Politik Ekonomi 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Politik ekonomi, iktisadi süreçlerin (üretim, tüketim, bölüşüm) siyasi süreçlerle (devlet, kurumlar, politika) nasıl etkileşime girdiğini inceleyen bilim dalıdır. Bu makalede Klasik ve Keynesyen iktisat okullarının temel varsayımları, maliye politikası araçları ve piyasa türleri ele alınacaktır.

Keynesyen Okul ve Para Talebi

Keynesyen iktisat, ekonominin kısa dönemde eksik istihdamda kalabileceğini ve devlet müdahalesinin gerekli olduğunu savunur. John Maynard Keynes’e göre para talebi (likidite tercihi) üç güdüyle yapılır: İşlem, İhtiyat ve Spekülasyon.

Keynesyen modelde:

• Para Talebi Eğrisi: Faiz oranı ile ters orantılıdır, yani negatif eğimlidir (Pozitif eğimli değildir).
• Para Arzı: Faizden bağımsızdır (dikey eksene paralel).
• Tüketim: Tüketimin temel belirleyicisi Harcanabilir Gelirdir.
• Phillips Eğrisi: İşsizlik ile enflasyon arasında ters yönlü bir ilişki olduğunu gösterir.

Klasik Okul ve Varsayımları

Klasik Okul (Adam Smith, Ricardo, Say, Malthus), piyasaların kendi kendini düzenlediğini ve tam rekabet koşullarının geçerli olduğunu savunur.

• Üretim Dönemleri: Kısa dönemde sadece emek, uzun dönemde tüm faktörler değişebilir.
• Uzun Dönem Dengesi: Ekonominin belirleyicisi Toplam Arzdır.
• Mal Piyasası: Yatırımların artması, yatırım eğrisini sağa kaydırır; bu da reel faiz oranını ve tasarrufları artırır.

Piyasa Türleri ve Tam Rekabet

Tam rekabet piyasasının özellikleri şunlardır: Çok sayıda alıcı/satıcı (Atomisite), Homojen Ürünler (Ürün farklılaştırması yoktur), Tam Bilgi ve Mobilite. Firmalar fiyat alıcıdır.

Maliye Politikası Araçları

Devletin ekonomiyi yönlendirmek için kullandığı araçlar şunlardır:

• Genişletici Politika: Kamu harcamalarını artırmak, vergileri azaltmak veya transfer ödemelerini artırmak. Amacı üretimi ve istihdamı artırmaktır; döviz kurunu düşürmek öncelikli bir amaç değildir.
• Daraltıcı Politika: Kamu harcamalarını kısmak veya vergileri/harçları artırmak (Örn: Pasaport harcını artırmak). Toplam harcamaları azaltır.
• Transfer Ödemeleri: Emekli maaşı, burs gibi karşılıksız ödemelerdir. KDV bir transfer ödemesi değil, vergidir.

1. I. İşlem
II. İhtiyat
III. Spekülasyon
Yukarıda verilenlerden hangisi veya hangileri Keynesyen Okulda para talebinin güdülerini ifade eder?

A) II ve III
B) I, II ve III
C) I ve II
D) Yalnız I
E) I ve III

Cevap : B) I, II ve III

Açıklama : İngiliz iktisatçı **John Maynard Keynes**, para talebini (likidite tercihini) üç temel saikle (güdüyle) açıklamıştır: **İşlem saiki** (günlük alışverişler için para tutma), **İhtiyat saiki** (beklenmedik durumlar için para tutma) ve **Spekülasyon saiki** (gelecekteki faiz oranı ve tahvil fiyatı değişikliklerinden faydalanmak amacıyla para tutma). Bu üç güdü, Keynesyen para talebi teorisinin temelini oluşturur.

2. Keynesyen Okulda para piyasası dengesi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Para talebi artarsa para talebi eğrisi sağa kayar.
B) Para talebi eğrisi pozitif eğimlidir.
C) Para arzı düşey eksene paralel bir doğru şeklindedir.
D) Para arzı artarsa para arzı eğrisi sağa kayar.
E) Para arzı artarsa denge faiz oranı azalır.

Cevap : B) Para talebi eğrisi pozitif eğimlidir.

Açıklama : Keynesyen modelde **para talebi eğrisi**, faiz oranı (dikey eksen) ile para talebi miktarı (yatay eksen) arasındaki ilişkiyi gösterir. Faiz oranı yükseldikçe para tutmanın fırsat maliyeti artacağından, spekülasyon saikiyle para talebi azalır. Dolayısıyla para talebi eğrisi **negatif eğimlidir**. Pozitif eğimli olduğu iddiası yanlıştır. Para arzı ise Merkez Bankası tarafından belirlendiği ve faiz oranından etkilenmediği için **düşey eksene paralel** (faizden bağımsız) kabul edilir (C şıkkı doğru).

3. Keynesyen Okulda işsizlik ile enflasyon arasındaki ilişkiyi ortaya koyan analiz aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hysterisis Etkisi
B) Rassal Yürüyüş Hipotezi
C) Phillips Eğrisi
D) J Eğrisi
E) Hicks-Hansen Modeli

Cevap : C) Phillips Eğrisi

Açıklama : **Phillips Eğrisi**, İngiliz iktisatçı A. W. Phillips tarafından ampirik olarak ortaya konulan ve **işsizlik oranı** ile **ücret/enflasyon oranı** arasında ters yönlü bir ilişki olduğunu gösteren analizdir. Keynesyen iktisatçılar bu eğriyi, kısa dönemde düşük işsizlik için yüksek enflasyonun kabul edilebilir bir ödünleşme (trade-off) olduğunu savunmak için kullanmışlardır.

4. I. Makro iktisadi işleyişe bakış kısa dönemlidir.
II. Kısa dönemde ekonomide yapışkanlıklar bulunmaktadır.
III. Ekonomi kısa dönemde eksik istihdam dengesinde bulunamaz
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri Keynesyen Okulun özellikleri arasında sayılabilir?

A) I ve III
B) Yalnız I
C) II ve III
D) I ve II
E) Yalnız II

Cevap : D) I ve II

Açıklama : **Keynesyen Okulun** temel özellikleri şunlardır:
* **Kısa Dönem Odağı (I. doğru):** Keynes, uzun dönem yerine kısa dönem sorunlarına odaklanmıştır (“Uzun dönemde hepimiz ölmüş olacağız.”).
* **Yapışkanlıklar (II. doğru):** Fiyatların ve ücretlerin kısa dönemde tam olarak esnek olmadığını, **yapışkan** olduğunu kabul eder.
* **Eksik İstihdam Dengesi (III. yanlış):** Keynesyen teoriye göre, toplam talebin yetersiz olması nedeniyle ekonomi, **kısa dönemde eksik istihdam dengesinde** (yüksek işsizlikte) kalabilir ve kendiliğinden tam istihdama dönmez.

5. Aşağıdakilerden hangisi tam rekabet piyasasının özelliklerinden biridir?

A) Alıcılar ve satıcılar fiyat alıcı değil fiyat yapıcı konumdadır.
B) Kısa dönemde aşırı kâr durumu mümkün değildir.
C) Ürün farklılaştırması bulunmamaktadır.
D) Firmaların piyasaya girişlerinde çeşitli sınırlamalar vardır.
E) Alıcılar ve satıcılar arasında asimetrik bilgi bulunmaktadır.

Cevap : C) Ürün farklılaştırması bulunmamaktadır.

Açıklama : **Tam Rekabet Piyasasının** temel özellikleri:
1. Çok sayıda alıcı ve satıcı.
2. **Homojen Ürünler** (**Ürün farklılaştırması yoktur**, C şıkkı doğru).
3. Piyasaya kolay giriş ve çıkış.
4. **Tam Bilgi**.
5. Firmalar **fiyat alıcı** (Price Taker) konumundadır (A şıkkı yanlış). Kısa dönemde aşırı kâr mümkündür (B şıkkı yanlış).

6. Aşağıdakilerden hangisi Klasik Okulun temsilcilerinden değildir?

A) David Ricardo
B) Jean Babtiste Say
C) John M. Keynes
D) Adam Smith
E) Thomas R. Malthus

Cevap : C) John M. Keynes

Açıklama : **Adam Smith, David Ricardo, Jean Babtiste Say** ve **Thomas Malthus**, 18. ve 19. yüzyılların önde gelen **Klasik İktisat Okulu** temsilcilerindendir. **John Maynard Keynes** ise 1930’lu yıllarda Büyük Buhran’a tepki olarak ortaya çıkan ve Klasik Okulun varsayımlarını (özellikle piyasaların kendiliğinden dengeye geleceği varsayımını) eleştiren **Keynesyen Okulun** kurucusudur.

7. Daraltıcı maliye politikası ile daraltıcı para politikasının birlikte uygulandığı bir durumda LM eğrisi IS eğrisinden daha fazla hareket ederse aşağıdakilerden hangisi gerçekleşir?

A) Faiz oranındaki değişim belirsizken toplam gelir azalmıştır.
B) Hem faiz oranı hem de toplam gelir azalmıştır.
C) Faiz oranı yükselirken toplam gelir azalmıştır.
D) Faiz oranı azalırken toplam gelir artmıştır.
E) Faiz oranı artarken toplam gelirdeki değişim belirsizdir.

Cevap : C) Faiz oranı yükselirken toplam gelir azalmıştır.

Açıklama :

8. I. Gelir Vergisi
II. Katma Değer Vergisi
III. Özel Tüketim Vergisi
Yukarıda verilenlerden hangisi veya hangileri dolayı olarak alınan vergilerden değildir?

A) I ve III
B) Yalnız I
C) I ve II
D) Yalnız II
E) II ve III

Cevap : B) Yalnız I

Açıklama : Vergiler iki ana gruba ayrılır:
* **Dolaysız Vergiler (Doğrudan Vergi):** Kişilerin gelir ve servetleri üzerinden doğrudan alınır. Örnek: **Gelir Vergisi** (I. Öncül).
* **Dolaylı Vergiler:** Tüketim, harcama veya işlem üzerinden alınır ve yükü başkasına transfer edilebilir. Örnek: **Katma Değer Vergisi (KDV)** (II. Öncül) ve **Özel Tüketim Vergisi (ÖTV)** (III. Öncül).
Soru, **dolaylı olmayan** (yani dolaysız) vergiyi sorduğu için cevap **Yalnız I** (Gelir Vergisi)’dir.

9. Keynesyen Okulda tüketim ve tasarrufun temel belirleyicisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Reel ücret
B) Harcanabilir gelir
C) Nominal faiz oranı
D) Otonom tasarruf
E) Otonom tüketim

Cevap : B) Harcanabilir gelir

Açıklama : Keynesyen iktisatta tüketim teorisi, **Mutlak Gelir Hipotezine** dayanır. Bu hipoteze göre, hanehalkının **tüketim** ve dolayısıyla **tasarruf** kararları, büyük ölçüde o dönemki **cari harcanabilir gelir** seviyesi tarafından belirlenir. Keynes, faiz oranlarının tüketim ve tasarruf üzerindeki etkisini Klasiklere göre çok daha sınırlı görmüştür.

10. Klasik Okulda mal piyasası dengesinde yatırımların artması durumunda aşağıdakilerden hangisi gerçekleşir?

A) Yatırım eğrisi sağa kayar, reel faiz oranları ve tasarruflar artar.
B) Yatırım eğrisi sağa kayar, reel faiz oranları düşer ve tasarruflar artar.
C) Tasarruf eğrisi sola kayar, reel faiz oranları ve tasarruflar azalır.
D) Yatırım eğrisi sağa kayar, reel faiz oranları ve tasarruflar azalır.
E) Yatırım eğrisi sola kayar, reel faiz oranları ve tasarruflar artar.

Cevap : A) Yatırım eğrisi sağa kayar, reel faiz oranları ve tasarruflar artar.

Açıklama : Klasik Okulda **mal piyasası dengesi**, faiz oranı üzerinden **tasarruf (S)** ve **yatırım (I)** eşitliğiyle sağlanır:  I(r) = S(r)
1. **Yatırımların Artması:** Yatırım eğrisi **sağa kayar**.
2. **Denge:** Tasarruflar sabitken (veya faizin pozitif fonksiyonuyken) yeni dengeye ulaşmak için **reel faiz oranının (r) yükselmesi** gerekir.
3. **Tasarruf:** Faiz oranındaki bu artış, tasarruf sahiplerini daha fazla tasarruf yapmaya teşvik eder (faizin pozitif fonksiyonu olduğu varsayılırsa), böylece denge tasarruf miktarı da **artar**.

11. I. Kısa dönemde sadece emek faktörünün miktarı değişebilir.
II. Uzun dönemde hem emek hem de sermaye miktarı değişebilir.
III. Eksik rekabet koşulları geçerlidir.
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri Klasik Okul için doğrudur?

A) I ve III
B) Yalnız II
C) II ve III
D) I ve II
E) Yalnız I

Cevap : D) I ve II

Açıklama : **Klasik Okulun** üretim ve dönem varsayımları:
* **Kısa Dönem (I. doğru):** Üretim faktörlerinden biri (genellikle sermaye) sabitken, diğer faktörün (emek) miktarı değişebilir.
* **Uzun Dönem (II. doğru):** Üretim faktörlerinin (emek ve sermaye) tamamı değiştirilebilir.
* **Piyasa Koşulları (III. yanlış):** Klasik modelin varsayımları genellikle **tam rekabet** koşullarına dayanır; **eksik rekabet** varsayımı tipik olarak Klasik Okul için geçerli değildir.

12. Aşağıdakilerden hangisi genişletici maliye politikasına örnek olarak verilemez?

A) Transfer ödemelerinin azaltılması
B) Bazı vergilerin tamamen kaldırılması
C) Transfer ödemelerinin artırılması
D) Vergi oranlarının azaltılması
E) Kamu harcamalarının artırılması

Cevap : A) Transfer ödemelerinin azaltılması

Açıklama : **Genişletici Maliye Politikası**, ekonomide toplam talebi (ve dolayısıyla geliri ve istihdamı) artırmayı amaçlar. Bu, **Kamu Harcamalarının Artırılması** (E), **Vergi Oranlarının Azaltılması** (D) veya **Transfer Ödemelerinin Artırılması** (C) yoluyla yapılır. **Transfer ödemelerinin azaltılması** ise hanehalkının harcanabilir gelirini düşürerek toplam talebi kısar, bu da **daraltıcı maliye politikası** uygulamasıdır.

13. Aşağıdakilerden hangisi daraltıcı maliye politikasına örnek olarak gösterilebilir?

A) TOKİ’nin evsiz insanlar için yeni konutlar inşa etmesi
B) Hükümetin sanayi tesisi kurmak için çekilen kredilerden faiz alınmayacağını açıklaması
C) Fatma teyzenin emekli maaşının TÜFE’ye göre zamlanması
D) Yurtdışından getirilen cep telefonlarından alınan harç payının artması
E) Katma Değer Vergisi’nin oranının %18’den %8’e düşürülmesi

Cevap : D) Yurtdışından getirilen cep telefonlarından alınan harç payının artması

Açıklama : **Daraltıcı Maliye Politikası**, kamu harcamalarını azaltarak veya vergileri artırarak ekonomideki toplam talebi kısmayı amaçlar. **Harç payının (bir vergi türü) artırılması**, ürün fiyatlarını ve dolayısıyla tüketimi azaltıcı etki yaratır, bu da tipik bir **daraltıcı maliye politikası** uygulamasıdır. A şıkkı (Kamu harcaması artışı) ve E şıkkı (Vergi indirimi) genişleticidir.

14. “Uzun dönemde ekonominin belirleyicisi olarak ______ ön plana çıkar.”
Yukarıda verilen cümledeki boşluğa Klasik Okul göz önünde bulundurularak aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) para politikası
B) faiz
C) toplam talep
D) enflasyon
E) toplam arz

Cevap : E) toplam arz

Açıklama : **Klasik İktisat Okulu**, uzun dönemde ekonominin çıktı (üretim) düzeyini belirleyen faktörün **arz yönlü** unsurlar olduğunu kabul eder. Bunlar üretim faktörleri (emek, sermaye, toprak) ve teknoloji gibi **toplam arzı** (uzun dönemde dikey olan uzun dönem toplam arz eğrisi) belirleyen yapısal faktörlerdir. Klasiklere göre toplam talepteki değişiklikler (para politikası, maliye politikası) sadece fiyat düzeyini etkiler; reel çıktı düzeyini belirleyen arz tarafıdır.

15. Hükümetler genişletici maliye politikalarını uygularken aşağıdakilerden hangisini amaçlamazlar?

A) Döviz kurunu düşürmek
B) İşsizlik oranını azaltmak
C) Üretimi teşvik etmek
D) Toplam iktisadi aktiviteyi artırmak
E) İstihdamı artırmak

Cevap : A) Döviz kurunu düşürmek

Açıklama : **Genişletici Maliye Politikası** (kamu harcaması artışı veya vergi indirimi), **toplam iktisadi aktiviteyi, üretimi ve istihdamı artırmayı** (B, C, D, E şıkları) amaçlar. Ancak bu politika, **Faiz Oranlarının Yükselmesine** neden olur (dışlama etkisi). Yüksek faiz oranları ülkeye sermaye girişini çekerek **ulusal para birimini güçlendirir** (değerini artırır), bu da **döviz kurunun düşmesi** anlamına gelir. Döviz kurunun düşmesi ihracatı olumsuz etkilediği için, bu durum politikanın bir **amacı** değil, istenmeyen bir **yan etkisi** olabilir. Politikacılar genellikle kurun düşmesini amaçlamazlar.

16. Bir devletin ekonomideki rolünü inceleyen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Politik İktisat
B) Para Politikası
C) Maliye Politikası
D) Mikro İktisat
E) İktisat Politikası

Cevap : A) Politik İktisat

Açıklama : **Politik İktisat (Political Economy)**, iktisadi süreçler (üretim, bölüşüm, tüketim) ile siyasi süreçler (iktidar, devlet, kurumlar, politika yapımı) arasındaki karşılıklı etkileşimi, yani **devletin ekonomideki rolünü**, etkisini ve ekonomiyi nasıl şekillendirdiğini inceleyen bilim dalıdır. **Maliye Politikası** (C şıkkı) ise devletin birincil iktisadi araçlarından biridir (vergi ve harcamalar).

17. Aşağıdakilerden hangisi transfer ödemelerine örnek olarak gösterilemez?

A) Emekli maaşları
B) Sosyal güvenlik ödemeleri
C) Sübvansiyon ödemeleri
D) Öğrenci bursları
E) Katma değer vergisi

Cevap : E) Katma değer vergisi

Açıklama : **Transfer Ödemeleri**, devletin karşılığında herhangi bir mal veya hizmet almadan (tek yönlü) hanehalkına veya firmalara yaptığı ödemelerdir. **Emekli maaşları, sosyal güvenlik ödemeleri, burslar ve sübvansiyonlar** transfer ödemeleridir. **Katma Değer Vergisi (KDV)** ise devletin hanehalkından veya firmalardan aldığı, yani bir **kamu geliri** olan **dolaylı bir vergi** türüdür; transfer ödemesi değildir.

18. “… hane halkı ve firmaların nakit olarak tutmayı tercih ettikleri para miktarıdır. Keynesyen Okulda, Keynes’in ______ olarak adlandırılan para talebi yaklaşımı geçerlidir.”
Yukarıdaki cümlede verilen boşluklara sırasıyla aşağıdaki kavramlardan hangileri gelmelidir?

A) Para talebi Rasyonel Beklentiler Hipotezi
B) Para Arzı Rassal Yürüyüş Teorisi
C) Para arzı – Nispi Gelir Hipotezi
D) Para Talebi – Sürekli Gelir Hipotezi
E) Para Talebi – Likidite Tercihi Teorisi

Cevap : E) Para Talebi – Likidite Tercihi Teorisi

Açıklama : Birinci boşluğa gelmesi gereken kavram, hanehalkının nakit tutma isteğini ifade eden **Para Talebi**’dir. İkinci boşluğa ise Keynesyen para talebi yaklaşımının adı olan **Likidite Tercihi Teorisi** (Liquidity Preference Theory) gelmelidir. Bu teori, para talebini faiz oranıyla ilişkilendirir.

19. I. Kamu harcamalarının azalması
II. Vergilerin artması
III. Transfer ödemelerinin artması
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri toplam harcamaları azaltan etmenlerdendir?

A) Yalnız II
B) I ve III
C) Yalnız I
D) I ve II
E) II ve III

Cevap : D) I ve II

Açıklama : Toplam harcamalar (toplam talep) şu etmenlerle azaltılır:
* **Kamu harcamalarının azalması (I. doğru):** Toplam talebin bir bileşeni olan kamu harcamaları doğrudan azalır.
* **Vergilerin artması (II. doğru):** Hanehalkının harcanabilir geliri azalır, bu da özel tüketim harcamalarını kısar.
* **Transfer ödemelerinin artması (III. yanlış):** Hanehalkının harcanabilir gelirini artırarak toplam harcamaları (tüketimi) artırıcı etki yapar.

20. Tam rekabet piyasalarında çok sayıda alıcı ve çok sayıda satıcının bulunması durumu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Eksik istihdam
B) Homojenlik
C) Mobilite
D) Tam Bilgi
E) Atomisite

Cevap : E) Atomisite

Açıklama : **Tam Rekabet Piyasasının** temel özelliklerinden biri **Atomisite**’dir. **Atomisite**, piyasada alıcı ve satıcı sayısının çok fazla olduğu ve her birinin piyasa büyüklüğüne göre çok küçük kaldığı anlamına gelir. Bu durum, hiçbir alıcı veya satıcının tek başına piyasa fiyatını etkileme gücünün olmamasını (fiyat alıcılığı) sağlar. **Tam Bilgi** (C ve D şıkları), **Mobilite** (C şıkkı) ve **Homojenlik** (B şıkkı) de diğer özelliklerindendir.