ARK101U Anadolu Arkeolojisi Ünite 6

Giriş

Anadolu’nun Klasik Çağ’ı (MÖ 5. – 4. yüzyıllar), Pers egemenliği, Yunan kent devletlerinin bağımsızlık mücadeleleri ve Büyük İskender’in seferiyle şekillenen çalkantılı bir dönemdir. Bu süreçte siyasi ittifaklar, askeri seferler ve kültürel etkileşimler bölgenin kaderini belirlemiştir.

Pers Savaşları ve Attik-Delos Deniz Birliği

Pers İmparatorluğu’nun batıya yayılma politikası, Yunan kent devletleriyle uzun süren savaşlara neden olmuştur.

• I. Kserkses: Babası I. Dareios’un Marathon yenilgisinden sonra tahta geçmiş ve MÖ 480-479 yıllarında Yunanistan’a düzenlediği seferde Atina’yı yakmıştır.
• Attik-Delos Deniz Birliği: Pers saldırılarına karşı MÖ 478 yılında, Batı Anadolu kentlerini de kapsayan ortak bir askeri güç oluşturmak amacıyla kurulmuştur.
• Peloponnessos Savaşı: Atina ve Sparta arasındaki bu iç savaş (MÖ 431-404) sırasında Persler, Sparta’yı destekleyerek Batı Anadolu’da yeniden hakimiyet kurmuşlardır.

Anabasis ve Büyük İskender

Tarihçi Ksenophon’un Anabasis adlı eseri, Pers tahtını ele geçirmek isteyen Prens Kyros’un başarısız seferini ve bu sefere katılan Yunan askerlerinin (Onbinler) zorlu dönüş yolculuğunu anlatır. Klasik Çağ’ın sonunu getiren olay ise Büyük İskender’in Doğu Seferi’dir. Bu sefer, Pers egemenliğini sona erdirmiş, Hellenistik Dönemi başlatmış ve Doğu-Batı kültür sentezini doğurmuştur.

Mimari ve Şehircilik

Dönemin mimarisinde düzenli kent planlaması ve anıtsal yapılar öne çıkar.

• Hippodamik Plan: Sokakların birbirini dik kestiği ve kamusal alanlara (agora, tiyatro) rahat ulaşım sağlayan ızgara plan sistemidir.
• Mausoleion: Halikarnassos’ta (Bodrum), Karia Satrabı Mausolos için MÖ 353-351 yıllarında yapılan anıt mezardır. Dünyanın Yedi Harikası’ndan biridir.
• Likya Mezarları: Lykia bölgesinde, ahşap mimariyi taklit eden kaya mezarları yaygındır.
• Pytheos: Priene Athena Tapınağı ve Mausoleion’un mimarıdır.

Pers yönetiminde Anadolu’daki önemli satraplık merkezleri ise Sardes ve Daskyleion olmuştur.

1. Aşağıdakilerden hangisi, babası tarafından İonia ayaklanmasına yardım ettikleri için cezalandırmak amacıyla Yunanistan’a düzenlediği seferde Marathon ovasında yenilmesi üzerinde tahta geçince M.Ö. 480-479 yılları arasında yeniden sefere çıkarak bir çok kentin yanı sıra Atina’yı yıkan Pers İmparatorudur?

A) I. Kserkses
B) I. Dareios
C) II. Dareios
D) Ksenophon
E) Artakserkses

Cevap : A) I. Kserkses

Açıklama : Marathon’da yenilen I. Dareios’tan sonra tahta geçen oğlu **I. Kserkses**, MÖ 480-479 yılları arasında Yunanistan’a seferler düzenleyerek birçok kenti ele geçirmiş ve Atina’yı yakmıştır.

2. Aşağıdakilerden hangisinde Attik-Delos deniz birliğinin kuruluş yılı ve amacı doğru olarak verilmiştir?

A) MÖ 454, Atina kentinin kalkınmasını sağlamak için bölgedeki kentlerden para toplamak
B) MÖ 431, Peloponnessos savaşında Sparta’ya karşı Atina’ya, Batı Anadolu’daki kentler tarafından para ve askeri destek sağlamak
C) MÖ 478, Pers krallığı ordusunun Batı Anadolu’daki kent-devletlerine saldırısını önlemek amacıyla birleşmeleri ve bir askeri güç oluşturmalarını sağlamak
D) MÖ 401, Pers İmparatoru Artakserkses’e karşı ayaklanma çıkarmak üzere sefere çıkan Sardes satrabı Kyros’a destek olmak amacıyla para ve asker toplamak
E) MÖ 334, Pers krallığına karşı doğu seferine çıkan Büyük İskender’e destek olmak

Cevap : C) MÖ 478, Pers krallığı ordusunun Batı Anadolu’daki kent-devletlerine saldırısını önlemek amacıyla birleşmeleri ve bir askeri güç oluşturmalarını sağlamak

Açıklama : Attik-Delos Deniz Birliği, MÖ 478 yılında, Yunanistan ve Batı Anadolu’daki kent devletlerinin Pers saldırılarına karşı koymak ve **ortak bir askeri güç oluşturmak** amacıyla Atina önderliğinde kurulmuştur.

3. Atina’nın yardımıyla Perslerin Batı Anadolu’daki egemenliklerinin sona ermesini sağlayan Kallias Barışı (M.Ö. 449) sonra, Atina ile Sparta arasında çıkan hangi savaş sırasında Persler durumu fırsat bilerek Batı Anadolu’ya yeniden saldırmışlardır?

A) Eurymedon Savaşı
B) Peloponessos Savaşı
C) Granikos Savaşı
D) Kunaksa Savaşı
E) Gaugamela Savaşı

Cevap : B) Peloponessos Savaşı

Açıklama : Kallias Barışı’ndan sonra, MÖ 431-404 yılları arasında süren **Peloponnessos Savaşı** sırasında Yunan kent devletlerinin birbirleriyle savaşmasını fırsat bilen Persler, Sparta ile iş birliği yaparak Batı Anadolu’da tekrar kontrolü ele almışlardır.

4. Tarihçi Ksenophon’un Anabasis adlı eserinde anlattığı olay aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak açıklanmıştır?

A) Sardes Satrabı Kyros’un, Pers kralı Artakserkses’e karşı yaptığı seferde hayatını kaybetmesi üzerine Anadolu’ya dönen Pers ordusunun yolculuğu
B) Batı Anadolu’daki kentlerin Pers krallığına ayaklanmasına yardım eden kentleri cezalandırmak amacıyla Pers kralının çıktığı Yunanistan seferi
C) Sardes Satrabı Kyros’un, Batı Anadolu’da ayaklanma çıkaran kentlere karşı düzenlediği sefer
D) Büyük İskender’in doğu seferi
E) Sparta ordusunun Batı Anadolu’daki satraplık merkezlerine saldırması üzerinde Pers kralı Artakserkses’in Yunanistan’a yaptığı seferin dönüş yolculuğu

Cevap : A) Sardes Satrabı Kyros’un, Pers kralı Artakserkses’e karşı yaptığı seferde hayatını kaybetmesi üzerine Anadolu’ya dönen Pers ordusunun yolculuğu

Açıklama : Ksenophon’un **Anabasis** (Onbinlerin Seferi) adlı eseri, Sardes Satrabı **Kyros’un** ağabeyi Kral **Artakserkses’e karşı** tahtı ele geçirmek için çıktığı seferin başarısızlıkla sonuçlanması ve sefere katılan **Yunan askerlerinin vatanlarına dönüş yolculuğunu** anlatır.

5. Aşağıdakilerden hangisinde Makedonya Kralı Büyük İskender’in doğu seferinin sonuçlarından biri değildir?

A) Pers Krallığının egemenlik gücünü sona erdirmesi
B) Hellen dünyasıyla Pers dünyasının birbirleriyle olan ilişkilerinin artması
C) Hellenistik dönemin oluşması
D) Doğu Akdeniz’deki siyasi dengelerin değişmesi
E) Peloponnessos savaşı ile ortaya çıkan siyasi karışıklıkların sona ermesi

Cevap : E) Peloponnessos savaşı ile ortaya çıkan siyasi karışıklıkların sona ermesi

Açıklama : **Peloponnessos Savaşı** MÖ 404 yılında sona ermiş, Büyük İskender’in doğu seferi ise MÖ 334 yılında başlamıştır. Dolayısıyla, bu savaşın yarattığı siyasi karışıklıklar İskender’in seferinden çok daha önce, Makedonya’nın yükselişi ve Kral Barışı gibi gelişmelerle sonlanmıştır. İskender’in seferi ise **Pers egemenliğini sona erdirmiş** (A), **Hellenistik dönemi** (C) başlatmış, **siyasi dengeleri değiştirmiş** (D) ve Hellen-Pers kültürlerinin etkileşimini artırmıştır (B).

6. Aşağıdakilerden hangisinde Hippodamos Planının özellikleri doğru olarak verilmiştir?

A) Etrafı sur duvarı ile çevrili, Agoraya ulaşımı sağlayan sokakların birbirini dik açıyla kestiği düzenli kent planı
B) Sokakların birbirini dik açıyla kestiği ve agora, tiyatro gibi kamusal alanların şehir dışında yerleştirildiği düzenli kent planı
C) Hippodamos adında Efes’li bir mimar tarafından keşfedilen, sokakların birbirini dik açıyla kestiği, etrafı sur duvarı ile çevrili düzenli kent planı
D) Sokakların birbirini dik açıyla kestiği ve agora, tiyatro gibi kamusal alanlara rahat ulaşılabilecek biçimde düzenlendiği düzenli kent planı
E) Hippodamos adında bir mimar tarafından ilk defa Priene’de uygulan ve agoraya ulaşımı sağlayan sokakların birbirini dik açıyla kestiği düzenli kent planı

Cevap : D) Sokakların birbirini dik açıyla kestiği ve agora, tiyatro gibi kamusal alanlara rahat ulaşılabilecek biçimde düzenlendiği düzenli kent planı

Açıklama : **Hippodamik Plan** (Izgara Planı), sokakların **birbirini dik açıyla kestiği** düzeni ile karakterize edilir ve Agoraya, tiyatro gibi **kamusal alanlara rahat ulaşılabilecek** biçimde düzenlenir.

7. Aşağıdakilerden hangisinde Anadolu’daki Pers dönemi satraplık merkezlerinden ikisinin adı doğru biçimde verilmiştir?

A) Sardes, Dorylaion
B) Daskyleion, Miletus
C) Priene, Sardes
D) Sardes, Daskyleion
E) Miletus, Dorylaion

Cevap : D) Sardes, Daskyleion

Açıklama : Pers Krallığı’nın Anadolu’daki önemli satraplık merkezleri: Lidya’nın başkenti olan **Sardes** ve Bandırma yakınlarındaki **Daskyleion**  kentleridir.

8. Aşağıdakilerden hangisi klasik dönemin ünlü mimarlarından Pytheos’un inşa ettiği yapılardan biridir?

A) Didim Apollon Tapınağı
B) Priene Athena Tapınağı
C) Efes Artemis Tapınağı
D) Assos Athena Tapınağı
E) Perikles Perikles Mezar Anıtı

Cevap : B) Priene Athena Tapınağı

Açıklama : Klasik dönemin önemli mimarlarından **Pytheos**, Priene’deki **Athena Tapınağı** ile Halikarnassos’taki Mausoleion’un (Mausolos’un Anıt Mezarı) mimarlarından biri olarak tanınmaktadır.

9. Aşağıdakilerden hangisi Lykia bölgesinde ölülerini koydukları mezarlarda ahşap mimariyi taklit eden ve M.Ö 7.y.y.’dan başlayarak bir gelenek oluşturan yerel halktır?

A) Lykia
B) İonia
C) Frigya
D) Pamfilya
E) Marmara

Cevap : A) Lykia

Açıklama : **Lykia** (Likya) bölgesinin yerel halkı, ölülerini koydukları mezarlarda **ahşap mimariyi taklit eden** ve bir kısmı kayaya oyularak yapılan **anıt mezarları** ile ünlenmiştir.

10. Aşağıdakilerden hangisi Mausoleion anıtının, nerede, ne zaman ve hangi amaçla yapıldığı bilgisi sırasıyla verilmiştir.

A) Halikarnassos, M.Ö.353-351, Karia Satrabı Mausolos için anıt mezar olarak
B) Halikarnassos, M.Ö.353-350, Karia Satrabı Mausolos’un eşi için anıt mezar olarak
C) Priene, M.Ö.353-351, Sardes Satrabı Mausolos’un eşi için anıt mezar olarak
D) Babil, M.Ö. 331 Büyük İskender için anıt mezar olarak
E) Halikarnassos, M.Ö.468, Perslere karşı Eurymedon Deniz savaşının kazanılması nedeniyle anıt olarak

Cevap : A) Halikarnassos, M.Ö.353-351, Karia Satrabı Mausolos için anıt mezar olarak

Açıklama : Mausoleion Anıt Mezarı, Karia Satrabı **Mausolos** için eşi tarafından MÖ 353-351 yılları arasında **Halikarnassos**’da (Bodrum) inşa ettirilmiş ve Antik Dünyanın Yedi Harikası’ndan biri kabul edilmiştir.