İnsan Davranışı Ve Sosyal Çevre-1 2024-2025 Final Soruları

Giriş

İnsan davranışı ve sosyal çevre, bireyin doğum öncesinden başlayarak yaşam boyu süren gelişimini, biyolojik, psikolojik ve sosyal boyutlarıyla ele alan bir alandır. Bu makalede, bebeklikten ergenliğe kadar olan gelişim dönemleri, ebeveynlik tutumları, önemli gelişim kuramları (Piaget, Freud, Vygotsky) ve ergenlikte karşılaşılan güncel sorunlar incelenecektir.

Gelişim Dönemleri

İnsan gelişimi belirli evrelerden geçer:

• Embriyonik Dönem: Gebelikten sonra 2-8 hafta arasını kapsayan, organ sistemlerinin şekillendiği dönemdir.
• Bebeklik: Doğumdan itibaren ilk iki yılı kapsayan dönemdir. “Süt dişi bebeklik dönemi” diye bilimsel bir dönem yoktur.
• Orta ve Geç Çocukluk: Okul çağı olarak da bilinen, yaklaşık 6-12 yaş arasını ifade eden dönemdir.
• Ergenlik: Çocuklukla yetişkinliği birbirine bağlayan, hızlı değişimlerin yaşandığı, “kendi bedeninde yeniden doğum” olarak nitelendirilen geçiş dönemidir. Freud’a göre bu evre Genital Döneme denk gelir.

Gelişim Kuramları ve Kavramlar

Bilişsel gelişimde Piaget, çocukların dünyayı anlamak için şemalar, özümleme, uyma ve dengeleme gibi süreçleri kullandığını savunur; “toplumsallaştırma” onun temel kavramlarından biri değildir. Sosyokültürel kuramın kurucusu ise Vygotsky’dir.

Kimlik gelişimi (Marcia) kapsamında dağınık, kararsız, başarılı ve iptalci kimlik statüleri bulunurken; “organize olmayan kimlik” diye bir statü yoktur.

Ebeveyn Tutumları

Ebeveynlerin çocuk yetiştirme tarzları farklılık gösterir:

• Hoşgörülü (İzin Verici) Ana Baba: Çocukla ilgilenir ancak kural koymaz, ondan pek bir şey istemez.
• İhmalkâr Ana Baba: Çocuğun yaşamından kopuk, ilgisizdir; bu tutum çocukta öz kontrol eksikliğine yol açabilir.

Ergenlikte Sorun Alanları ve Sosyal Hizmet

Ergenlik, sosyoduygusal değişimlerin (kimlik arayışı, akran ilişkileri) yoğun olduğu bir dönemdir. Son yıllarda ergenler arasında en çok tartışılan sorunlardan biri uyuşturucu kullanımı iken; genel toplumda sigara ve alkol kullanımındaki düşüşe rağmen ağrı kesici (opioid) kullanımında artış gözlenmektedir.

Sosyal hizmet alanında ise, öğrencilerin başarısını ve sağlıklı gelişimini hedefleyen alan Okul Sosyal Hizmetidir. Çocuğa kötü muamele türleri arasında fiziksel, cinsel ve duygusal istismar ile ihmal yer alırken; “biyolojik istismar” diye bir kategori bulunmamaktadır.

1. …… çocuklukla yetişkinliği birbirine bağlayan, hızlı bir geçiş dönemidir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Doğum
B) Gençlik
C) Ergenlik
D) Orta Yaş
E) Çocukluk

Cevap : C) Ergenlik

Açıklama : **Ergenlik** (C), biyolojik, psikolojik ve sosyal açılardan hızlı ve kapsamlı değişimlerin yaşandığı, **çocukluktan yetişkinliğe geçişi** (aradaki köprüyü) oluşturan dönemdir.

2. Çocuklarıyla yakından ilgilenen ancak onlardan pek bir şey istemeyen, kural koymayan bir ana baba tutumudur.
Bu ana baba tipi aşağıdakilerden hangisidir?

A) İhmalkâr ana baba
B) Otoriter ana baba
C) Kısıtlayıcı ana baba
D) Hoşgörülü ana baba
E) Demokratik ana baba

Cevap : D) Hoşgörülü ana baba

Açıklama : Çocuklarıyla ilgilenen ancak kural koymayan, beklenti düzeyi düşük ebeveyn tutumu hoşgörülü (aşırı serbest / permisif) ana-baba tutumudur.

3. Kuşkusuz ki ….. yeni bir doğum sürecidir. Kendi bedeninde yeniden ancak pek çok anlamlandırmalarla kendiliğinle ve ötekilerle yeni bir dünya algısını içerir. Bu nedenlerle olabildiğince karışık ve zordur.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) puberte
B) gençlik
C) ergenlik
D) adölesan
E) erinlik

Cevap : C) ergenlik

Açıklama : Metindeki “kendi bedeninde yeniden doğum”, “kendilikle ve ötekilerle yeni bir dünya algısı” ve “karışık ve zor bir süreç” ifadeleri, psikososyal açıdan ergenlik dönemini tanımlar.

4. Piaget “Çocuklar dünyaya ilişkin bilgilerini yapılandırırken hangi süreçleri kullanmaktadırlar?” sorusunu cevaplamak için birkaç kavram geliştirmiştir.
Aşağıdakilerden hangisi bunlardan biri değildir?

A) Şemalar
B) Dengelenim ve denge kurma
C) Özümleme ve uyma
D) Toplumsallaştırma
E) Örgütleme

Cevap : D) Toplumsallaştırma

Açıklama : Piaget’nin bilişsel gelişim kuramının temel kavramları; **Şemalar** (A), **Örgütleme** (E), **Özümleme** (asimülasyon), **Uyma** (akomodasyon) (C) ve **Dengeleme** (B)’dir. **Toplumsallaştırma** (D) ise daha çok Vygotsky ve sosyolojik kuramların odağındadır.

5. Okul çağı dönem olarak da isimlendirilebilecek …… dönemi çocuklar için adetabaşka bir düzeyde yaşanılan çok özel bir dönemdir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) genç yetişkinlik
B) orta ve geç çocukluk
C) ergenlik
D) bebeklik sonrası
E) çocukluk öncesi

Cevap : B) orta ve geç çocukluk

Açıklama : “Okul çağı” olarak adlandırılan dönem, gelişim psikolojisinde orta çocukluk ve geç çocukluk dönemini ifade eder (yaklaşık 6–12 yaş). Bu yüzden doğru seçenek orta ve geç çocukluktur.

6. En son veriler, sigarada olduğu gibi alkol kullanımında da bir düşme eğilimi olduğunu göstermektedir. Ancak bu süreçte beklenmeyen başkaca kötü bir haber …… kullanımındaki artıştır.
Yukarıdaki parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) esrar
B) kokain
C) madde kullanımı
D) uyuşturucu
E) ağrı kesici

Cevap : E) ağrı kesici

Açıklama : Son yıllardaki araştırmalar, sigara ve alkol kullanımında düşüş görülürken reçetesiz veya kötüye kullanılan ağrı kesicilerin (özellikle opioid türü) kullanımında artış olduğunu vurgulamaktadır. Bu nedenle boşluğa en uygun ifade **“ağrı kesici”**dir.

7. …… gebelikten sonra 2-8 hafta arasında süren, embriyonun üç katmanla farklılaştığı, yaşam destek sistemlerinin geliştiği ve organ sistemlerinin şekillendiği dönemdir.
Yukarıdaki parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Fetal dönem
B) Germinal dönem
C) Embriyonik dönem
D) Mezoderm dönem
E) Ektoderm dönem

Cevap : C) Embriyonik dönem

Açıklama : İnsan gelişiminin gebelik sonrası **2. ve 8. haftalar** (2-4 hafta olarak kısaltılmış) arasını kapsayan, **organların şekillendiği** (organogenez) dönem **Embriyonik dönem** (C)’dir. (Fetal dönem organların büyüdüğü, zigotik ise döllenme sonrası ilk 2 haftadır).

8. Aşağıdakilerden hangisi bir gelişim dönemi değildir?

A) Süt dişi bebeklik dönemi
B) Bebeklik dönemi
C) Orta ve ileri çocukluk dönemi
D) İlk çocukluk dönemi
E) Doğum öncesi dönem

Cevap : A) Süt dişi bebeklik dönemi

Açıklama : “Süt dişi bebeklik dönemi” bilimsel olarak kabul edilen bir gelişim dönemi adı değildir. Diğer seçenekler gelişim psikolojisinde kullanılan gerçek dönemlerdir.

9. Ergenlik, önemli ……… değişikliklerin olduğu bir dönemdir. Kişinin kendini anlamaya yönelik artan çabaları ve kimlik arayışları bu değişiklikler içinde özel bir yere sahiptir. Ayrıca ergenin sosyal yaşam bağlamında da değişiklikler meydana gelerek kültürel bağlamlarda aile ve akranlar ile ilişkilerde dönüşümler ve farklılaşmalar ortaya çıkar.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Biyolojik
B) Sosyoduygusal
C) Mental
D) Fiziksel
E) Algısal

Cevap : B) Sosyoduygusal

Açıklama : Ergenlik döneminde **kimlik arayışları**, **aile ve akranlarla ilişkilerdeki dönüşümler** gibi konular, kişinin **sosyal** ve **duygusal** gelişimini ifade eden **Sosyoduygusal** (B) alana karşılık gelmektedir.

10. ………öğrencilerin sorunların çözümünü sağlayarak okul başarısını güçlendirmeyi ve sağlıklı nesillerin yetişmesine katkıda bulunmayı amaç edinmektedir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Adli sosyal hizmet
B) Çocuklarla sosyal hizmet
C) Okul sosyal hizmeti
D) Psikiyatrik sosyal hizmet
E) Tıbbi sosyal hizmet

Cevap : C) Okul sosyal hizmeti

Açıklama : Cümlede geçen “öğrencilerin sorunlarını çözmek”, “okul başarısını güçlendirmek” ve “sağlıklı nesiller yetiştirmek” ifadeleri okul sosyal hizmeti alanını tanımlar.

11. …… bebeğin doğumdan itibaren ilk iki yaşını kapsayan bir döneme verilen addır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Bebeklik
B) Erken çocukluk
C) Geç çocukluk
D) Süt dişi bebekliği
E) Çocukluk

Cevap : A) Bebeklik

Açıklama : **Bebeklik** (A), doğumdan itibaren yaklaşık **ilk iki yaşını** kapsayan, temel motor ve bilişsel becerilerin hızla geliştiği döneme verilen addır.

12. Kuşku yok ki ergenlik özel ve önemli bir dönemdir. İnsan gelişiminde bu özel dönemde yeni bir vücudun oluşumu kadar biyolojik, psikolojik, sosyal pek çok değişim ve gelişim çocukluktan yetişkinliğe yönelen insan için karmaşık, kolay olmayan bir süreçtir. Ergenliğin gelişimsel değişimler göstermesinde “bağlanma” önemli kavramlardan biridir. Bu noktada bağlanma, kimliğe yapılan bir yatırım olarak ifade edilir. Bir kimliğin oluşumunda dört statü oluştuğu görülmektedir.
Aşağıdakilerden hangisi bu statülerden biri değildir?

A) Dağınık kimlik
B) Kararsız kimlik
C) Başarılı kimlik
D) Organize olmayan kimlik
E) İptalci kimlik

Cevap : D) Organize olmayan kimlik

Açıklama : Kimlik gelişiminde (Marcia’nın kimlik statüleri) kabul edilen dört kimlik durumu şunlardır:
-Dağınık kimlik (diffusion)
-Kararsız kimlik (moratorium)
-Başarılı kimlik (achievement)
-İptalci/Erken kapalı kimlik (foreclosure)
Bu seçenekler arasında “Organize olmayan kimlik” diye bir kavram yoktur, bu yüzden doğru cevap D şıkkıdır.

13. Ergenlik dönemine denk gelen bir dönemdir. Eğer daha önceki evrelerde gelişim başarıyla tamamlanmamışsa bu dönemle birlikte kişi gittikçe cinsel olgunluğa, evliliğe ve çocuk sahibi olmaya yönelebilir.
Yukarıdaki tanım aşağıdaki hangi kavrama aittir?

A) Fallik dönem
B) Oral dönem
C) Gizil dönem
D) Ge(n)ital dönem
E) Anal dönem

Cevap : D) Ge(n)ital dönem

Açıklama : Freud’un psikoseksüel gelişim kuramına göre **Genital dönem** (D), **ergenliğe** denk gelir ve bireyin cinsel olgunluğa, evliliğe ve üremeye yöneldiği son dönemdir.

14. Gelişimin yaşam boyunca devam ediyor olması yaşam boyu bakış açısının temelini oluşturmaktadır.
Aşağıdakilerden hangisi yaşam boyu gelişimin temelleri arasında yer almaz?

A) Gelişim bağlamsaldır
B) Gelişim çok disiplinlidir
C) Gelişim büyüme, sürdürme ve kaybın düzenlenmesini içerir
D) Gelişim bireyin biyolojisi, kültür ve bireyin ortak ürünüdür
E) Gelişim fiziksel, biyolojik unsurlar içerir

Cevap : E) Gelişim fiziksel, biyolojik unsurlar içerir.

Açıklama : Yaşam boyu gelişim yaklaşımında gelişim; bağlamsal, çok disiplinli, büyüme-kayıp dengesi ve biyoloji-kültür etkileşimi gibi temellere dayanır.
“Gelişim fiziksel, biyolojik unsurlar içerir” ifadesi ise çok dar ve eksik olduğu için bu temeller arasında sayılmaz.

15. Çocuğun yaşamından kopuk, ilgisiz olunan bir ebeveynlik tutumudur. Uzmanlar bu tutumu yaşayan çocuklarda sosyal yetersizlik ve öz kontrol eksikliği görülebileceği uyarısında bulunmaktadır.
Bu ana baba tipi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Demokratik ana baba
B) Otoriter ana baba
C) Hoşgörülü ana baba
D) Kısıtlayıcı ana baba
E) İhmalkâr ana baba

Cevap : E) İhmalkâr ana baba

Açıklama : Soruda tarif edilen ebeveyn tutumu; çocuğa karşı ilgisiz, kopuk ve sorumluluk almayan bir yaklaşımdır. Bu durum çocuklarda sosyal yetersizlik ve öz kontrol eksikliği gibi sorunlara yol açabilir. Bu özellikler ihmalkâr ebeveynlik ile örtüşür.

16. Çocuğa kötü muamele, aşağıdakilerden hangisini içine almaz?

A) Biyolojik istismar
B) Duygusal istismar
C) Cinsel istismar
D) Çocuk ihmali
E) Fiziksel istismar

Cevap : A) Biyolojik istismar

Açıklama : Çocuğa kötü muamele kavramı; fiziksel istismar, duygusal istismar, cinsel istismar ve ihmal türlerini kapsar.
“Biyolojik istismar” diye tanımlanan bir istismar türü bulunmadığı için doğru seçenek A şıkkıdır.

17. …..kuramında, çocuklar dünyalarına uyum sağlamak için zihinsel yapılar oluşturarak, etkin bir biçimde kendi bilişsel dünyalarını yapılandırmaktadırlar.
Yukarıdaki parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Piaget
B) Adler
C) Mayer
D) Freud
E) Erikson

Cevap : A) Piaget

Açıklama :

18. Ergenlikte tüm dünyada son on yılda en fazla tartışılan konuların başında …… en önemli sorunlardan biri olarak görülmektedir.
Yukarıdaki parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) intihar
B) uyuşturucu kullanımı
C) yeme bozukluğu
D) obezite
E) internet bağımlılığı

Cevap : B) uyuşturucu kullanımı

Açıklama : Bu soru okulun yayınladığı soru kitapçığına göre cevaplanmıştır.

19. Sosyokültürel kuramın kurucusu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Adler
B) Vygotsky
C) Sullivan
D) Freud
E) Erikson

Cevap : B) Vygotsky

Açıklama : **Sosyokültürel Kuram**’ın temelini atan ve öğrenme/gelişim sürecinde sosyal etkileşimin ve kültürün rolünü vurgulayan kişi **Lev Vygotsky** (B)’dir.

20. Bir ölçüde kendilik olarak tanımlanabilir olan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Algı
B) Duygusal gelişim
C) Cinsiyet
D) Ahlak gelişimi
E) Benlik

Cevap : E) Kimlik

Açıklama : “Kendilik” kavramı, psikolojide kişinin kendisini algılayışı ve tanımlayışı anlamına gelen benlik kavramıyla örtüşür. Bu nedenle doğru yanıt Benliktir.