Siyaset Sosyolojisi 2025-2026 Vize Soruları (Siyaset Bilimi)

Giriş

Siyaset sosyolojisi, siyaset ile toplum arasındaki karşılıklı etkileşimi, iktidarın toplumsal temellerini ve siyasal davranışın sosyo-kültürel dinamiklerini inceler. Bu disiplin, siyasetin sadece kurumsal yapılarını değil, aynı zamanda bu yapıların toplumsal yaşamla nasıl bütünleştiğini veya çatıştığını analiz eder.

Klasik Kuramcılar ve Yaklaşımları

Siyaset sosyolojisinin temellerini atan düşünürler ve temel kavramları şunlardır:

• Karl Marx: Toplumu altyapı (ekonomi/üretim) ve üstyapı (din, hukuk, aile, eğitim) olarak ikiye ayırır. Fabrika altyapıya aittir.
• Max Weber: İktidarı meşruiyet türlerine (geleneksel, karizmatik, yasal-ussal) göre sınıflandırır. Sosyal sınıfın oluşumunda iktisadi çıkarın gerekli ama yeterli olmadığını savunur.
• Émile Durkheim: Sosyolojinin inceleme nesnesinin “toplumsal olgular” olduğunu belirtir. Anomi kavramı ile kuralsızlığı ve ahlaki çöküntüyü açıklar; bu durum dayanışmayı zayıflatır.
• Georg Simmel: Siyaset sosyolojisinde “organizma” kavramını kullanmaz; etkileşim, ikilikler/üçlükler ve güç üzerine odaklanır.

İktidar, Güç ve Devlet

Siyasi iktidar, diğer toplumsal iktidarlardan (aile, din) farklı olarak kapsayıcıdır, üstündür ve meşru güç kullanma tekelini elinde tutar.

• Modern Devletin Doğuşu: Charles Tilly’ye göre modern devlet, yöneticilerin savaş yapma ve askeri güç oluşturma çabalarının bir sonucudur (“Savaş devleti yaratır”).
• Ulus Devlet: Fransız İhtilali, halk egemenliği ve burjuvazinin yükselişi ulus devletin kurulmasında etkili olmuştur; demokrasinin gelişmesi ise daha sonraki bir süreçtir.
• İdeolojik Aygıtlar: Louis Althusser, devleti “Baskıcı Aygıtlar” (polis, ordu) ve “İdeolojik Aygıtlar” (okul, aile, medya) olarak ikiye ayırır.

Demokrasi ve Seçkinler

Robert Dahl’a göre demokrasi, “seçkinler arası bir iktidar savaşıdır” (Çoğulcu yaklaşım). Bu görüşe göre demokrasi, farklı seçkin grupların rekabeti ve uzlaşması ile işler. Alexis de Tocqueville ise “Toplumda çoğulculuk iktidar merkezlerinin çoğulluğudur” diyerek sivil toplumun önemini vurgulamıştır.

Yabancılaşma ve Yapısal Güç

Marx’ın “yabancılaşma” kavramı, emeğin ürettiği ürüne, kendine ve topluma yabancılaşmasını ifade eder. Zanaatkarın ürettiği ürünü satmak zorunda kalması, Marx’a göre yabancılaşmanın tipik bir örneği değildir; çünkü zanaatkar üretim süreci üzerinde hala kontrol sahibidir.

Siyaset sosyolojisinde Yapısal Güç, kamusal tartışmalarda nelerin konuşulup konuşulamayacağını belirleyen, gündemi sessizce şekillendiren güç biçimidir.

1. Aşağıdakilerden hangisi G. Simmel’in siyaset sosyolojisi kavramlarından biri değildir?

A) İnsani etkileşimler
B) Organizma
C) Güç ve tahakküm
D) Karşılıklılık
E) İkilikler ve üçlükler

Cevap : B) Organizma

Açıklama : Alman sosyolog **Georg Simmel**, siyaset sosyolojisi çözümlemelerinde **organizma** kavramını merkeze almaz. Simmel, toplumsal yaşamı oluşturan **etkileşim biçimlerine** (karşılıklılık), **sayısal ilişkilere** (ikilikler ve üçlükler) ve **güç/tahakküm** gibi dinamiklere odaklanmıştır. Organizma kavramı genellikle toplumu bir biyolojik varlık gibi gören ve bütüncül yaklaşımları benimseyen eski teorilerde (örneğin Spencer) kullanılır.

2. Aşağıdakilerden hangisi klasik toplumsal kuram temsilcilerinden birisi değildir?

A) J. J. Rousseau
B) A. Giddens
C) T. Hobbes
D) J. Locke
E) N. Machiavelli

Cevap : B) A. Giddens

Açıklama : **Niccolo Machiavelli, Thomas Hobbes, John Locke** ve **Jean-Jacques Rousseau**, 15. yüzyıldan 18. yüzyıla kadar siyaset ve toplumsal düzen üzerine çalışan, **klasik toplumsal kuramın** (özellikle toplum sözleşmesi geleneğinin) kurucu düşünürlerindendir. **Anthony Giddens** ise 20. yüzyılın sonlarında ve 21. yüzyılın başlarında çalışmalarıyla öne çıkmış, modern ve çağdaş toplumsal kuramın önemli bir temsilcisidir.

3. Aşağıdakilerden hangisi ulus devletin özelliklerinden biri değildir?

A) Ortak değerler
B) Kendi kaderini tayin hakkı
C) Ortak dil
D) Halk egemenliği
E) Ortak kültür

Cevap : D) Halk egemenliği

Açıklama :

4. Aşağıdaki ifadelerden hangisi, siyaset sosyolojisinin konusunu tanımlar?

A) Toplumsal dönüşümleri incelemek
B) Siyasi olguyu incelemek
C) Toplumsal iktidarın kurumlarını incelemek
D) Siyaset ile toplum arasındaki etkileşimleri incelemek
E) Siyasetin kurumsallaşmış ögelerini incelemek

Cevap : D) Siyaset ile toplum arasındaki etkileşimleri incelemek

Açıklama : **Siyaset Sosyolojisi**, siyaset biliminin siyasi kurumlar, yapılar ve süreçler üzerine yoğunlaşmasına karşın; toplumun siyasi davranışları, siyasi kurumları şekillendirmesi ve siyasi yapıların toplumsal yaşamı nasıl etkilediği arasındaki **karşılıklı etkileşimi** inceler. Bu disiplin, iktidarın toplumsal temellerine, siyasi katılımın sosyokültürel dinamiklerine ve toplum ile devlet arasındaki ilişkiye odaklanır.

5. Aşağıdakilerden hangisi Marx’ın sınıflamasında üst yapı kurumları arasında değildir?

A) Fabrika
B) Din
C) Hukuk
D) Okul
E) Aile

Cevap : A) Fabrika

Açıklama : Karl Marx’ın tarihsel materyalist yaklaşımında toplum, **altyapı** (üretim ilişkileri ve ekonomik temel) ve **üstyapı** (altyapı üzerine inşa edilen kurumlar) olarak ikiye ayrılır. **Altyapı**, ekonomik faaliyetlerin ve üretim araçlarının bulunduğu yerdir. **Fabrika**, üretimin yapıldığı, yani **altyapının** bir parçasıdır. **Din, Hukuk, Okul** ve **Aile** ise ideolojiyi üreten ve temel ekonomik yapıyı meşrulaştıran **üstyapı** kurumlarıdır.

6. Aşağıdakilerden hangisi siyasi iktidarı diğer toplumsal iktidar biçimlerinden ayıran özelliklerden biri değildir?

A) İktidarın kapsayıcılığı
B) Toplumsal iktidardan üstün konumu
C) Meşru güç tekeli olması
D) Meşruiyetini toplumsal geleneklerden alması
E) Gerektiğinde güç kullanabilmesi

Cevap : D) Meşruiyetini toplumsal geleneklerden alması

Açıklama : **Siyasi iktidar** (Devlet iktidarı), belirli bir coğrafi alandaki tüm birey ve kurumları kapsar (**Kapsayıcılık**), diğer toplumsal iktidarlardan (**aile, din, ekonomi**) üstündür ve gerektiğinde son çare olarak fiziksel zor kullanma yetkisini elinde tutar (**Meşru güç tekeli**). Meşruiyetini sadece geleneklerden almaz; aynı zamanda hukuki-ussal (bürokrasi, yasalar) ve karizmatik kaynaklardan da alabilir. **Meşruiyetini toplumsal geleneklerden alması**, siyasi iktidarı diğer iktidarlardan ayıran *temel* özelliklerden biri değildir; Max Weber’in geleneksel otorite türünü tanımlar, siyasi iktidarın kendisinin ayırt edici özelliği değildir.

7. Aşağıdaki ifadelerden hangisi “Yabancılaşma” kavramı açısından yanlıştır?

A) Zanaatkarın ürettiği ürünü satmak zorunda olması yabancılaşmadır.
B) Gelişmiş kapitalist ülkelerde özel mülk yabancılaşmış emeğin ürünüdür.
C) Mülk sahibi olmak yabancılaştırır.
D) Özel mülkiyet ile yabancılaşma arasında doğrudan bir ilişki vardır.
E) Yabancılaşma, emeğin ürettiği ürün ile arasındaki bağın kopmasıdır.

Cevap : A) Zanaatkarın ürettiği ürünü satmak zorunda olması yabancılaşmadır.

Açıklama :

8. Aşağıdaki ifadelerden hangisi Durkheim’ın “iş bölümü” kavramı için söylenemez?

A) İşbölümü toplumsal değişimi mümkün kılar.
B) İşbölümü toplumsal dayanışmanın temelindedir.
C) İş bölümü ile toplumsal düzen ve iktidar arasında doğrudan bir ilişki vardır.
D) Toplumsal uzlaşı iş bölümü sayesinde gerçekleşir.
E) İşbölümü farklı kişi ve gruplar arasında koordinasyonu sağlar.

Cevap : C) İş bölümü ile toplumsal düzen ve iktidar arasında doğrudan bir ilişki vardır.

Açıklama : Émile Durkheim, iş bölümünü esas olarak **toplumsal dayanışma** biçimlerinin değişimini açıklamak için kullanır. Geleneksel toplumdaki **mekanik dayanışmanın**, modern toplumda **organik dayanışmaya** dönüşmesinin temel nedeni iş bölümündeki artıştır. İş bölümü (A, B, D, E şıkları), toplumdaki farklılaşmayı, koordinasyonu ve uzlaşıyı sağlayarak toplumsal düzeni sürdürür. Ancak Durkheim, iş bölümünü doğrudan **iktidarın** kurulması veya sürdürülmesiyle ilişkilendirmez; temel odağı **dayanışma** ve **ahlaki düzendir**.

9. “Toplumda çoğulculuk iktidar merkezlerinin çoğulluğudur.” ifadesi aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?

A) M. Weber
B) R. Dahl
C) V. Mosca
D) A. Tocqueville
E) G. Simmel

Cevap : D) A. Tocqueville

Açıklama :

10. Aşağıdakilerden hangisi toplumsal güç yaklaşımlarından biridir?

A) Hegemonik güç
B) Uzlaşmacı güç
C) Ezici güç
D) Dengeli güç
E) Çatışmacı güç

Cevap : A) Hegemonik güç

Açıklama :

11. “Demokrasi, seçkinler arası bir iktidar savaşıdır.” ifadesi aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?

A) M. Şerif
B) K. Marx
C) E. Durkheim
D) A. Tocqueville
E) R. Dahl

Cevap : E) R. Dahl

Açıklama : Bu ifade, soruyu hazırlayanın Robert Dahl’ın **çoğulcu (plüralist)** demokrasi anlayışına atfıdır. Dahl’a göre modern demokrasi, halkın doğrudan yönetimi değil, farklı **seçkin grupların** (çıkar gruplarının liderleri) rekabeti ve uzlaşması yoluyla yönetimin gerçekleştiği bir sistemdir. Bu rekabet, iktidarın tek bir elitin eline geçmesini engeller. Bu ifade, çoğulcu modelin seçkinci yönünü vurgulamak için kullanılır.

12. Durkheim’ın “toplumsal olgu” kavramı için aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Toplumsal olguları yaratan bireyler arası ilişkilerdir.
B) Toplumsal olgu kollektif vicdandan bağımsızdır.
C) Her toplumsal görüngü toplumsal olgu değildir.
D) Toplumsal olguların yaptırım gücü bulunmaz.
E) Sosyolojinin inceleme nesnesi toplumsal olgulardır.

Cevap : E) Sosyolojinin inceleme nesnesi toplumsal olgulardır.

Açıklama : Émile Durkheim, sosyolojiyi diğer bilim dallarından ayırmak için **toplumsal olgu** kavramını ortaya atmıştır. Toplumsal olgular, bireyin dışındadır, bireyden bağımsız bir varlığa sahiptir ve birey üzerinde **zorlayıcı (yaptırım) gücü** vardır. Durkheim’a göre sosyoloji, bu zorlayıcı ve kolektif yapıda olan toplumsal olguları incelemelidir.

13. “Modern devleti ortaya çıkaran yöneticilerin bir askeri kuvvet yaratma girişimidir.” görüşü aşağıdaki yazarlardan hangisine aittir?

A) G. Mosca
B) C. Tilly
C) E. Durkheim
D) M. Mann
E) M. Weber

Cevap : B) C. Tilly

Açıklama : Tarihsel sosyolog **Charles Tilly**, ünlü “Savaş devleti yaratır” teziyle modern devletin ortaya çıkışını askeri mücadelelere, savaşlara ve bu savaşları finanse etmek için yöneticilerin vergi toplama ve düzenli ordu kurma çabalarına dayandırmıştır. Tilly’ye göre modern devlet, yöneticilerin askeri kapasite ve savaş gücü oluşturma girişimi sonucunda oluşmuştur.

14. Aşağıdakilerden hangisi ulus devletin ortaya çıkmasında rol oynamış etkenler arasında gösterilemez?

A) Demokrasinin gelişmesi
B) Halk egemenliği ilkesinin kabullenilmesi
C) 1789 Fransız İhtilali
D) Burjuvazi sınıfının güçlenmesi
E) Feodalizmden kapitalizme geçiş

Cevap : A) Demokrasinin gelişmesi

Açıklama : **Ulus devlet**, modern çağın başlarında (16. yüzyıldan itibaren) feodalizmin yıkılmasıyla, burjuvazinin yükselişi ve 1789 **Fransız İhtilali’nin** yaydığı milliyetçilik ve **halk egemenliği** ilkeleriyle kurulmuştur. **Demokrasinin gelişmesi** ise, ulus devletin kurulmasından sonra (özellikle 19. ve 20. yüzyıllarda) ulus devletin yönetim biçiminin gelişmesiyle ilgili bir süreçtir ve bir *sonuç* veya *gelişim aşaması*dır, *kurucu* bir etken değildir.

15. Durkheim’ın “anomi” kavramı için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Anomi toplumsal çatışmanın ortaya çıkmasıdır.
B) Anomi bireylerin birbirlerine karşı katkı ve yükümlülüklerini güçlendirir.
C) Anomi toplumda ahlaki çöküntünün ortaya çıkmasıdır.
D) Anomi toplumda kuralsızlığın hakim olmasıdır.
E) Anomi toplumsal dayanışmayı ortadan kaldırır.

Cevap : B) Anomi bireylerin birbirlerine karşı katkı ve yükümlülüklerini güçlendirir.

Açıklama : **Anomi**, Durkheim sosyolojisinde, toplumdaki ortak ahlaki kuralların ve normların belirsizleşmesi, zayıflaması veya ortadan kalkması durumudur (**Kuralsızlık**). Bu durum, bireylerin neyin doğru, neyin yanlış olduğunu bilememesine, toplumsal beklentilerin azalmasına (**Ahlaki çöküntü**) ve dolayısıyla **toplumsal dayanışmanın** zayıflamasına yol açar. Anomi, yükümlülükleri ve dayanışmayı güçlendirmez; tam tersine zayıflatır ve toplumsal çözülmeye neden olur.

16. “İdeolojik mücadele baskıcı ve ideolojik araçlar üzerinden yürütülür.” ifadesi aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?

A) S. Hughes
B) J. Bentham
C) A. Gramsci
D) N. Chomsky
E) L. Althusser

Cevap : E) L. Althusser

Açıklama : Fransız Marksist düşünür **Louis Althusser**, devleti, **Devletin Baskıcı Aygıtları (DBA)** (ordu, polis, hapishaneler) ve **Devletin İdeolojik Aygıtları (DİA)** (okul, aile, medya, din) olmak üzere iki ana mekanizma ile analiz eder. Althusser’e göre, ideolojik mücadele bu iki aygıt üzerinden yürütülür: DBA’lar zor kullanarak, DİA’lar ise ideoloji ve rızayı üreterek sınıf egemenliğini sürdürürler.

17. Aşağıdaki olgulardan hangisi siyasal olana dair çözümlemelerin merkezi unsurlarından biri değildir?

A) Siyasal değişim
B) Meşruiyet
C) Dayanışma
D) Yetke
E) Siyasal iktidarın bölüşümü

Cevap : C) Dayanışma

Açıklama : Siyasal olguyu analiz eden siyaset bilim ve sosyolojisi, esas olarak **iktidarın** (bölüşümü, kullanımı), **yetkenin** (otorite), **meşruiyetin** ve **siyasal değişimin** dinamiklerine odaklanır. **Dayanışma** (Mekanik ve Organik), Émile Durkheim’ın sosyolojisinin ve genel **toplumsal düzen** analizlerinin merkezi kavramıdır, ancak siyaset biliminin veya siyaset sosyolojisinin doğrudan merkezi unsuru değildir; genellikle toplumsal yapıyı açıklamak için kullanılır.

18. Kamusal tartışmalarda nelerin konuşulup nelerin konuşulamayacağına karar veren güç biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sivil güç
B) Askeri güç
C) Yapısal güç
D) Anayasal güç
E) Zorlayıcı güç

Cevap : C) Yapısal güç

Açıklama : Siyaset sosyolojisinde güç, sadece zor kullanma veya karar alma kapasitesiyle sınırlı değildir. **Yapısal güç**, toplumdaki ekonomik ve sosyal yapının (kapitalizm, ataerkillik vb.) kendiliğinden, doğrudan bir eyleme gerek kalmadan, belirli konuların kamusal gündeme girmesini veya girmemesini belirlemesidir. Bu tür bir güç, tartışma alanının sınırlarını çizer ve nelerin “tartışmaya değer” veya “mümkün” olduğunu sessizce tayin eder.

19. Aşağıdaki ifadelerden hangisi Weber’in “sosyal sınıf” kavramı için geçerli değildir?

A) İktisadi çıkar piyasada belirlenir.
B) Sınıfsal konum kişisel yaşam için sahip olunan olanaklardır.
C) Sosyal sınıfı oluşturan iktisadi çıkarlardır.
D) İktisadi çıkar sosyal sınıfın oluşturulmasında gerekli ama yeter şart değildir.
E) Sosyal sınıf, kişiler ve kurumlar arası etkileşimden doğar.

Cevap : E) Sosyal sınıf, kişiler ve kurumlar arası etkileşimden doğar.

Açıklama :

20. Despotik devletin en belirgin özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kuvvetler ayrılığı ilkesine saygılıdır.
B) Yöneticilerin keyfi uygulamaları hukuk tarafından engellenir.
C) Çoğunlukla güç kullanma tekeli ile ilişkilidir.
D) Yönetenler ile yönetilenler arasında etkileşim süreklidir.
E) Devletin baskıcı kapasitesi sınırlandırılmıştır.

Cevap : C) Çoğunlukla güç kullanma tekeli ile ilişkilidir.

Açıklama : **Despotik devlet** (mutlakiyetçi veya baskıcı yönetim), yöneticilerin gücü sınırsız ve keyfi olarak kullandığı, siyasi baskının hakim olduğu yönetim biçimidir. Bu tür devletlerde hukukun üstünlüğü, kuvvetler ayrılığı veya baskıcı kapasitenin sınırlanması gibi demokratik ilkeler geçerli değildir (A, B, E şıkları yanlıştır). Despotik devletin en belirgin ve operasyonel özelliği, **Devletin Güç Kullanma Tekeli**ni (şiddet ve zorlama) mutlak ve sınırsız bir biçimde kullanması ve bu güç üzerinden varlığını sürdürmesidir.