Göç Toplum Siyaset 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Göç olgusu, bireysel kararlardan yapısal dönüşümlere kadar geniş bir yelpazede incelenen karmaşık bir süreçtir. Göçü açıklayan çeşitli kuramlar, göçmenlerin yasal statüleri (mülteci, sığınmacı, düzensiz göçmen) ve mekânla olan ilişkileri bu disiplinin temel konularıdır. Bu makalede, göç kuramları, uluslararası koruma rejimleri ve mekân-toplum ilişkisi ele alınacaktır.

Göç Kuramları ve Modelleri

• Ravenstein (Göç Kanunları): Modern göç çalışmalarının öncüsüdür. Göçün kırdan kente, sanayi merkezlerine doğru aktığını ve “yayılma” (göç verme) ile “soğurma” (göç alma) süreçleriyle işlediğini savunur.
• Bölünmüş Emek Piyasası Kuramı: İşgücü piyasasının birincil ve ikincil olarak ikiye ayrıldığını, göçmenlerin “çalışkanlık/itaat” gibi atfedilen özelliklerle ikincil (düşük statülü) piyasada yoğunlaştığını belirtir.
• Ağlar Kuramı (Network Theory): Göçü, bireylerin aile ve arkadaşlarıyla kurduğu sosyal ilişkiler (mikro/mezo düzey) üzerinden açıklar. Sosyal ağlar göç maliyetini düşürür.
• Kümülatif Nedensellik Kuramı: Gunnar Myrdal ve Douglas Massey ile ilişkilidir. Göçün bir kez başladıktan sonra kendini besleyen ve sürdüren bir döngüye dönüştüğünü savunur.

Uluslararası Göç ve Hukuk

Uluslararası alanda mülteci statüsünün temeli 1951 Cenevre Sözleşmesidir. BM Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), 1950 yılında mültecileri korumak amacıyla kurulmuştur. “Düzensiz Göç”, bir ülkeye yasal olmayan yollardan girmeyi veya kalmayı ifade ederken; Soğuk Savaş dönemindeki göçlerin temel nedeni Siyasal Sığınma talepleridir.

Türkiye’nin göç rejimini 2013’te yenilemesinin (YUKK) ana nedeni, Suriye kriziyle artan kitlesel sığınmacı ve transit göçmen akınıdır.

Mekân, Toplum ve Entegrasyon

Mekân, sadece fiziksel bir alan değil, toplumsal ilişkilerle üretilen bir yapıdır.

• Henri Lefebvre: “Mekânın Üretimi” teziyle mekânın toplumsal ve siyasi bir ürün olduğunu savunur.
• Georg Simmel: “Yabancı” kavramıyla mekân ve sosyal mesafe ilişkisini analiz etmiş, Chicago Okulu’nu etkilemiştir.
• Entegrasyon vs. Asimilasyon: Entegrasyon, göçmenin kendi kimliğini koruyarak topluma katılımıdır. Asimilasyon ise çoğunluk kültürü içinde eriyerek aynılaşmasıdır.

İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi (Md. 2), her türlü ayrımcılığı yasaklar.

1. Bir etnik grubun bir sektörde kendilerine atfedilen, çalışkanlık, üretkenlik gibi özellikleri dolayısıyla baskın hâle gelebileceğini veya belirli sektörlerde çeşitli sebeplerle öne çıkabileceğini ifade eden kuram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yeni Ekonomi Kuramı
B) Dünya Sistem Kuramı
C) Parçalı Sistem Kuramı
D) Beyin Göçü Kuramı
E) Bölünmüş Emek Piyasası Kuramı

Cevap : E) Bölünmüş Emek Piyasası Kuramı

Açıklama : **Bölünmüş Emek Piyasası Kuramı (Segmented Labor Market Theory)**, işgücü piyasasının homojen olmadığını, birincil (yüksek ücretli, güvenceli) ve ikincil (düşük ücretli, güvencesiz) olarak ikiye ayrıldığını savunur. Bu kuram ayrıca, belirli etnik grupların veya göçmenlerin, kendilerine atfedilen bazı özellikler (çalışkanlık, itaatkarlık vb.) nedeniyle işverenler tarafından belirli sektörlerde (genellikle ikincil piyasada) tercih edildiğini ve o sektörde yoğunlaştığını açıklar. Bu durum, göçmenlerin yapısal olarak işgücü piyasasının belirli katmanlarına hapsedilmesine neden olur.

2. ….. bir göçmenin varış ülkesinin giriş veya oturum kurallarını ihlal etmesi anlamına gelmektedir.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Deportasyon
B) Düzensiz göç
C) Yabancı
D) Mülteci
E) Sığınma

Cevap : B) Düzensiz göç

Açıklama : **Düzensiz göç (Irregular Migration)**, bir kişinin bir ülkeye o ülkenin yasal giriş, kalış veya çalışma kurallarına uymadan girmesi, kalması veya çalışması durumunu ifade eder. Bu durum, vizesiz giriş yapmak, vize süresini aşmak veya izinsiz çalışmak gibi halleri kapsar. Mülteci ve sığınmacı kavramları ise koruma ihtiyacına dayanır, sadece kuralları ihlal etmeyi değil.

3. İngiltere’deki göç istatistiklerinin açık bir şekilde göçün nüfus fazlası olan kırsal bölgelerden iş gücüne ihtiyaç duyan sanayi ve ticaret kentlerine doğru olduğunu gösterdiğini ifade eder. Onun göç modelinde öne çıkan kavramlardan yayılma (dispersion) göç veren kentlerdeki süreci işaret ederken, soğurma (absorption) göç alan bölgelerdeki dinamiğe işaret eder.
Yukarıdaki paragrafta düşünceleri ifade edilen göç kuramcısı aşağıdakilerden hangisidir?

A) I. Wallerstein
B) Everett S. Lee
C) Ravenstein
D) D. S. Massey
E) S. Castles

Cevap : C) Ravenstein

Açıklama : **Ernst Georg Ravenstein**, 1885 yılında yayınladığı “Göç Kanunları” (The Laws of Migration) çalışmasıyla modern göç çalışmalarının öncüsü kabul edilir. Ravenstein, İngiltere nüfus sayımı verilerini kullanarak, göçün kırdan kente, sanayi merkezlerine doğru aktığını ve “yayılma” (göç verme) ile “soğurma” (göç alma) süreçleriyle gerçekleştiğini ortaya koymuştur. İtme-çekme faktörlerinin temelini atmıştır.

4. Soğuk Savaş Dönemi uluslararası göçlerinde öne çıkan temel etken aşağıdakilerden hangisidir?

A) Siyasal sığınma
B) Kuzey-Güney eşitsizliği
C) Anti-kapitalizm
D) Kölelik karşıtlığı
E) Düzensiz göç

Cevap : A) Siyasal sığınma

Açıklama : Soğuk Savaş döneminde (1947-1991), Doğu Bloku’ndan (Komünist rejimlerden) Batı Bloku’na kaçışlar, uluslararası göçün en önemli dinamiklerinden birini oluşturmuştur. Batı ülkeleri, bu kaçışları ideolojik bir zafer olarak görmüş ve kaçan kişilere **siyasal sığınma (iltica)** hakkı tanımıştır. Bu dönemde göç, büyük ölçüde siyasi nedenlere ve rejim baskısına dayanmıştır.

5. Aşağıdakilerden hangisi UNHCR’nin (Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği) amaçları arasında yer alır?

A) Düzensiz göçmenlerin haklarını savunmak
B) Mültecilerin geri gönderilmelerini sağlamak
C) Göç süreçlerini yönetmek
D) Dünyadaki mültecilerin sorunlarıyla ilgilenmek
E) Mültecilerin AB nezdinde haklarını savunmak

Cevap : D) Dünyadaki mültecilerin sorunlarıyla ilgilenmek

Açıklama : **UNHCR (BM Mülteciler Yüksek Komiserliği)**, temel görevi dünyadaki mültecileri korumak, sorunlarına çözüm bulmak (gönüllü geri dönüş, yerel entegrasyon veya üçüncü ülkeye yerleştirme) ve mülteci haklarını uluslararası düzeyde savunmaktır. Sadece AB nezdinde değil, küresel çapta çalışır. Düzensiz göçmenler (ekonomik göçmenler) doğrudan görev alanında değildir.

6. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin göç rejimini yenilemesinin öncelikli sebebidir?

A) Dünya göç politikalarında söz sahibi olmak istemesi
B) Göçmenlere yönelik ekonomik politikalar geliştirmesi
C) Son yıllarda çok sayıda transit göçmen ve sığınmacı akınına maruz kalması
D) Sığınmacıları Avrupa’ya göndermek istemesi
E) Nitelikli göçmen çekmek istemesi

Cevap : C) Son yıllarda çok sayıda transit göçmen ve sığınmacı akınına maruz kalması

Açıklama : Türkiye, 2013 yılında Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nu (YUKK) çıkararak göç rejimini köklü bir şekilde yenilemiştir. Bunun en temel ve acil nedeni, özellikle Suriye krizi ve diğer bölgesel istikrarsızlıklar sonucu Türkiye’nin **büyük bir sığınmacı ve transit göçmen akınıyla karşı karşıya kalması** ve mevcut yasal çerçevenin (1951 Cenevre Sözleşmesi’ne koyduğu coğrafi çekince nedeniyle) bu durumu yönetmekte yetersiz kalmasıdır.

7. Aşağıdakilerden hangisi devletlerin, göçmenler ve mültecilerin mekân tecrübelerine etki eden düzenlemelerine örnek olarak gösterilemez?

A) Sınır güvenliği politikaları
B) Vize politikaları
C) Vatandaşlık politikaları
D) Mültecilik politikaları
E) Bilim politikaları

Cevap : E) Bilim politikaları

Açıklama : Devletler; sınır güvenliği (fiziksel engeller), vize politikaları (giriş izni), mültecilik politikaları (kamp yerleşimi, uydu kent uygulaması) ve vatandaşlık politikalarıyla göçmenlerin hangi mekanlarda bulunabileceğini, nereye yerleşebileceğini veya hareket edip edemeyeceğini doğrudan düzenler. Ancak **Bilim politikaları**, göçmenlerin mekan tecrübesini doğrudan düzenleyen bir alan değildir; daha çok AR-GE ve teknolojik gelişmeyle ilgilidir.

8. BM Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) hangi yılda kurulmuştur?

A) 2010
B) 1960
C) 1945
D) 2021
E) 1950

Cevap : E) 1950

Açıklama : Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), II. Dünya Savaşı sonrasında yerinden edilmiş milyonlarca insanın sorunlarını çözmek amacıyla **14 Aralık 1950** tarihinde kurulmuş ve 1951 yılında faaliyete geçmiştir.

9. Mekânın bedenselleşmesi ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Mekânın sadece fiziksel bir anlamı vardır.
B) Mekân, bireyler tarafından değiştirilmez.
C) Mekân, yalnızca bir coğrafi terimdir.
D) Mekân, zamanla değişmez.
E) Mekan toplumsal ilişkiler tarafından üretilir ve bu ilişkileri de etkiler.

Cevap : E) Mekan toplumsal ilişkiler tarafından üretilir ve bu ilişkileri de etkiler.

Açıklama : Mekânın bedenselleşmesi ve toplumsal üretimi (Henri Lefebvre’in yaklaşımı), mekânın sadece boş bir fiziksel kap veya coğrafi alan olmadığını savunur. Mekân, insanların eylemleri, sosyal ilişkileri ve iktidar mücadeleleriyle **üretilir**; aynı zamanda üretilen bu mekân, insanların davranışlarını ve ilişkilerini şekillendirir (Diyalektik ilişki).

10. Aşağıdakilerden hangisi mekân ve göçmenlik ilişkisine dair analizi, Chicago ekolünü etkileyen klasik sosyologlardan biridir?

A) Pareto
B) Weber
C) Simmel
D) Marx
E) Durkheim

Cevap : C) Simmel

Açıklama : Alman sosyolog **Georg Simmel**, özellikle **”Yabancı” (The Stranger)** adlı makalesiyle, mekana ve sosyal mesafeye dair analizler yapmıştır. Simmel’in “yabancı” kavramı (grubun içinde olan ama gruba ait olmayan, hem yakın hem uzak kişi), Amerikan sosyolojisindeki **Chicago Okulu’nu** (Robert Park gibi isimleri) kent sosyolojisi ve göçmen çalışmaları konusunda derinden etkilemiştir.

11. Göçmenlerin hem birey hem de grup olarak toplumun bir parçası kabul edildiği sürece verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ayrımcılık
B) Entegrasyon
C) Vatandaşlığa geçiş
D) Kültürleşme
E) Asimilasyon

Cevap : B) Entegrasyon

Açıklama : **Entegrasyon (Uyum)**, göçmenlerin kendi kültürel kimliklerini koruyarak, ev sahibi toplumun kurumlarına ve sosyal hayatına eşit bir şekilde katılım sağladığı, toplumun bir parçası olarak kabul edildiği karşılıklı uyum sürecidir. Asimilasyon ise tek taraflı erimeyi ifade ederken, entegrasyon “parçası olma” ve “birlikte yaşama” vurgusu yapar.

12. Aşağıdakilerden hangisi 20. yüzyılda ortaya çıkan göçlerin sebeplerinden değildir?

A) Dekolonizasyon
B) Sömürgecilik
C) Savaşlarla sınırların değişmesi sonucu
D) Nüfus mübadeleleri
E) Köle ticareti

Cevap : B) Sömürgecilik

Açıklama :

13. Aşağıdakilerden hangisi II. Dünya Savaşı sırasında yaşanan nüfus olayları arasında yer almaz?

A) Toplu halde yerinden edilme
B) Türk-Yunan nüfus mübadelesi
C) Sürgün
D) Soykırım
E) Zorla çalıştırma

Cevap : B) Türk-Yunan nüfus mübadelesi

Açıklama : **Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi**, 1923 yılında Lozan Barış Antlaşması’na ek olarak yapılan sözleşmeyle gerçekleşmiştir. Bu olay, I. Dünya Savaşı sonrasına ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş yıllarına aittir. II. Dünya Savaşı (1939-1945) sırasında yaşanan olaylar ise Yahudi Soykırımı (Holokost), zorla çalıştırma, sürgünler ve kitlesel yerinden edilmelerdir.

14. Mekânın toplumsal, siyasi ve ekonomik boyutlarını tartışarak, fiziki alanlara indirgenmiş mekân algısına meydan okumuştur. Ona göre mekân toplumsal olarak üretilmekte ve siyasi, ekonomik çatışmanın konusunu oluşturmaktadır. Toplumsal ilişkiler mekânın üretilmesinde belirleyici olduğu gibi, mekân toplumsal ilişkileri de yeniden üretmektedir.
Bu fikirleri dile getiren düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

A) Immanuel Kant
B) Karl Marx
C) Simmel
D) Henri Lefebvre
E) Max Weber

Cevap : D) Henri Lefebvre

Açıklama : **Henri Lefebvre**, “Mekânın Üretimi” (The Production of Space) adlı eseriyle tanınan Fransız Marksist sosyolog ve filozoftur. Lefebvre, mekânın sadece geometrik veya fiziksel bir alan olmadığını, toplumsal ilişkilerin bir ürünü (**Mekânın Toplumsal Üretimi**) olduğunu ve kapitalist sistemin mekânı bir meta ve iktidar aracı olarak kullandığını savunmuştur.

15. Bir başka ifadeyle ….. mikro ve mezo düzeyde bağlantıların göç kararlarını nasıl etkilediğini, göçmen bireylerin aileleriyle ve işleriyle olan ilişkilerini hem göç kararının alınması hem de göç sonrası süreçle birlikte değerlendirir.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) İtme ve Çekme faktörleri
B) Bölünmüş Emek Piyasası Kuramı
C) Ağlar Kuramı
D) Dünya Sistemleri Kuramı
E) Göç Sistemleri Kuramı

Cevap : C) Ağlar Kuramı

Açıklama : **Göç Ağları Kuramı (Network Theory)**, göçü sadece bireysel bir ekonomik karar (mikro) veya yapısal bir zorunluluk (makro) olarak değil, bireyler arasındaki ilişkiler (mezo düzey) üzerinden açıklar. Göçmenlerin geride kalan aileleri, arkadaşları ve hemşehrileriyle kurdukları **sosyal ağlar**, bilgi akışını sağlar, göç maliyetini düşürür ve göç sürecini sürdürülebilir kılar.

16. ….. etnik veya toplumsal bir grubun (göçmenler, azınlıklar) çoğunluğu oluşturan toplum ile özellikle, dil ve kültür bakımından aynılaşmasına gönderme yapar.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Asimilasyon
B) Melezleşme
C) Entegrasyon
D) Kuşak çatışması
E) Akültürasyon

Cevap : A) Asimilasyon

Açıklama : **Asimilasyon (Benzeşme/Özümseme)**, göçmen veya azınlık grubun, kendi kültürel özelliklerini, dilini ve kimliğini zamanla kaybederek, içinde yaşadığı baskın toplumun (çoğunluğun) kültürü içinde erimesi ve onunla **aynılaşması** sürecidir.

17. Aşağıdakilerden hangisi kuzey ülkeleri olarak da anılan gelişmiş ülkelere yönelik 20. ve 21. yüzyıllardaki göçlerin sebepleri arasında sayılamaz?

A) UNHCR ve diğer ilgili kuruluşların göçmen işçilerin haklarına karşı kayıtsız kalmaları
B) Ulaşım ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeler
C) İç savaşlar
D) Kuzey ve Güney ülkeleri arasındaki ekonomik eşitsizlikler
E) Küreselleşme

Cevap : A) UNHCR ve diğer ilgili kuruluşların göçmen işçilerin haklarına karşı kayıtsız kalmaları

Açıklama : Küresel Güney’den Kuzey’e (gelişmiş ülkelere) göçün temel nedenleri; **ekonomik eşitsizlikler** (D), **iç savaşlar ve güvensizlik** (C), **küreselleşme** (E) ve **teknolojik gelişmelerin** (B) ulaşımı kolaylaştırmasıdır. Uluslararası kuruluşların (UNHCR gibi) “kayıtsız kalması” gibi bir durum, göçün kök nedeni (sebebi) değildir; aksine bu kuruluşlar sonuçlarla ilgilenir. Ayrıca UNHCR mültecilerle ilgilenir, göçmen işçilerle değil.

18. Göç ve mülteci çalışmalarında, mülteci statüsü en yaygın olarak hangi sözleşmeye dayanır?

A) Cenevre Sözleşmesi
B) Viyana Sözleşmesi
C) Lozan Antlaşması
D) Brüksel Sözleşmesi
E) Versay Antlaşması

Cevap : A) Cenevre Sözleşmesi

Açıklama : Uluslararası hukukta mülteci statüsünü tanımlayan ve mülteci haklarının temelini oluşturan en önemli belge, **1951 tarihli Mültecilerin Hukuki Statüsüne Dair Cenevre Sözleşmesi**’dir. Bu sözleşme (ve 1967 Protokolü), modern mülteci hukukunun “magna carta”sı kabul edilir.

19. BM’nin kabul ettiği İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin 2. Maddesi’ne göre aşağıdakilerden hangisi yasaklanmıştır?

A) Aile içi çatışma
B) Akültürasyon
C) İş piyasasının bölünmesi
D) Ayrımcılık
E) Asimilasyon

Cevap : D) Ayrımcılık

Açıklama : İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin 2. Maddesi, herkesin ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasal veya başka bir görüş, ulusal veya sosyal köken, mülkiyet, doğuş veya herhangi bir ayrım gözetilmeksizin bildirgedeki haklara sahip olduğunu belirtir. Yani madde, her türlü **ayrımcılığı (discrimination)** yasaklar.

20. Gunnar Myrdal tarafından geliştirilmiş, daha sonra D. Massey ve arkadaşları tarafından genişletilmiştir. Temelde Meksika-ABD arasındaki göç süreci üzerinden bir kuramlaştırmaya gidilmiştir. Ağların ve göçmenleri destekleyen kurumların yanında göç sürecini devam ettiren bazı diğer faktörler de bu kuram içerisinde tartışılmıştır.
Yukarıda verilen tanımın işaret ettiği kuram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ağlar Kuramı
B) Yeni Ekonomi Kuramı
C) Göç Sistemleri Kuramı
D) Kümülatif Nedensellik Kuramı
E) Bölünmüş Emek Piyasası Kuramı

Cevap : D) Kümülatif Nedensellik Kuramı

Açıklama : **Kümülatif Nedensellik Kuramı (Cumulative Causation Theory)**, ilk olarak Gunnar Myrdal tarafından ekonomik kalkınma için ortaya atılmış, daha sonra Douglas Massey tarafından göç çalışmalarına uyarlanmıştır. Bu kuram, göçün bir kez başladıktan sonra kendini besleyen ve sürdüren bir döngüye dönüştüğünü; her göç hareketinin sosyal yapıyı (ağlar, gelir dağılımı, kültür vb.) değiştirerek gelecekteki göç ihtimalini artırdığını (**kümülatif/birikimli** hale getirdiğini) savunur.