Temel Veteriner Zootekni 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Zootekni, hayvanların verim özelliklerini artırmayı, genetik yapılarını iyileştirmeyi ve üretim performanslarını optimize etmeyi hedefleyen bilim dalıdır. Bu alanda, dölverimi, süt ve et verimi, melezleme çalışmaları ve hayvan besleme stratejileri gibi konular incelenir. Bu makalede, koyun ve sığır ırkları, verim parametreleri, suni tohumlama ve karkas özellikleri ele alınacaktır.

Hayvan Irkları ve Verim Özellikleri

Koyun ırkları arasında verim yönleri açısından farklılıklar vardır. Örneğin, Fin koyunu dölverimi yüksek (ikiz/üçüz doğum oranı fazla) bir ırk iken, Kıvırcık ırkı yağsız uzun kuyruklu yapısıyla tanınır.

Sığır ırklarında ise Siyah Alaca (Holstein) süt veriminde liderdir. Hem et hem süt verimi tatmin edici olan Simental ise kombine verimli bir ırktır. Et üretiminde dünya genelinde en yüksek paya sahip tür Domuzdur.

Dölverimi ve Seleksiyon Yöntemleri

Dölverimi (Fertility), bir sürünün üreme başarısını gösterir. Kızgınlık, gebelik ve doğum oranları bu ölçütler arasındadır; ancak “Atlama Oranı” bir dölverimi ölçütü değildir.

Damızlık seçiminde kullanılan yöntemlerden biri olan Progeny Test (Döl Testi), hayvanın genetik değerini yavrularının verimine bakarak belirler.

Süt Verimi ve Laktasyon

Süt veriminde devamlılığı ifade eden kavrama Persistens denir. Sığırlarda sağım sıklığının artırılması verimi etkiler; günde 2 yerine 3 sağım yapılması süt verimini yaklaşık %12-20 oranında artırır.

Üretim Teknikleri ve Melezleme

Suni tohumlama, genetik ilerleme ve hastalık kontrolü için önemlidir; ancak “koçların aşamaması” gibi durumlar suni tohumlamanın bir avantajı değil, kullanım nedenlerinden biridir.

Melezleme çalışmalarında farklı türlerin eşleşmesi sonucu kısır bireyler oluşabilir. Örneğin, erkek at ile dişi eşeğin çiftleşmesinden Bardo, erkek eşek ile dişi atın çiftleşmesinden ise Katır (ki bu bir ırk değildir) elde edilir. Kombinasyon melezlemesine örnek olarak ise Tahirova koyunu gösterilebilir.

Karkas ve Besi Performansı

Kesim sonrası karkasın değerlendirilmesinde Soğuk Karkas Ağırlığı, +4°C’de 24 saat bekletilen karkasın ağırlığıdır. Besi performansında ise kastre edilmiş (iğdiş) erkeklerin performansı, normal erkeklere göre daha düşüktür; bu nedenle “kastre edilmiş erkekler daha iyi besi performansı gösterir” ifadesi yanlıştır.

İnsan beslenmesinde protein dengesi için günlük alınan proteinin %40-45’inin hayvansal kökenli olması önerilir.

1. Aşağıdaki koyun ırklarından hangisi dölverimi yüksek ırklardandır?

A) Suffolk
B) Merinos
C) Kıvırcık
D) Karagül
E) Fin koyunu

Cevap : E) Fin koyunu

Açıklama : **Fin koyunu** (Finnish Landrace), doğum başına ikiz ve üçüz yavru oranının yüksek olmasıyla bilinen, **dölverimi yüksek** (yüksek prolificity) bir koyun ırkıdır. Diğer ırklar genellikle et, yapağı veya süt verimiyle öne çıkar.

2. Aşağıdaki parametrelerden hangisi dölverimi ölçütlerinden biri olarak kullanılmaz?

A) Atlama Oranı
B) Kızgınlık Oranı
C) Gebelik Oranı
D) Kısırlık Oranı
E) Doğum Oranı

Cevap : A) Atlama Oranı

Açıklama : Dölverimi (Fertility), birim zamanda elde edilen yavru ve gebelik durumunu ölçer. Kızgınlık (B), Gebelik (C), Kısırlık (D) ve Doğum (E) oranları dölverimi ölçütüdür. **Atlama Oranı** (A) ise bu ölçütlerden biri olarak **kullanılmaz**.

3. Yavru verimlerine göre seçimi aşağıdaki seçim yöntemlerinden hangisi ifade etmektedir?

A) Pedigriye göre seçim
B) Progeny test
C) Kardeş verimlerine göre seleksiyon
D) Familya içi seçim
E) Familya ortalamasına göre seleksiyon

Cevap : B) Progeny test

Açıklama : **Progeny test** (Döl Testi), damızlık olarak seçilecek hayvanın genetik değerini, bizzat **yavrularının verimlerine** bakarak belirleyen seçim yöntemidir.

4. Aşağıdakilerden hangisi kombine verimli ırklara bir örnektir?

A) Aryshire
B) Hereford
C) Simental
D) Limousin
E) Jersey

Cevap : C) Simental

Açıklama : **Simental** (Simmental), hem yüksek et verimi hem de tatmin edici süt verimi özelliklerini bir arada taşıyan, yani **kombine verimli** (et ve süt) bir sığır ırkıdır.

5. Aşağıdakilerden hangisi evciltmeye bağlı olarak ortaya çıkan vücut büyüklüğü ile ilgili değişikliklerden biri değildir?

A) Lamalarda vücut büyüklüğü açısından değişiklik olmamıştır.
B) Keçilerde vücut büyüklüğü azalmıştır.
C) Köpek ırkları Saint Bernard ırkı hariç genelde küçülmüşlerdir.
D) Koyunlarda vücut büyüklüğü artmıştır.
E) Develerde vücut büyüklüğü açısından değişiklik olmamıştır.

Cevap : B) Keçilerde vücut büyüklüğü azalmıştır.

Açıklama :

6. Ergin bir insanın dengeli bir şekilde beslenebilmesi için günlük aldığı proteinin ne kadarının hayvansal kökenli olması gerekir?

A) yüzde 30-35
B) yüzde 20-25
C) yüzde 40-45
D) yüzde 50-60
E) yüzde 60-70

Cevap : C) yüzde 40-45

Açıklama :

7. Keçilerde damızlıkta ilk kullanma yaşı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) 7-8 ay
B) 6-7 ay
C) 9-10 ay
D) 12-15 ay
E) 5-6 ay

Cevap : A) 7-8 ay

Açıklama :

8. Aşağıdakilerden hangisi laktasyon devamlılık insidensini tanımlar?

A) Persistens
B) Pik
C) Kolostrum
D) Laktasyon Eğrisi
E) İmmunoglobulin

Cevap : A) Persistens

Açıklama : **Persistens** (Süt Veriminde Devamlılık), laktasyonun başlangıcında pik yaptıktan sonraki dönemde, süt verimindeki düşüş hızını, yani **laktasyon devamlılık insidensini** tanımlayan parametredir.

9. Aşağıdaki ırklardan hangisinin süt verimi diğerlerinden daha yüksektir?

A) Jersey
B) Limousin
C) Siyah Alaca
D) Hereford
E) Simental

Cevap : C) Siyah Alaca

Açıklama : **Siyah Alaca** (Holstein), dünyada ve Türkiye’de süt verimi açısından diğer ırklara (Jersey, Simental vb.) kıyasla en yüksek potansiyele sahip sütçü sığır ırkıdır.

10. Dünyada, kırmızı et üretiminde en yüksek paya hangi tür sahiptir?

A) Koyun
B) Manda
C) Keçi
D) Sığır
E) Domuz

Cevap : E) Domuz

Açıklama :

11. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi suni tohumlamanın avantajlarından biri değildir?

A) Doğal yolla yavru elde edilmesinin mümkün olmadığı durumlarda kullanmak
B) Yağlı kuyruklu koçların, ince kuyruklu koyunları aşamadığı durumlarda kullanmak
C) Kaliteli bir boğanın spermasının başka bölge veya ülke tarafından kullanılmasına olanak vermek
D) Yaşlılık veya fiziksel sorunlardan dolayı aşım yapamayan kaliteli erkeklerden daha uzun süre yararlanmak
E) Çiftleşme ile bulaşan hastalıkları önlemek ve kontrol altına almak

Cevap : B) Yağlı kuyruklu koçların, ince kuyruklu koyunları aşamadığı durumlarda kullanmak

Açıklama : **Suni tohumlama**, doğal aşım engellerini (A, D), hastalıkları (E) ve genetik yayılımı (C) aşmayı sağlar. **Yağlı kuyruklu koçların ince kuyruklu koyunları aşamaması** (B) durumu, suni tohumlamanın avantajı değil, **kullanım nedenlerinden biri** olabilir, ancak avantaj olarak doğrudan nitelendirilemez.

12. Aşağıdakilerden hangisi ırka bir örnek değildir?

A) Yerli Kara
B) Jersey
C) Kıl Keçisi
D) Katır
E) Merinos

Cevap : D) Katır

Açıklama : **Katır** (Erkek eşek \times Dişi at), iki farklı türün (Equus asinus \times Equus caballus) çaprazlanması sonucu elde edilen **melez** bir hayvandır ve genellikle **kısır** olduğu için **ırka** bir örnek teşkil etmez.

13. Besi performansıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Etçi ırklar, sütçü ırklara göre daha iyi besi performansı gösterir.
B) Çevre sıcaklığının çok yüksek veya çok düşük olması besi performansını olumsuz etkiler.
C) Erkekler, dişilerden daha iyi besi performansı gösterir.
D) Hayvanların sağlık durumları besi performansı üzerine etkilidir.
E) Kastre edilmiş erkekler, erkeklerden daha iyi besi performansı gösterir.

Cevap : E) Kastre edilmiş erkekler, erkeklerden daha iyi besi performansı gösterir.

Açıklama : **Kastre edilmiş erkekler** (İğdiş), cinsel hormonların etkisi azaldığı için erkeklere göre daha **sakin** olsalar da, daha az testosteron salgıladıkları için **besi performansları** (özellikle canlı ağırlık artışı) genellikle **düşüktür** veya daha yavaş ilerler. Bu nedenle E şıkkı yanlıştır.

14. Koyunlarda büyüme hızı kaç günle ifade edilmektedir?

A) 50-60
B) 60-70
C) 30-40
D) 20-30
E) 40-50

Cevap : D) 20-30

Açıklama :

15. Bardo elde etmek için aşağıdaki seçeneklerde verilen birleştirmelerden hangisi doğrudur?

A) Erkek at (aygır) x dişi eşek
B) Erkek zebra x dişi at (kısrak)
C) Erkek at (aygır) x dişi zebra
D) Erkek eşek x dişi zebra
E) Erkek eşek x dişi at (kısrak)

Cevap : A) Erkek at (aygır) x dişi eşek

Açıklama :

16. Kıvırcık ırkı koyunların kuyruk yapısı aşağıdaki hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

A) Yağlı Kuyruklu
B) Yarı Yağlı Kuyruklu
C) Kısa Kuyruklu
D) Yağsız Uzun Kuyruklu
E) Uyluğu Yağlı

Cevap : D) Yağsız Uzun Kuyruklu

Açıklama : **Kıvırcık ırkı** koyunlar, genellikle et ve süt verimleriyle öne çıkan ve kuyruklarında yağ birikimi olmayan **Yağsız Uzun Kuyruklu** (İnce kuyruklu) koyun ırkları sınıfında yer alır.

17. Soğuk karkas ağırlığı aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?

A) +10 °C’de 24 saat
B) +4 °C’de 24 saat
C) +4 °C’de 48 saat
D) +10 °C’de 48 saat
E) +4 °C’de 12 saat

Cevap : B) +4 °C’de 24 saat

Açıklama : **Soğuk karkas ağırlığı**, kesimden sonra karkasın yaklaşık **+4 °C** sıcaklıkta **24 saat** bekletilmesiyle (soğutulmasıyla) elde edilen ağırlıktır.

18. Bir sürüde 200 koyun ve 20 adet koç bulunduğu varsayıldığında koyunların yavrularının doğduğu zamanki yaşlarının toplamı 500, koçların yaşlarının toplamı 30 ise bu sürünün generasyon süresi aşağıdaki şıklardan hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) 1,5
B) 2,4
C) 2,5
D) 2
E) 4

Cevap : D) 2

Açıklama :

19. Aşağıdakilerden hangisi kombinasyon melezlemesine bir örnektir?

A) Dağlıç
B) Karacabey Merinosu
C) Tahirova
D) Sakız
E) Kıvırcık

Cevap : C) Tahirova

Açıklama :

20. Sığırlarda günde 2 sağım yapmakla günde 3 sağım yapmak arasında yaklaşık olarak süt veriminde ne kadarlık bir artış olur?

A) yüzde 5-10
B) yüzde 35-40
C) yüzde 3-5
D) yüzde 25-35
E) yüzde 12-20

Cevap : E) yüzde 12-20

Açıklama : Sığırlarda günde 2 sağım yerine **günde 3 sağım** yapmak, genellikle memede süt birikiminin baskılayıcı etkisini azaltarak, süt veriminde yaklaşık **yüzde 12-20** oranında bir artışa neden olur.