Modern Üretim Sistemleri 2024-2025 Bütünleme Soruları

Giriş

Modern üretim sistemleri, işletmelerin verimliliklerini artırmak, israfları önlemek ve müşteri taleplerine hızla cevap vermek amacıyla geliştirdiği yöntemler bütünüdür. Bu sistemler arasında Toyota Üretim Sistemi (Yalın Üretim), Altı Sigma, ERP ve çeşitli stok yönetim teknikleri öne çıkar. Bu makalede, bu sistemlerin temel kavramları, araçları ve uygulama prensipleri ele alınacaktır.

Toyota Üretim Sistemi (Yalın Üretim) ve İsraf

Toyota Üretim Sistemi’nin temel hedefi, değer yaratmayan her türlü faaliyeti ortadan kaldırmaktır. Japonca’da israf anlamına gelen Muda kavramı bu felsefenin merkezindedir. Yedi temel israf türü şunlardır: Fazla üretim, bekleme, taşıma, gereksiz işlem, stoklar, gereksiz hareket ve hatalı üretim. “Çalışanlardan kaynaklanan israf” bu listede doğrudan yer almaz.

Toyota, sıfır stok hedefine ulaşmak için makine hazırlık sürelerini kısaltma (SMED) tekniklerini kullanmıştır. Ayrıca sistem, büyük partiler yerine Tek Parça Akışını benimseyerek sürekli ve kesintisiz bir üretim hedefler.

Kalite Yönetimi ve Öncüleri

Kalite yönetimi alanında öne çıkan isimler ve kavramlar şunlardır:

• Kaoru Ishikawa: Balık Kılçığı Diyagramı ile tanınan Japon kalite uzmanıdır.
• Philip Crosby: “Sıfır Hata” (Zero Defects) kavramıyla tanınan ABD’li uzmandır.
• Altı Sigma: İstatistiksel bir kalite hedefidir; bir milyon işlemde sadece 3,4 hata (DPMO) yapılmasını öngörür.

Üretim Planlama ve Yönetim Sistemleri

İşletmelerin kaynaklarını (işgücü, makine, malzeme) verimli kullanmasını sağlayan bütünleşik yazılımlara ERP (Kurumsal Kaynak Planlaması) denir. ERP sistemleri, tüm departman verilerini tek bir veritabanında toplar.

Üretim sistemlerinde talep yönetimi iki farklı yaklaşımla yapılır:

• Çekme (Pull) Sistemi: Üretimin gerçek müşteri talebiyle tetiklendiği sistemdir. Örneğin bir dağıtım ağında planlama, zincirin en sonundaki (müşteriye en yakın) mağazadan başlar.
• İtme (Push) Sistemi: Talebin tahminlere dayalı olarak planlandığı ve stokların ileriye itildiği sistemdir.

Yalın üretimde, sonraki süreçleri beslemek için stokların tutulduğu alanlara Süpermarket adı verilir. 5S uygulamalarında ise gereksiz malzemeleri alandan uzaklaştırmak için Kırmızı Etiketleme tekniği kullanılır.

Esneklik ve Çeviklik

Değişen koşullara hızla adapte olabilme yeteneğine Çeviklik denir. Esnek Üretim Sistemleri (FMS) ise genel amaçlı makineler yerine yüksek otomasyon ve bilgisayar kontrolü ile çalışarak farklı ürünlerin üretimini mümkün kılar; bu sistemlerde insan faktörü yoğun değildir.

Hesaplamalar: Takt Zamanı ve Sipariş Miktarı

Üretim planlamasında bazı temel hesaplamalar kullanılır:

• Takt Zamanı: Günlük Talep = 120 adet, Takt Zamanı = 4 dk ise;
  Günlük Çalışma Süresi = 120 adet x 4 dk = 480 dk = 8 saat.
• Ekonomik Sipariş Sayısı: Yıllık Talep (D)=1000, Sipariş Maliyeti (S)=40, Elde Bulundurma (H)=2 ise;
  EOQ (Ekonomik Sipariş Miktarı) = $\sqrt{(2 \times 1000 \times 40) / 2} = \sqrt{40000} = 200.
  Yıllık Sipariş Sayısı = D / EOQ = 1000 / 200 = 5. (Soru çözümünde şıklara göre farklı bir formül veya veri hatası olabilir, standart EOQ formülü budur).

Hat dengelemede ise verimlilik hesaplamasında, hattın hızını belirleyen en yavaş istasyonun (darboğazın) süresi kullanılır.

1. Toyota sıfır stok hedefine aşağıdakilerden hangisini gerçekleştirerek ulaşmıştır?

A) Çalışma saatlerini uzatarak
B) Hazırlık sürelerini kısaltarak
C) İşçi sayılarını arttırarak
D) Çok tedarikçi ile çalışarak
E) Maliyet kayıtlarını düzgün tutarak

Cevap : B) Hazırlık sürelerini kısaltarak

Açıklama : Toyota Üretim Sistemi’nin (Yalın Üretim) temel hedeflerinden olan **sıfır stok** hedefine ulaşılmasında, makine **hazırlık sürelerinin (setup time) kısaltılması** (SMED-Single Minute Exchange of Die gibi tekniklerle) kritik rol oynamıştır. Sürelerin kısalması, küçük partiler halinde üretimi ekonomik hale getirir ve stok ihtiyacını ortadan kaldırır.

2. Aşağıdakilerden hangisi Toyota üretim sistemindeki yedi israftan biri değildir?

A) Hareketten kaynaklanan israf
B) Fazla üretimden kaynaklanan israf
C) Çalışanlardan kaynaklanan israf
D) Stoklardan kaynaklanan israf
E) Taşımadan kaynaklanan israf

Cevap : C) Çalışanlardan kaynaklanan israf

Açıklama : Toyota Üretim Sistemi’ndeki (Yalın Üretim) yedi temel israf (Muda) şunlardır: Fazla üretim (B), Bekleme, Taşıma (E), Gereksiz işlem, Stoklar (D), Gereksiz hareket (A) ve Hatalı üretim (kusurlar). **Çalışanlardan kaynaklanan israf** (C) bu yedi israf arasında doğrudan sayılmaz.

3. İşletmelerde mal ve hizmet üretimi için gereken işgücü, makine, malzeme gibi kaynakların verimli bir şekilde kullanılmasını sağlayan bütünleşik yönetim sistemlerine ne ad verilir?

A) ERP (Kurumsal kaynak planlaması)
B) MRP (Malzeme ihtiyaç planlaması)
C) Toplam kalite yönetimi
D) Toplam kalite kontrol
E) MRP 2 (Üretim kaynakları planlaması)

Cevap : A) ERP (Kurumsal kaynak planlaması)

Açıklama : **ERP (Kurumsal Kaynak Planlaması)** sistemleri, işletmenin tüm temel kaynaklarını (işgücü, makine, malzeme vb.) **verimli** bir şekilde kullanmak için tasarlanmış **bütünleşik** bir yönetim bilgi sistemidir.

4. İsrafın Japonca karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kanban
B) Andon
C) Kaizen
D) Muda
E) Heijunka

Cevap : D) Muda

Açıklama : Japonca’da **Muda**, **israf** anlamına gelir ve Yalın Üretim felsefesinin temelinde yer alan, değere katkı sağlamayan her türlü faaliyet ve kaynağı ifade eder.

5. Aşağıdakilerden hangisi ERP sistemlerinin özelliklerinden biridir?

A) Bölgesel çözümler sunmaya yönelik olarak tasarlanmışlardır.
B) Hem ana verileri hem de iş süreçlerine ait verileri tutan bütünleşik bir veri tabanıdır.
C) ERP paketleri yalnızca pazarlama ve ürün geliştirme faaliyetleri için tasarlanmıştır.
D) ERP paketleri kurulum esnasında özelleştirilemeyen standart paketlerdir.
E) İşlevsellik yönü düşüktür.

Cevap : B) Hem ana verileri hem de iş süreçlerine ait verileri tutan bütünleşik bir veri tabanıdır.

Açıklama : ERP sistemlerinin temel özelliklerinden biri, şirketin tüm farklı işlevlerine (üretim, finans, pazarlama vb.) ait **ana verileri** ve süreç verilerini tek bir merkezde ve **bütünleşik bir veri tabanında** toplamasıdır.

6. Bir 5S uygulaması sırasında, ihtiyaç duyulmayan malzemelerin üretim veya ofis alanından uzaklaştırılmasında kullanılan teknik aşağıdakilerden hangisidir?

A) Chaku-Chaku
B) Kırmızı etiketleme
C) Emniyet stoku
D) Hata önleme
E) Jidoka

Cevap : B) Kırmızı etiketleme

Açıklama : **Kırmızı etiketleme**, 5S uygulamasının ilk adımı olan **Sınıflandırma** (Seiri) sırasında, iş istasyonunda ihtiyaç duyulmayan malzemelerin üzerine kırmızı etiket yapıştırılarak tanımlanması ve daha sonra alandan **uzaklaştırılması** için kullanılan görsel bir yönetim tekniğidir.

7. Altı sigmanın istatistiksel boyutuna göre bir milyona karşılık gelen hata sayısı aşağıdakilerden hangisidir?

A) 6
B) 233
C) 0,6
D) 3,4
E) 3,2

Cevap : D) 3,4

Açıklama : **Altı Sigma** (Six Sigma) metodolojisinin istatistiksel boyutuna göre, bir milyon fırsatta (üretilen birim veya gerçekleştirilen işlem) meydana gelebilecek maksimum hata sayısı **3,4 DPMO**’dur (Defects Per Million Opportunities).

8. Aşağıdakilerden hangisi esnek üretim sistemlerinin özelliklerinden biri değildir?

A) Üretimde insan faktörünün en yoğun olduğu sistemlerdir.
B) Genel amaçlı makine ve teçhizatlara sahip olan sistemlerdir.
C) Tezgahlar üzerinde yapılacak küçük değişikliklerle, farklı parça ve ürünlerin üretiminin gerçekleştirilebildiği sistemlerdir.
D) Ürün çeşitliliğinin fazla olduğu işletmelerde uygulanabilmektedir.
E) Üretimde otomasyonun en yoğun kullanıldığı sistemlerdir.

Cevap : A) Üretimde insan faktörünün en yoğun olduğu sistemlerdir.

Açıklama : **Esnek Üretim Sistemleri** (FMS), yüksek düzeyde **otomasyon** (E) ve bilgisayar kontrolü kullanan sistemlerdir. Bu sistemler, insan faktörünün yoğun olduğu atölye tipi üretimden ziyade, otomasyon ve makine faktörünün yoğun olduğu sistemlerdir.

9. Bir ürünün hazırlık maliyeti 50 TL, elde bulundurma maliyeti ise 0,25 TL ise ekonomik parça periyodu aşağıdakilerden hangisidir?

A) 125
B) 25
C) 12,5
D) 200
E) 250

Cevap : D) 200

Açıklama :

10. Hat dengeleme sonucunda oluşan darboğaz iş istasyonu üretken süresi çevrim süresinden küçükse aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Verim hesaplamasında çevrim süresi kullanılır.
B) Verim hesaplamasında kullanılan süre darboğaz süresinden azdır.
C) Verim hesaplamasında kullanılan süre darboğaz süresidir.
D) Verim hesaplamasında kullanılan süre darboğaz süresinden çoktur.
E) Verim hesaplanamaz.

Cevap : C) Verim hesaplamasında kullanılan süre darboğaz süresidir.

Açıklama : Hat dengelemede **çevrim süresi (Cycle Time)**, hattaki **en uzun süreli** iş istasyonunun (darboğazın) süresi olarak belirlenir. Verimlilik (veya hat verimi) hesaplamalarında, tüm hattın verimini belirleyen unsur **darboğaz iş istasyonunun süresidir**.

11. Antalya’daki bir fabrikanın Antalya ve Adana’da bölge depoları bulunmaktadır. Antalya’daki depoya bağlı Antalya, Isparta ve Burdur mağazaları vardır. Adana’daki depoya bağlı ise Adana, Hatay, Gaziantep ve Kahramanmaraş mağazaları vardır.
Yukarıdaki dağıtım ağına ait planlamanın çekme yöntemine göre yapılması durumunda aşağıdakilerden hangisi ilk olarak planlanmalıdır?

A) Adana Bölge Depo
B) Antalya Bölge Depo
C) İstenilen yerden başlanabilir.
D) Antalya Fabrika
E) Antalya Mağaza

Cevap : E) Antalya Mağaza

Açıklama : **Çekme (Pull)** yöntemi, talebin zincirin en son noktasından (yani **müşteriye en yakın noktadan**) başlayarak yukarıya doğru (üretim/tedarik) tetiklendiği sistemdir. Bu dağıtım ağında, zincirin en son noktaları **mağazalardır**. Dolayısıyla ilk olarak **Antalya Mağaza** (veya herhangi bir mağaza) planlanmalıdır.

12. Üretim dilinde, sonraki süreçleri beslemek için önceden belirlenmiş olan stokun bulundurulduğu yerler şeklinde tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Süpermarket
B) Brownfield
C) Kanban
D) Süreç içi stok
E) Emniyet stoku

Cevap : A) Süpermarket

Açıklama : Yalın üretim (Lean Manufacturing) terminolojisinde **Süpermarket**, sonraki süreçlerin ihtiyaç duyduğu malzemelerin/parçaların **önceden belirlenmiş stok seviyelerinde** tutulduğu ve bu stoktan beslendiği, görünümlü bir depolama alanıdır.

13. Takt zamanı 4 dakika olan bir fabrikada, günlük müşteri talebi 120 adet ise günlük çalışma saati kaçtır?

A) 7
B) 8
C) 6
D) 4
E) 5

Cevap : B) 8

Açıklama :

14. Özellikle kalite kontrol alanında yaptığı çalışmalarla ülkesinde kalite bilincinin oluşmasına katkıda bulunan ve balık kılçığı diyagramıyla tanınan bilim adamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kaoru Ishikawa
B) Armand Vallin Feigenbaum
C) William Edwards Deming
D) Philip Crosby
E) Joseph Juran

Cevap : A) Kaoru Ishikawa

Açıklama : Japon kalite uzmanı **Kaoru Ishikawa**, özellikle neden-sonuç analizinde kullanılan **Balık Kılçığı Diyagramı** (Ishikawa Diyagramı) ile tanınır ve Japonya’da kalite bilincinin yayılmasına önemli katkılar sağlamıştır.

15. Kelime anlamıyla, hızlı hareket edebilme yeteneği olarak bilinen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Verimlilik
B) Üretkenlik
C) Çeviklik
D) Esneklik
E) Etkinlik

Cevap : C) Çeviklik

Açıklama : **Çeviklik (Agility)**, kelime anlamı olarak **hızlı hareket edebilme** yeteneğini ve değişen koşullara hızla adapte olabilme kabiliyetini ifade eder.

16. Aşağıdakilerden hangisi Toyota üretim sisteminin özelliklerinden biridir?

A) Ara stokları yüksektir.
B) Kontrol maliyetleri yüksektir
C) Tek parça akışını benimser.
D) Yalın üretime göre uygulaması daha zordur
E) Fiyatı tedarikçinin belirlemesini ister.

Cevap : C) Tek parça akışını benimser.

Açıklama : Toyota Üretim Sistemi (Yalın Üretim) **sıfır stok** ve **israfsızlık** hedefine ulaşmak için, partiler halinde üretim yerine **Tek Parça Akışını** (One-Piece Flow) benimser ve teşvik eder.

17. Aşağıdakilerden hangisi üretim ve operasyonun bir parçası değildir?

A) Talep Yönetimi
B) Stok Yönetimi
C) Dağıtım
D) Depolama
E) Pazarlama

Cevap : E) Pazarlama

Açıklama : Üretim ve operasyon yönetimi (Operasyonlar), Talep Yönetimi (A), Stok Yönetimi (B), Dağıtım (C) ve Depolama (D) gibi tedarik zinciri ve üretim süreçlerini kapsar. **Pazarlama** (E) ise, ürünlerin müşteriye tanıtılması ve satılmasıyla ilgili ayrı bir fonksiyonel alandır.

18. Müşteri istedikçe üretim ve stok yapmanın gerekliliğini esas alan ve talebin üretimi tetiklediği sisteme ne ad verilir?

A) Tedarik sistemi
B) Dağıtım sistemi
C) İtme sistemi
D) Çekme sistemi
E) Üretim sistemi

Cevap : D) Çekme sistemi

Açıklama : **Çekme (Pull) Sistemi**, üretimin veya stok ikmalinin, zincirin sonundaki **gerçek müşteri talebi** (müşteri istedikçe) tarafından tetiklendiği ve **İtme (Push)** sisteminin aksine, stok yığılmasını önleyen bir üretim planlama yöntemidir.

19. Sıfır hata görüşüyle tanınan ABD’li kalite uzmanı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Joseph Juran
B) William Edwards Deming
C) Kaoru Ishikawa
D) Armand Vallin Feigenbaum
E) Philip Crosby

Cevap : E) Philip Crosby

Açıklama : ABD’li kalite uzmanı **Philip Crosby**, özellikle “Kalite bedavadır” sloganı ve “İlk seferde doğru yap” ilkesi ile ilişkilendirilen, kalite hedefini **Sıfır Hata** (Zero Defects) olarak tanımlamasıyla tanınır.

20. Bir tekstil işletmesinde, bir ürüne ait toplam yıllık talep 1000 adettir. Sipariş maliyeti 40 TL ve elde bulundurma maliyeti 2 TL’dir.
Bu verilere göre yıllık sipariş sayısı kaçtır?

A) 15
B) 5
C) 8
D) 10
E) 20

Cevap : E) 20

Açıklama :