfusun yaşlanması ve işgücüne katılım oranlarının düşmesi.

Cevap : E) Gelişmiş ülkelerde nüfusun yaşlanması ve işgücüne katılım oranlarının düşmesi.
Açıklama : **Nüfusun yaşlanması** (E), küreselleşmeye bağlı olarak değil, **demografik değişimler** (düşük doğum oranları, artan hayat beklentisi) nedeniyle ortaya çıkan bir sorundur. Diğer şıklar (A, B, C, D) ise, küreselleşmenin getirdiği uluslararası rekabet, esneklik ve neo-liberal politikalar sonucunda derinleşen **sosyal politika sorunlarıdır** (eşitsizlik, sendika gücünün azalması, kaçak göç, sosyal hukukun esnekleştirilmesi).

6. Aşağıdakilerden hangisi küreselleşmenin sosyal devlet anlayışını-uygulamalarını değiştiren etkilerinden biri olarak kabul edilemez?

A) Sosyal hukuku esnekleştirmeye yönelik yönelik değişikliklerin yapılması.
B) Yabancı sermayeyi teşvik etmek için sosyal harcamaların artırılması.
C) Kamu sosyal güvenlik programlarının sağladığı koruma garantisinin kapsamının daraltılması.
D) Çalışma hayatında toplu ilişkiler yerine bireysel ilişkilerin ve sözleşmelerin öne çıkması.
E) Ulus devletin mali ve ekonomik alandaki bazı yetkilerinden vazgeçmesi.

Cevap : B) Yabancı sermayeyi teşvik etmek için sosyal harcamaların artırılması.
Açıklama : Küreselleşmenin getirdiği rekabet, ulus devletleri (E) **maliyeti düşürmeye** ve **sosyal korumayı azaltmaya** (C) iter. Bu süreçte **sosyal hukuku esnekleştirme** (A) ve **toplu pazarlıktan bireysel ilişkilere geçiş** (D) öne çıkar. Yabancı sermayeyi çekmek için genellikle **sosyal harcamaların azaltılması** (maliyet rekabeti) tercih edilir, **artırılması** (B) ise tipik bir etki olarak kabul edilemez.

7 Aşağıdakilerden hangisi küreselleşmenin endüstri ilişkileri sistemine yönelik etkilerinden biri olarak kabul edilemez?

A) Memur sendikalarının kurulması.
B) Sendikalaşma oranlarının düşmesi.
C) Toplu iş sözleşmesi kapsamındakilerin daralması.
D) Toplu pazarlık görüşmelerinde çok uluslu şirketlerin yer alması.
E) İnformel-kayıtdışı sektörün büyümesi.

8. Aşağıdakilerden hangisi küreselleşmenin sosyal güvenlik sistemlerine yönelik bir etkisi olarak kabul edilebilir?

A) Nüfusun yaşlanması,
B) Sağlık harcamalarının artışı.
C) Emekli aylıklarının düşüşü.
D) Bireysel emeklilik sistemlerinin teşvik edilmesi.
E) Eğitim süresinin uzaması ve işgücüne katılım yaşının yükselmesi.

9. Aşağıdakilerden hangisi ILO’nun küreselleşmeye yönelik sosyal politika yaklaşımını açıklayan doğru bir ifade değildir?

A) ILO, küreselleşmeye karşı çıkmamıştır.
B) ILO, küreselleşmenin olumsuz sosyal sonuçları olduğunu kabul etmektedir.
C) ILO, küreselleşmeye karşı yeni sosyal politika tedbirlerini geliştirirken IMF ve Dünya Bankası gibi uluslararası kuruluşlarla iş birliğine girmemiştir.
D) ILO, yeni küresel sosyal politikanın esaslarını belirlerken temel sosyal politika tercihlerinden vazgeçmemiştir.
E) ILO, yeni küresel sosyal politikanın esaslarını “insana yakışır iş” hedefini merkeze alarak oluşturmuştur.

Cevap : C) ILO, küreselleşmeye karşı yeni sosyal politika tedbirlerini geliştirirken IMF ve Dünya Bankası gibi uluslararası kuruluşlarla iş birliğine girmemiştir.
Açıklama : ILO, küreselleşme sürecinin sosyal boyutuna yönelik çalışmalarında ve yeni sosyal politika tedbirlerini geliştirirken (insana yakışır iş (E) gibi), **IMF ve Dünya Bankası** dahil olmak üzere diğer uluslararası kuruluşlarla **iş birliği yapmış** ve onların desteğini almıştır (C şıkkı yanlıştır).

10. Aşağıdakilerden hangisi, ILO’nun “herkese eşit fırsatlar sunan bir küreselleşme için” belirlediği öncelikli şartlardan biri değildir?

A) İnsan merkezli bir küreselleşme anlayışının varlığı.
B) Ekonomik gelişme ve sosyal gelişmeyi bütünleştiren bir kalkınma anlayışının varlığı.
C) Teşebbüs hürriyeti ve fırsat eşitliğini güçlendiren piyasaların varlığı.
D) Ülkeler arası farklılıkları dikkate alarak eşit fırsatlar sunan adil kuralların varlığı.
E) İnternet kullanımının yaygınlaşmasına bağlı olarak sosyal ağların gelişmesi.

Cevap : E) İnternet kullanımının yaygınlaşmasına bağlı olarak sosyal ağların gelişmesi.
Açıklama : ILO’nun adil bir küreselleşme için belirlediği şartlar, **insan merkezlilik** (A), **ekonomik ve sosyal gelişmeyi bütünleştirme** (B), **adil kurallar** (D) ve **fırsat eşitliği** (C) gibi politik ve sosyal düzenlemelerdir. **İnternet kullanımının yaygınlaşması** (E) ise sürecin **teknolojik bir göstergesidir**, ILO’nun öncelikli politik **şartı** veya **hedefi** değildir.