Türk Siyasi Hayatı 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Türk siyasi hayatı, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan köklü bir değişim sürecini içerir. Bu süreçte anayasal düzenlemeler, parti siyaseti, askeri müdahaleler ve uluslararası krizler belirleyici rol oynamıştır. Bu makalede, siyasi tarihimizin önemli dönüm noktaları, partileri ve anayasal değişimleri ele alınacaktır.

Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Geçiş ve Kavramlar

Osmanlı’da yüksek rütbeli memurların mallarına el konulması uygulamasına Müsadere denirdi; bu sistem devletin merkezi otoritesini korumayı amaçlamıştır.

Cumhuriyet öncesinde, Milli Mücadele’nin temel belgesi olan Misak-ı Millî’de sınırlar, kapitülasyonlar ve Boğazlar gibi konular yer almış, ancak Müdafaa-i Hukuk Cemiyetlerinin birleştirilmesi (Sivas Kongresi kararıdır) yer almamıştır. Mustafa Kemal Paşa’nın 9. Ordu Müfettişliğine atanmasının resmi gerekçesi ise Samsun ve çevresinde yerel direniş gruplarının bastırılması ve asayişin sağlanmasıydı.

Çok Partili Hayat ve Siyasi Partiler

Cumhuriyet’in ilk muhalefet partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın (TCF) genel başkanı Kâzım Karabekir’dir. Çok partili hayata geçişin meşruiyetini sağlayan ve geri dönüşü engelleyen en önemli belge, Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün yayınladığı 12 Temmuz Beyannamesidir.

Siyasi partiler ve liderler:

• MHP: Alparslan Türkeş, 1987 referandumu sonrası Milliyetçi Çalışma Partisi (MÇP) genel başkanı olmuştur. 12 Eylül döneminde en uzun süre tutuklu kalan liderdir.
• TİP: 1970’lerde yeniden kurulan Türkiye İşçi Partisi’nin genel başkanı Behice Boran’dır. 12 Mart döneminde kapatılmıştır.
• SHP: Halkçı Parti ve Sosyal Demokrat Parti’nin birleşmesiyle kurulmuştur.
• Kapatılan Partiler: 1983 seçimleri öncesinde MGK tarafından kapatılan parti Büyük Türkiye Partisi (BTP)dir.
• MC Hükümeti: Birinci Milliyetçi Cephe; AP, MSP, MHP ve Demokratik Parti koalisyonudur.

Anayasal Gelişmeler ve Askeri Müdahaleler

1961 Anayasası ile Anayasa Mahkemesi (AYM) ilk kez hukuk sistemimize girmiştir. Ancak 1971 Muhtırası sonrası yapılan 1971-1973 değişiklikleri, yürütmeyi güçlendirmeyi ve hakları kısıtlamayı hedeflemiştir.

II. Meşrutiyet döneminde Prens Sabahattin, adem-i merkeziyetçilik ve liberalizmi savunarak İttihat ve Terakki’ye muhalif olmuştur.

Uluslararası Krizler ve Ekonomi

1960’lı yıllarda siyasi hayatı belirleyen ekonomi politikası İthal İkameci Sanayileşmedir. Uluslararası alanda ise 1962 Küba Krizi’nin çözümü, Türkiye’deki Jüpiter füzelerinin sökülmesiyle sonuçlanmıştır.

1. Osmanlı Devleti’nde görevden alınan bir kamu görevlisinin mal varlığına padişah fermanı ile el konulmasına ne denilmektedir?

A) Narh
B) Hisbe
C) Siyaseten Katl
D) Tağşiş
E) Müsadere

Cevap : E) Müsadere

Açıklama : **Müsadere**, Osmanlı Devleti’nde özellikle yüksek rütbeli kamu görevlilerinin (vezirler, paşalar, beyler) görevden alınmaları veya ölmeleri durumunda, mal varlıklarının bir kısmına ya da tamamına padişah fermanı ile devlet adına el konulması uygulamasıdır. Bu uygulama, hem devletin hazinesini doldurmak hem de devlet memurlarının aşırı zenginleşmesini ve merkezi otoriteye tehdit oluşturmasını engellemek amacıyla kullanılmıştır. Tanzimat Fermanı (1839) ile tamamen kaldırılmıştır.

2. Köy Enstitülerinin öğretim programlarında yalnızca kültür derslerinin yer alması uygulamasına ne zaman geçilmiştir?

A) 1947 yılı CHP Kurultayında
B) 10 Mayıs 1946 tarihinde toplanan CHP Kurultayı
C) 7 Ocak 1947 tarihli DP Kongresi
D) 20 Haziran 1949 tarihli DP Kurultayında
E) 1951 tarihli DP Kurultayında

Cevap : A) 1947 yılı CHP Kurultayında

Açıklama :

3. 1987 halk oylaması sonrasında Alparslan Türkeş hangi partinin genel başkanlığına getirilmiştir?

A) Huzur Partisi
B) Halkçı Parti
C) Milliyetçi Çalışma Partisi
D) Milliyetçi Hareket Partisi
E) Türkiye Köylü Millet Partisi

Cevap : C) Milliyetçi Çalışma Partisi

Açıklama : 12 Eylül darbesi sonrasında siyasi yasaklar getirilmişti. 1987 yılında yapılan halk oylamasıyla siyasi yasaklar kalktı. Bu yasakların kalkmasının hemen ardından **Alparslan Türkeş**, 1983 yılında kurulan ve eski MHP’nin çizgisini takip eden **Milliyetçi Çalışma Partisi’nin (MÇP)** genel başkanlığına getirilmiştir. MÇP, 1992 yılında adını tekrar Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) olarak değiştirmiştir.

4. Mustafa Kemal Paşa’nın 9. Ordu Müfettişliğine atanmasının resmi gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bölgedeki kolorduların teftişi
B) 9. Ordu’da komuta devir tesliminin gerçekleştirilmesi
C) Doğu Karadeniz Bölgesi’nde yeni bir ordunun teşekkülü
D) Samsun ve yakın bölgesinde asker terhisinin denetlenmesi
E) Samsun ve çevresinde yerel direniş gruplarının bastırılması

Cevap : E) Samsun ve çevresinde yerel direniş gruplarının bastırılması

Açıklama : Mustafa Kemal Paşa, **9. Ordu Kıtaları Müfettiş-i Umumiliği’ne** resmi olarak, Mondros Mütarekesi hükümlerine uymayan **Türk direniş gruplarının** (asayişi bozanların) dağıtılması ve bölgede **düzenin sağlanması** (Rum çeteleri ve direniş gruplarının kontrolü) gerekçesiyle atanmıştır. Bu yetki, ona bölgedeki sivil ve askeri makamlara emir verme yetkisi tanımıştır, bu da Samsun’a çıkışının hukuki zeminini oluşturmuştur.

5. 1970’li yılların ortalarında yeniden teşkilatlanan Türkiye İşçi Partisi’nin genel başkanlığını bu yıllarda aşağıdaki hangi isim yürütmüştür?

A) Behice Boran
B) Mihri Belli
C) Doğu Perinçek
D) Sadun Eren
E) Mehmet Ali Aybar

Cevap : A) Behice Boran

Açıklama : 1961 yılında kurulan **Türkiye İşçi Partisi (TİP)**, 1971 Muhtırası sonrasında kapatılmıştır. Partinin 1975 yılında yeniden kurulması sürecinde ve 1970’li yılların ortalarındaki faaliyetlerinde genel başkanlık görevini, sosyolog ve siyasetçi **Behice Boran** yürütmüştür. Mehmet Ali Aybar ise partinin 1960’lı yıllardaki ilk önemli genel başkanıdır.

6. 1971-1973 yılları arasında yapılan Anayasa değişikliklerinin ortak özelliği nedir?

A) Parlamenter sisteme geçilmesi
B) Hak ve özgürlükleri sınırlayıcı ve yürütme otoritesini güçlendirici nitelikte olmaları
C) Cumhurbaşkanlığı makamına güçlü yetkiler verilmesi
D) Yargı alanında bir değişiklik içermemesi
E) Anayasa Mahkemesinin ve yüksek yargı organlarının yetkilerinin güçlendirilmesi

Cevap : B) Hak ve özgürlükleri sınırlayıcı ve yürütme otoritesini güçlendirici nitelikte olmaları

Açıklama : 1971 Muhtırası’nın baskısıyla 1961 Anayasası üzerinde 1971-1973 yılları arasında kapsamlı değişiklikler yapılmıştır. Bu değişikliklerin temel amacı, 1961 Anayasası’nın getirdiği geniş hak ve özgürlükleri ve siyasi istikrarı zorlaştırdığı düşünülen **parlamenter dengeyi kısıtlamak**; buna karşın **yürütme organının (hükümetin)** yetkilerini ve otoritesini **güçlendirmek** olmuştur. Bu, Anayasa Mahkemesi’nin yetkilerinin kısıtlanmasıyla da desteklenmiştir (E şıkkının tam tersi).

7. Aşağıdaki partilerden hangisi 1983 seçimleri öncesinde MGK tarafından kapatılmıştır?

A) Refah Partisi
B) Büyük Türkiye Partisi
C) Milliyetçi Demokrasi Partisi
D) Sosyal Demokrat Parti
E) Milliyetçi Çalışma Partisi

Cevap : B) Büyük Türkiye Partisi

Açıklama : 12 Eylül 1980 darbesinin ardından Milli Güvenlik Konseyi (MGK), darbe öncesi partilerin mirasçısı olarak görülen partilerin kurulmasını engellemiştir. **Büyük Türkiye Partisi (BTP)**, eski Adalet Partisi (AP) kadroları tarafından kurulmak istenmiş; ancak **MGK tarafından 1983 seçimleri öncesinde kapatılmıştır**. Diğer partiler ise MGK tarafından kurulmasına izin verilen (MDP) veya daha sonra kurulan (SDP, MÇP) partilerdir.

8. Nizam’ül-mülk’ün Siyasetname adlı eserinde aşağıdaki hangi konu yer almaz?

A) Yönetimin meşruiyeti
B) Bölge divanları
C) Hilafet
D) Büyük Divan
E) İkta sistemi

Cevap : C) Hilafet

Açıklama : Selçuklu Veziri **Nizam’ül-Mülk’ün Siyasetname** (Siyerü’l-mülûk) adlı eseri, Selçuklu Sultanlarına devlet yönetimi, adalet, idari ve askeri teşkilat (Bölge Divanları, Büyük Divan), memurların seçimi, **İkta sistemi** ve iyi bir hükümdarın nasıl olması gerektiği konularında öğütler verir. Eserin odağında **Selçuklu Sultanlığı’nın** idari ve siyasi yapısı vardır. **Hilafet** kurumu ise Abbasi Halifeliği ile ilgili dini ve siyasi bir makam olup, doğrudan Nizam’ül-Mülk’ün Sultanlara yönelik yönetim ve devlet teşkilatı önerilerinin merkezi bir konusu değildir.

9. 12 Temmuz Beyannamesi’nin Türk siyasal hayatı açısından önemi nedir?

A) CHP’de sertlik yanlısı grupların güç kazanması
B) Çok partili hayattan bir geriye gidişin mümkün olmadığı
C) Anayasada kapsamı değişikliklerin yapılması
D) DP’nin izleyeceği politikalarda belirleyici olması
E) Cumhurbaşkanı İnönü’nün CHP başkanlığından ayrılması

Cevap : B) Çok partili hayattan bir geriye gidişin mümkün olmadığı

Açıklama : **12 Temmuz 1947 Beyannamesi**, Cumhurbaşkanı İsmet İnönü tarafından yayımlanmıştır. Bu beyanname ile İnönü, **Cumhuriyet Halk Partisi (CHP)** ve yeni kurulan **Demokrat Parti (DP)** arasındaki gerilimi azaltmayı amaçlamış ve devlet başkanının siyasi partilere karşı **tarafsız** olacağını belirtmiştir. En önemli siyasal sonucu, devletin en üst makamı tarafından **çok partili siyasi hayata geçişin geri dönülemez** bir karar olduğunun ve meşruiyetinin resmen ilan edilmesidir.

10. ABD ile Sovyetler arasında Türkiye’ye yerleştirilen Jüpiter füzelerinin sökülmesi ile sonuçlanan olay aşağıdakilerden hangisidir?

A) Küba Krizi
B) Kıbrıs Krizi
C) Jüpiter Krizi
D) Marshall Planı
E) Johnson Mektubu

Cevap : A) Küba Krizi

Açıklama : 1962’deki **Küba Füze Krizi**, ABD ile Sovyetler Birliği’ni nükleer savaşın eşiğine getirmiştir. Kriz, Sovyetlerin Küba’ya nükleer füze yerleştirmesiyle başlamıştır. Krizin çözümü, ABD’nin Sovyetlerin Küba’daki füzeleri sökmeyi kabul etmesi karşılığında, **Türkiye’ye NATO kapsamında yerleştirilmiş olan Jüpiter füzelerini** (Türkiye’nin izni olmadan gizlice) sökme taahhüdü vermesiyle sonuçlanmıştır. Bu, Soğuk Savaş döneminin en kritik olaylarından biridir.

11. II. Meşrutiyet döneminde liberal- ademi merkeziyetçi düşünceleri ile öne çıkan isim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Namık Kemal
B) Ahmet Rıza
C) Enver Paşa
D) Miralay Sadık Bey
E) Prens Sabahattin

Cevap : E) Prens Sabahattin

Açıklama : **Prens Sabahattin**, İkinci Meşrutiyet döneminde **Adem-i Merkeziyetçilik (Merkezi Olmayan Yönetim)** ve **Özel Girişimcilik (Liberalizm)** fikirlerini savunan önemli bir Jön Türk lideridir. Yönetimde merkeziyetçiliğe karşı çıkmış ve toplumsal gelişmeyi bireysel girişim ve yerel yönetimlerin güçlendirilmesiyle mümkün görmüştür. Bu görüşleri ile İttihat ve Terakki’nin merkeziyetçi yaklaşımına karşıt bir duruş sergilemiştir.

12. Aşağıda belirtilen kurumlardan hangisi ilk kez 1961 Anayasasında yer almıştır?

A) Diyanet İşleri Başkanlığı
B) Anayasa Mahkemesi
C) Danıştay
D) Danışma Meclisi
E) Yargıtay

Cevap : B) Anayasa Mahkemesi

Açıklama : Türk anayasa tarihinde **Anayasa Mahkemesi (AYM)**, ilk kez 1961 Anayasası ile kurulmuştur. 1961 Anayasası’nın temel özelliklerinden biri olan **yargı denetimini** güçlendirme ilkesi gereğince, kanunların Anayasa’ya uygunluğunu denetleme görevi AYM’ye verilmiştir. Danıştay ve Yargıtay gibi kurumlar ise daha önceki anayasalarda (Kanun-i Esasi) bile mevcuttu.

13. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın genel başkanı aşağıdaki isimlerden hangisidir?

A) Refet Bele
B) Hüseyin Rauf Orbay
C) Ali Fuat Cebesoy
D) Kâzım Karabekir
E) Dr. Adnan Adıvar

Cevap : D) Kâzım Karabekir

Açıklama : Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk muhalefet partisi olan **Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (TCF)**, 1924 yılında kurulmuştur. Partinin genel başkanlığını, Milli Mücadele’nin önde gelen komutanlarından **Kâzım Karabekir** üstlenmiştir. Kurucu kadroda ayrıca Refet Bele, Hüseyin Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy ve Dr. Adnan Adıvar gibi isimler de yer almıştır (Milli Mücadele’nin “Dört Atlısı” olarak da bilinirler).

14. Birinci Milliyetçi Cephe Hükümetinde hangi partiler yer alıyordu?

A) Adalet Partisi – Milli Selamet Partisi – Milliyetçi Hareket Partisi – Demokratik Parti
B) Adalet Partisi – Milli Selamet Partisi – Cumhuriyetçi Parti – Demokratik Parti
C) Milli Selamet Partisi – Milliyetçi Hareket Partisi – Cumhuriyetçi Güven Partisi
D) Adalet Partisi – Milli Selamet Partisi – Milliyetçi Hareket Partisi – Cumhuriyetçi Güven Partisi
E) Adalet Partisi – Milli Selamet Partisi – Milliyetçi Hareket Partisi

Cevap : D) Adalet Partisi – Milli Selamet Partisi – Milliyetçi Hareket Partisi – Cumhuriyetçi Güven Partisi

Açıklama :

15. Misak-ı Milli Beyannamesi’nde aşağıdaki hangi konuda hüküm yer almaz?

A) Osmanlı Devletinin sınırları
B) Kapitülasyonlar ile Osmanlı borçları
C) İstanbul ve Boğazların statüsü
D) Müdafa-i Hukuk Cemiyetlerinin birleştirilmesi
E) Bölünmez bütünlük

Cevap : D) Müdafa-i Hukuk Cemiyetlerinin birleştirilmesi

Açıklama : **Misak-ı Millî (Millî Ant)**, 1920 yılında son Osmanlı Mebusan Meclisi tarafından kabul edilen ve Milli Mücadele’nin temel ilkelerini (bağımsızlık, sınırlar, kapitülasyonlar, Boğazlar gibi konuları) belirleyen bir belgedir (A, B, C, E şıkları yer alır). **Müdafaa-i Hukuk Cemiyetlerinin birleştirilmesi** kararı ise, Milli Mücadele’nin siyasi teşkilatlanma aşamasında, Sivas Kongresi’nde (1919) alınmış bir karardır ve doğrudan Misak-ı Millî Beyannamesi’nin metninde yer almaz.

16. 12 Eylül rejiminde, darbe öncesinde TBMM içinde temsil edilen partilerden hangi lider en uzun süre tutuklu kalmıştır?

A) Süleyman Demirel
B) Turhan Feyzioğlu
C) Necmettin Erbakan
D) Alparslan Türkeş
E) Bülent Ecevit

Cevap : D) Alparslan Türkeş

Açıklama : 12 Eylül 1980 darbesinin ardından TBMM’de temsil edilen partilerin liderleri bir süre gözetim altında tutulmuştur. Bu liderler arasında **Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkanı Alparslan Türkeş**, **en uzun süre** (yaklaşık 9 yıl) tutuklu ve hükümlü olarak kalmıştır. Türkeş, MHP ve ülkücü kuruluşlar davasından yargılanmıştır.

17. Sosyaldemokrat Halkçı Parti (SHP) hangi partilerin birleşmesi ile kurulmuştur?

A) Sosyal Demokrat Parti – Merkez Demokrat Parti
B) Halkçı Parti – Merkez Demokrat Parti
C) Halkçı Parti – Sosyalist Parti
D) Sosyal Demokrat Parti – Halk Parti
E) Halkçı Parti – Sosyal Demokrat Parti

Cevap : E) Halkçı Parti – Sosyal Demokrat Parti

Açıklama : **Sosyaldemokrat Halkçı Parti (SHP)**, 1980 sonrası siyasi hayatın yeniden canlanması sürecinde, merkez solun iki ana partisi olan **Halkçı Parti (HP)** ile **Sosyal Demokrat Parti (SODEP)**’nin birleşmesi sonucunda 1985 yılında kurulmuştur. Bu birleşme, solun tek çatı altında toplanma çabalarının bir sonucudur.

18. 12 Mart döneminde kapatılan siyasal partiler hangileridir?

A) Milli Nizam Partisi – Türkiye İşçi Partisi
B) Milli Nizam Partisi – Milliyetçi Hareket Partisi
C) Adalet Partisi – Milli Nizam Partisi
D) Milliyetçi Hareket Partisi – Milli Nizam Partisi
E) Türkiye İşçi Partisi – Milli Demokratik Devrim Hareketi

Cevap : A) Milli Nizam Partisi – Türkiye İşçi Partisi

Açıklama : **12 Mart 1971 Muhtırası** sonrası dönemde yargı yoluyla kapatılan en önemli siyasi partiler, Milli Görüş hareketinin ilk partisi olan **Milli Nizam Partisi (MNP)** (1971) ve sosyalist siyasi hayatın önemli partilerinden olan **Türkiye İşçi Partisi (TİP)** (1971) olmuştur.

19. 1960’lı yıllarda siyasal hayat üzerinde belirleyici olan iktisat politikasının genel adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Korporatizm
B) Kırsal Kalkınma
C) İthal İkameci Sanayileşme
D) Neo Liberal Politika
E) Devletçilik

Cevap : C) İthal İkameci Sanayileşme

Açıklama : Türkiye, 1960’lı yıllardan 1980’li yıllara kadar, ekonomik büyüme ve kalkınma modeli olarak **İthal İkameci Sanayileşme (İİS)** politikasını benimsemiştir. Bu politika, dışarıdan ithal edilen malların yurt içinde üretilmesini teşvik etmeyi ve dışa bağımlılığı azaltmayı amaçlamıştır. Bu dönemde kurulan **Devlet Planlama Teşkilatı (DPT)**, bu politikaların uygulanmasında merkezi bir rol oynamıştır ve siyasal hayat üzerinde de belirleyici olmuştur.

20. Aşağıdakilerden hangisi 10 Mayıs 1946 tarihinde toplanan CHP Kurultayında alınan kararlar arasında sayılamaz?

A) Tek dereceli seçim sistemine geçilmesi
B) Müstakil Grubun sonlandırılması
C) Gizli oy açık sayım ilkesinin getirilmesi
D) Sınıf esasına göre dernek kurma yasağının kaldırılması
E) CHP başkanının seçimle belirlenmesi

Cevap : C) Gizli oy açık sayım ilkesinin getirilmesi

Açıklama : **10 Mayıs 1946 CHP Kurultayı**, çok partili hayata geçişin hızlandığı dönemde CHP’nin Demokrat Parti’ye karşı demokratikleşme adımları attığı kurultaydır. Bu kurultayda **tek dereceli seçim sistemine geçiş, Müstakil Grubun sonlandırılması** ve **sınıf esasına göre dernek kurma yasağının kaldırılması** kararları alınmıştır. Ancak **Gizli Oy, Açık Sayım** ilkesi, 1946’da yapılan genel seçimlerde yaşanan açık oy kullanımı nedeniyle ortaya çıkan hile iddiaları sonrasında, **1950 seçimleri için hazırlanan Seçim Kanunu** ile getirilmiştir, bu kurultay kararı değildir.