Özlük İşleri ve Bordrolama 2023-2024 Bütünleme Soruları

Giriş

İnsan kaynakları yönetiminin teknik ve yasal boyutunu oluşturan özlük işleri ve bordrolama, hem çalışan haklarının korunması hem de işverenin yasal yükümlülüklerini yerine getirmesi açısından kritik öneme sahiptir. Bu makalede, ücret türleri ve hesaplamaları, iş hukuku mevzuatı kapsamındaki haklar ve yükümlülükler, dijital insan kaynakları uygulamaları ve bordrolama süreçleri ele alınacaktır.

Ücret Türleri ve Asgari Ücret

Çalışanın emeğinin karşılığında aldığı ücret farklı şekillerde ödenebilir. Ücretin nakit para yerine mal veya hizmetle ödenmesi durumuna Ayni Ücret denir. Çalışanın işi karşılığında garanti şekilde aldığı ve belirli dönemlerde ödenen ana ücret ise Temel Ücrettir.

Asgari ücret, en alt ücret seviyesini güvenceye almak ve sosyal eşitsizlikle mücadele etmek için belirlenir; yüksek performansı ödüllendirmek gibi bir amacı yoktur. Türkiye’de brüt asgari ücret ile işverene maliyeti aynı şey değildir; maliyet, işveren sigorta primlerini de içerir.

İş Hukuku ve Çalışma Hakları

İş Kanunu, çalışanların haklarını çeşitli durumlarda korur:

• Askerlik Dönüşü: Askerlik nedeniyle işten ayrılan ve 2 ay içinde dönmek isteyen çalışanı işe almayan işveren, 3 aylık ücret tutarında tazminat öder.
• Ücret Ödeme Süresi: Ücretler kural olarak en geç ayda bir ödenir; iki ayda bir ödeme yasal değildir.
• Çalışma Süresi: Süt izni, iş bekleme süresi ve madenlerde inip çıkma süreleri çalışma süresinden sayılırken; serviste geçen süre çalışma süresine dahil değildir.
• Ücret İndirimi: Ekonomik kriz gerekçesiyle ücret indirimi yapılması, iş şartlarında esaslı değişiklik sayılır ve işçinin onayını gerektirir.
• Hafta Tatili: Ücret açısından en kârlı çalışma günü hafta tatilidir (2.5 yevmiye).

Bordrolama ve Sigorta Primleri

Bordrolama, ücretlerin ve yasal kesintilerin hesaplanması sürecidir. Bu süreçte yemek yardımı gibi bazı ödemeler, belirli bir tutarı aştığında sigorta primine (SPEK) dahil edilir. İşe giriş bildirgesini düzenleyip SGK’ya bildirmek yasal olarak İşverenin sorumluluğundadır. Kamu personeli için hazırlanan elektronik bordroya E-Bordro denir.

Dijital İK ve Özlük Standartları

Teknolojinin gelişimiyle birlikte İK süreçleri dijitalleşmiştir:

• E-Performans Yönetimi: Çalışan verilerinin elektronik araçlarla toplanıp analiz edilmesidir.
• E-Endüstri İlişkileri: Özlük işleri ve bordrolama süreçlerinin sendikal haklar ve mevzuatla ilişkili elektronik boyutudur.
• E-Bildirge: İşverenlerin sigortalı işlemlerini yaptığı sistemdir; ancak “Emekli sicil no başvurusu” bu sistem üzerinden yapılmaz. “Kesenek bilgi sistemi” ise kamu çalışanları (4/C) içindir.

Özlük işleri personelinin ulusal meslek standardı ise PERYÖN (Türkiye İnsan Yönetimi Derneği) tarafından hazırlanmıştır.

1. Özlük işleri personeli ulusal meslek standardını hangi kurum hazırlamıştır?

A) T. C. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
B) İstanbul Üniversitesi
C) Türkiye İnsan Yönetimi Derneği (PERYÖN)
D) Kariyer.net
E) Türkiye İş Kurumu (İŞKUR)

Cevap : C) Türkiye İnsan Yönetimi Derneği (PERYÖN)

Açıklama :

2. Özlük işleri ve bordrolama ile hangi elektronik insan kaynakları yönetimi fonksiyonu iç içedir?

A) Elektronik öğrenme
B) Elektronik iş değerlendirme
C) Elektronik endüstri ilişkileri
D) Elektronik insan kaynakları planlama
E) Elektronik iş sağlığı ve güvenliği

Cevap : C) Elektronik endüstri ilişkileri

Açıklama : Özlük işleri ve bordrolama süreçleri; sendikal haklar, toplu iş sözleşmeleri ve iş hukuku mevzuatına uyum gibi konularla doğrudan ilişkili olduğundan, **Elektronik endüstri ilişkileri** (E-İR) fonksiyonu ile iç içedir.

3. Ücretlerin nakit para yerine mal ile ödenmesi durumunu ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Gerçek ücret
B) Parasal ücret
C) Nakdi ücret
D) Ayni ücret
E) Asgari ücret

Cevap : D) Ayni ücret

Açıklama : Ücretin **nakit para** (nakdi ücret) yerine **mal, hizmet** veya menfaat şeklinde ödenmesi durumu **Ayni ücret** olarak ifade edilir.

4. Herhangi bir askerî ve kanuni ödev dolayısıyla işinden ayrılan ve bu ödevin sona ermesinden başlayarak iki ay içinde işine geri girmek isteyen çalışanların, şartlar uygun olmasına rağmen işveren tarafından işe alınmaması durumunda ödenecek tazminatın tutarı ne kadardır?

A) Bir aylık ücret
B) Dört aylık ücret
C) İki aylık ücret
D) Altı aylık ücret
E) Üç aylık ücret

Cevap : E) Üç aylık ücret

Açıklama : 4857 sayılı İş Kanunu’nun 31. maddesine göre, askerlik ve kanuni ödev nedeniyle işten ayrılan ve iki ay içinde geri dönmek isteyen çalışan, şartlar uygun olmasına rağmen işe alınmazsa, işverenin **üç aylık ücreti** tutarında tazminat ödeme yükümlülüğü vardır.

5. Aşağıdakilerden hangisi işverenlerin E-SGK uygulamalarından biri değildir?

A) Kesenek bilgi sistemi
B) İş kazası meslek hastalığı E-bildirim
C) E-bildirge uygulaması
D) Teşviklerden yersiz yararlanılmış dönemler
E) İş yeri UAVT adres giriş

Cevap : A) Kesenek bilgi sistemi

Açıklama : **Kesenek bilgi sistemi** (KESENEK), Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından genellikle **Kamu Emeklileri** (4/C sigortalıları) için kullanılan bir uygulamadır. İşverenlerin (4/A ve 4/B sigortalıları) E-SGK uygulamalarından biri değildir.

6. Aşağıdakilerden hangisi bordrolama yaparken sigorta primine esas kazanca kısmen dâhil edilmesi gereken ödeme unsurlarından biridir?

A) Ramazan ikramiyesi
B) Evlenme yardımı
C) Yemek yardımı
D) Hafta tatili ücreti
E) Kıdem tazminatı

Cevap : C) Yemek yardımı

Açıklama : **Yemek yardımı**, bordrolamada sigorta primine esas kazanca (SPEK) **kısmen dahil edilmesi gereken** (günlük asgari ücretin belirli bir oranını aşan kısmı) ödeme unsurlarından biridir. Diğerleri (A, D) SPEK’e tamamen dahil edilir, Evlenme yardımı ve Kıdem tazminatı ise istisnadır.

7. Ülkemizde asgari ücretin hesaplanmasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Asgari ücretten yapılan SGK prim kesintisi işgören payı, brüt asgari ücretin yüzde 14’ü kadardır.
B) Asgari ücretten yapılan işsizlik sigortası prim kesintisi işgören payı, brüt asgari ücretin yüzde 1’i kadardır.
C) Brüt asgari ücret ve asgari ücretin işverene toplam maliyeti aynı unsurları ifade eder.
D) Asgari ücrette asgari geçim indirimi uygulaması 2022 yılı itibarıyla yürürlükten kaldırılmıştır.
E) Net asgari ücrete, brüt asgari ücret üzerinden SGK ve işsizlik sigortası primleri düşüldükten sonra ulaşılır.

Cevap : C) Brüt asgari ücret ve asgari ücretin işverene toplam maliyeti aynı unsurları ifade eder.

Açıklama : **Brüt asgari ücret**, işgörenin eline geçmeden önceki SGK ve vergi kesintilerini içeren tutardır. **Asgari ücretin işverene toplam maliyeti** ise brüt ücrete ek olarak işveren tarafından ödenen SGK işveren payını da içerir. Bu iki tutar aynı unsurları **ifade etmez** (C şıkkı yanlıştır).

8. İş hukukuna göre ücretlerin ödenmesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Zaman bakımından ücretlerin en geç iki ayda bir ödenmesi sorun teşkil etmez.
B) İş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile ücretlerin ödeme süresi bir haftaya kadar indirilebilir.
C) Yabancı para ile ödenmesi kararlaştırılmışsa ücretler ödeme günündeki rayice göre Türk parası ile ödenebilir.
D) Ücret ancak iş yapıldıktan sonra hak edilen bir unsurdur.
E) Bono, kupon veya yurtta geçerli parayı temsil ettiği iddia olunan bir senetle ücret ödemesi yapılamaz.

Cevap : A) Zaman bakımından ücretlerin en geç iki ayda bir ödenmesi sorun teşkil etmez.

Açıklama : 4857 sayılı İş Kanunu’na göre, ücret kural olarak ayda bir ödenir ve **en geç bir ayda** ödenmelidir. **En geç iki ayda bir ödenmesi** (A) yönündeki ifade **yanlıştır** (Bu süre toplu iş sözleşmesiyle bir haftaya indirilebilir).

9. Aşağıdakilerden hangisi işverenlerin E-bildirge uygulamalarından biri değildir?

A) Emekli sicil no başvurusu
B) T.C. kimlik no’dan sigortalı sorgulama
C) E-posta güncelleme ekranı
D) İş yeri yeni nace kodu talep sistemi
E) Aylık prim ve hizmet belgesi işlemleri menüsü

Cevap : A) Emekli sicil no başvurusu

Açıklama : **E-Bildirge** uygulaması; Aylık prim ve hizmet belgesi (E), sigortalı sorgulama (B), e-posta güncelleme (C) ve NACE kodu talep (D) gibi işveren işlemlerini içerir. **Emekli sicil no başvurusu** (A) ise E-Bildirge uygulamalarından biri değildir.

10. Genellikle belirli bir dönem boyunca garanti şekilde ödenen ve işin değerine ya da çalışanların sahip olduğu beceri ve yetkinliklere göre belirlenen ücret unsuru aşağıdakilerden hangisidir?

A) Maddi olmayan ücret
B) Temel ücret
C) Ek yararlar
D) Sosyal yardımlar
E) Değişken ücret

Cevap : B) Temel ücret

Açıklama : Çalışanın işi veya yetkinlikleri karşılığında **garanti şekilde** ve **belirli bir dönem boyunca** (aylık/haftalık) ödenen ücret unsuru **Temel ücrettir**.

11. Aşağıdakilerden hangisi asgari ücretin genel veya özel amaçlarından biri değildir?

A) Çalışanların gösterdiği yüksek performansı ödüllendirmek
B) Ekonomik ve sosyal eşitsizliklerle mücadele etmek
C) Ekonomik ve sosyal yaşamın çeşitli yönleri üzerinde etkin, korunabilir ve sürdürülebilir bir yapı oluşturmak
D) Sosyal koruma uygulamalarının bütçe üzerindeki harcama yükünü azaltmak
E) Ücretin en alt seviyesini güvenceye almak

Cevap : A) Çalışanların gösterdiği yüksek performansı ödüllendirmek

Açıklama : Asgari ücret; ücretin alt sınırını güvenceye almak (E), eşitsizlikle mücadele etmek (B) ve sosyal koruma (C) amaçlarını taşır. **Çalışanların gösterdiği yüksek performansı ödüllendirmek** (A) ise asgari ücretin değil, **prim ve ikramiye** gibi ek ücret sistemlerinin veya teşviklerin amacıdır.

12. Bir işletmede işgörenlere ödenecek ücretlerin hesaplanmasına ve ödenmesine yönelik süreç aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

A) Değerlendirme
B) Bordrolama
C) Puantaj cetveli oluşturulması
D) Ücret defteri takibi
E) Veri işleme

Cevap : B) Bordrolama

Açıklama : Bir işletmede işgörenlerin tüm yasal kesintileri, ek ödemeleri hesaplanarak net ücretin bulunması ve ödenmesine yönelik tüm muhasebe ve özlük süreçleri **Bordrolama** (Payroll) ile ifade edilir.

13. Çalışanın ve/veya takımın görevlerini nasıl yerine getirdiklerine ilişkin verilerin toplanması, analiz edilmesi, raporlanması ve depolanması için görsel, işitsel ve bilgisayar sistemleri gibi elektronik araçların kullanılmasına ne ad verilmektedir?

A) Elektronik öğrenme
B) Elektronik işe alım
C) Elektronik kariyer yönetimi
D) Elektronik iş değerlendirme
E) Elektronik performans yönetimi

Cevap : E) Elektronik performans yönetimi

Açıklama : Çalışanın ve/veya takımın görevlerini nasıl yerine getirdiğine dair verilerin toplanması ve analiz edilmesi sürecinin **elektronik araçlarla** yürütülmesine **Elektronik performans yönetimi** (E-Performance Management) denir.

14. İşe giriş bildirgesi düzenleyerek çalışanı Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirmek yasal olarak kimin sorumluluğudur?

A) Muhasebe personelinin
B) İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanının
C) Sosyal Güvenlik Kurumu’nun
D) İşverenin
E) Çalışanın kendisinin

Cevap : D) İşverenin

Açıklama : İşe giriş bildirgesi düzenleyerek çalışanı Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirme yükümlülüğü ve sorumluluğu, yasal olarak **İşverenin** (D) üzerindedir.

15. Aşağıdakilerden hangisi işçinin çalışma süresine dâhil değildir?

A) Çocuk emziren kadın işçilerin çocuklarına süt vermeleri için belirtilen süre
B) İş bekleyerek boş geçen süre
C) Maden gibi asıl çalışma yerlerine inmeleri, çıkmaları için geçen süre
D) İşveren tarafından başka bir yere gönderildiğinde yolda geçen süre
E) Servise binildikten sonra geçen süre

Cevap : E) Servise binildikten sonra geçen süre

Açıklama : İş Kanunu’na göre süt izni (A), iş bekleyerek boş geçen süre (B), madenlerde inme/çıkma süresi (C) ve işveren tarafından görevlendirildiğinde yolda geçen süre (D) **çalışma süresine dahildir**. **Servise binildikten sonra geçen süre** (E) ise kural olarak çalışma süresine dahil değildir.

16. Ülkemizde kamu personeli için hazırlanan ve sunulan bordro türüne ne ad verilmektedir?

A) Ücret hesap pusulası
B) İbraname
C) Ücret tediye bordrosu
D) E-bordro (Elektronik bordro)
E) Ücret defteri

Cevap : D) E-bordro (Elektronik bordro)

Açıklama : Ülkemizde kamu personeline ait ücretlerin yasal kesintilerle birlikte elektronik ortamda hazırlanan ve sunulan bordro türüne **E-bordro (Elektronik bordro)** (D) adı verilmektedir.

17. Kesinlikle çalışmak zorunda olduğu varsayıldığında, aşağıdaki günlerden hangisinde çalışmak işçi için ücret açısından daha kârlı olur?

A) 29 Ekim’de
B) Hafta tatilinde
C) Yılbaşı gününde
D) 1 Mayıs’ta
E) Ramazan Bayramı’nın ilk gününde

Cevap : B) Hafta tatilinde

Açıklama : İşçinin **hafta tatilinde** (B) çalışması durumunda, çalışılan her gün için **iki buçuk günlük ücret** (1 gün dinlenme + 1 gün çalışma + 0.5 gün fazla çalışma) almaya hak kazanır. Resmi tatillerde (A, C, D, E) ise kural olarak **iki günlük ücret** ödenir. Bu nedenle Hafta tatili daha kârlıdır.

18. İşgörenlerin işe girerken ve işten çıkarken girdikleri ve çıktıkları saatleri kendi el yazıları ile yazdıkları ve giriş çıkış saatlerinin yanına imza attıkları belge aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çizelge
B) Ücret hesap pusulası
C) Bordro
D) İbraname
E) Puantaj

Cevap : E) Puantaj

Açıklama : İşgörenlerin işe giriş–çıkış saatlerini kendi el yazılarıyla yazdıkları ve yanına imza attıkları belge puantaj cetvelidir.
Puantaj, çalışanın çalışma sürelerini ve devam durumunu gösterir ve bordro hesaplamalarında temel alınır.

19. Aşağıdaki kanunlardan hangisi işçi ve işveren arasındaki bireysel çalışma ilişkilerini düzenlemektedir?

A) İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
B) İş Kanunu
C) Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu
D) Medeni Kanun
E) Borçlar Kanunu

Cevap : B) İş Kanunu

Açıklama : İşçi ve işveren arasındaki bireysel çalışma ilişkilerini temel olarak düzenleyen kanun 4857 sayılı İş Kanunudur. Toplu ilişkileri ise “Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu” düzenler.

20. Ülkenin genel ekonomik durumu, mevcut piyasa koşulları ve ekonomik kriz gibi nedenlerle işverenlerin işgörenlerin ücretlerinde veya ücret eklerinde indirime gitmesi, iş hukuku açısından aşağıdaki durumlardan hangisini ifade etmektedir?

A) Mağduriyet
B) Yönetim hakkından kaynaklanan değişiklik
C) Ücret kesme cezası
D) Esaslı değişiklik
E) Haklı neden

Cevap : D) Esaslı değişiklik

Açıklama : İşverenin ekonomik kriz veya piyasa koşullarını gerekçe göstererek **ücretlerde indirime** gitmesi, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 22. maddesi uyarınca **Esaslı değişiklik** (D) olarak kabul edilir ve işçinin rızasına bağlıdır; aksi takdirde işçi haklı fesih hakkını kullanabilir.