Türk Dış Politikası 2025-2026 Vize Soruları (Güz)

Giriş

Türk dış politikası, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan süreçte denge politikaları, ittifak arayışları ve bölgesel krizlerle şekillenmiştir. Atatürk dönemi “Yurtta Sulh, Cihanda Sulh” ilkesiyle temellenen bu politika, Soğuk Savaş ve sonrasında çok boyutlu bir yapıya evrilmiştir. Bu makalede, dönemsel kırılmalar, krizler ve stratejik tercihler ele alınacaktır.

Dönemsel Politikalar ve İlkeler

• Atatürk Dönemi: Temel ilke “Yurtta sulh, cihanda sulh”tur. Yayılmacı (irredentist) bir politika izlenmemiş, sınırlar ve bağımsızlık korunmuştur.
• İnönü Dönemi: II. Dünya Savaşı yıllarında “Aktif Tarafsızlık” politikası izlenerek savaş dışı kalınmış ve statüko (mevcut durum) korunmuştur.
• Demokrat Parti Dönemi: Türkiye’nin Batı Bloku ve NATO’ya tam entegrasyonu sağlanmıştır. Bağdat Paktı, Sovyetleri güneyden çevreleme stratejisinin bir parçasıdır.

Soğuk Savaş ve Batı ile İlişkiler

Türkiye’nin Batı Bloku’na yönelmesinde Sovyet toprak talepleri, Truman Doktrini ve Marshall Planı etkili olmuştur; Hatay’ın ilhakı ise daha önceki bir olaydır. 1960 Darbesi, dış politikada kırılganlık ve güven kaybına neden olmuştur.

Krizler arasında 1962 Küba Krizi, Türkiye’deki Jüpiter füzelerinin sökülmesiyle sonuçlanmıştır. Kırım Savaşı’nda (1853) Osmanlı ilk kez Batılı devletlerle (İngiltere, Fransa) askeri ittifak kurmuştur.

Kavramlar ve Güncel Yaklaşımlar

Dış politika, bir devletin uluslararası ilişkilerini düzenleyen kararlar bütünüdür; diplomasi ise bu kararların barışçıl uygulama aracıdır. Yumuşak Güç; kültür, eğitim ve medya yoluyla etki kurmayı ifade eder.

2000 sonrası dış politikada “Çok Boyutlu Dış Politika” anlayışı, farklı bölgelerde eşzamanlı diplomasi yürütmeyi hedefler. Ancak “tarafsızlık ilkesine sıkı sıkıya bağlı kalmak”, krizlerde aktif rol alan proaktif bir yaklaşımın göstergesi değildir.

1. Bağdat Paktı’nın Batı açısından stratejik önemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Türkiye üzerinden Orta Doğu’ya ulaşımı sağlaması
B) Asya ülkelerini bir araya getirmesi
C) Batı’nın Orta Doğu’da güvenlik şemsiyesi kurma stratejisidir.
D) SSCB’yi çevreleme stratejisinin bir parçası olması
E) Sovyetler Birliği ile dostane ilişkiler kurulması

Cevap : C) Batı’nın Orta Doğu’da güvenlik şemsiyesi kurma stratejisidir.

Açıklama :

2. 27 Mayıs 1960 Darbesi’nin dış politikaya etkisiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Türkiye’nin uluslararası güvenilirliği artmıştır.
B) Kurumsal yapılar güçlenmiştir.
C) Türkiye’nin Batı ittifaklarıyla ilişkileri güçlenmiştir.
D) Dış politikada süreklilik ve öngörülebilirlik sağlanmıştır.
E) Uluslararası ilişkilerde kırılganlık ve güven kaybı yaşanmıştır.

Cevap : E) Uluslararası ilişkilerde kırılganlık ve güven kaybı yaşanmıştır.

Açıklama : Askeri darbeler genellikle ülkelerin uluslararası alandaki imajını zedeler ve diplomatik ilişkilerde belirsizliğe yol açar. 27 Mayıs 1960 darbesi de Türkiye’nin demokratik işleyişini kesintiye uğratmış, dış politikada bir süre belirsizlik yaratmış ve özellikle Batılı müttefikler nezdinde Türkiye’nin siyasi istikrarına dair **kırılganlık ve güven kaybına** neden olmuştur. Her ne kadar cunta yönetimi NATO ve CENTO’ya bağlıyız mesajı verse de, darbenin kendisi bir istikrarsızlık unsurudur.

3. Türkiye’nin İkinci Dünya Savaşı’na doğrudan katılmamasında aşağıdakilerden hangisi en az etkili olan unsurdur?

A) Ticaret hacmindeki daralma
B) Çok yönlü diplomasi
C) Jeopolitik konum
D) Askeri kapasite eksikliği
E) Sovyet tehdidi

Cevap : B) Çok yönlü diplomasi

Açıklama :

4. Diplomasinin dış politika ile ilişkisi aşağıdakilerden hangisiyle en doğru şekilde açıklanır?

A) Yalnızca askeri kararların alınmasını düzenleyen çerçevedir.
B) Devletler arası ticaretin tek biçimidir.
C) İç politikaya dair sorunları çözer.
D) Dış politika hedeflerinin barışçıl yollarla uygulanmasını sağlayan süreçtir.
E) Ulusal çıkarları belirleyen anayasal belgelerdir.

Cevap : D) Dış politika hedeflerinin barışçıl yollarla uygulanmasını sağlayan süreçtir.

Açıklama : **Dış politika**, bir devletin uluslararası alandaki hedeflerini, stratejilerini ve kararlarını ifade eder. **Diplomasi** ise bu hedeflerin hayata geçirilmesinde kullanılan **araç** ve **süreçtir**. Diplomasi, müzakereler, anlaşmalar ve iletişim yoluyla dış politika kararlarının barışçıl yöntemlerle uygulanmasını sağlar.

5. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın (93 Harbi) sonucunda aşağıdaki gelişmelerden hangisi yaşanmamıştır?

A) Osmanlı’nın doğu ve batı cephelerinde ağır kayıplar vermesi
B) Osmanlı’nın uluslararası sistemde yalnızlaşması
C) Berlin Kongresi’nin toplanmasına zemin hazırlanması
D) Ayastefanos Antlaşması’nın imzalanması
E) Balkanlardaki Osmanlı egemenliğinin güçlenmesi

Cevap : C) Berlin Kongresi’nin toplanmasına zemin hazırlanması

Açıklama :

6. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin erken dönem dış politikasında izlediği dengeci yaklaşımın bir yansımasıdır?

A) Sadece Sovyetler ile askeri ittifak yapılması
B) Ortadoğu’da yayılmacı bir politika izlenmesi
C) Hem Batı hem de Sovyetler Birliği ile dengeli ilişkiler kurulması
D) Tüm Batılı devletlerle ilişkilerin kesilmesi
E) Misak- Milli hedeflerinden tamamen vazgeçilmesi

Cevap : C) Hem Batı hem de Sovyetler Birliği ile dengeli ilişkiler kurulması

Açıklama : Erken Cumhuriyet dönemi (özellikle 1923-1939 arası), Türkiye’nin bağımsızlığını korumak ve barışı sürdürmek amacıyla **denge politikası** izlediği bir dönemdir. Türkiye, ne Batı’ya ne de Sovyetler Birliği’ne tam teslim olmadan, her iki güç bloğuyla da (örneğin 1925 Sovyet Dostluk Antlaşması ve 1930’larda İngiltere/Fransa ile yakınlaşma) **dengeli ve mesafeli ilişkiler** kurarak ulusal çıkarlarını korumuştur.

7. Demokrat Parti döneminde Türkiye’nin çok yönlü dış politika çabaları kapsamında aşağıdaki hangi gelişme öne çıkar?

A) Çin ile diplomatik ilişkilerin geliştirilmesi
B) Hindistan ile ekonomik iş birliğinin artırılması
C) Sovyetler ile stratejik ekonomik iş birliği kurulması
D) Arap Birliği’ne üyelik başvurusunda bulunulması
E) Balkan Paktı ve Bağdat Paktı’nın kurulmasına öncülük edilmesi

Cevap : E) Balkan Paktı ve Bağdat Paktı’nın kurulmasına öncülük edilmesi

Açıklama : Demokrat Parti (1950-1960) dönemi, Türkiye’nin Batı bloğuna entegre olurken aynı zamanda bölgesel güvenlik ittifakları kurmaya çalıştığı bir dönemdir. Bu kapsamda Türkiye, Sovyet tehdidine karşı bölgesel güvenliği sağlamak amacıyla 1953’te **Balkan Paktı**’nın (Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya) ve 1955’te **Bağdat Paktı**’nın (Türkiye, Irak, İran, Pakistan, İngiltere) kurulmasına öncülük etmiştir.

8. Kırım Savaşı (1853-1856) ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Savaş, Osmanlı’nın iç reformlarını yavaşlatmıştır.
B) Savaş sonunda Osmanlı toprak kaybına uğramamıştır.
C) Savaş sonunda Osmanlı tamamen Avrupa dışına itilmiştir.
D) Batılı devletlerle ilk askeri ittifak bu savaşta kurulmuştur.
E) Osmanlı, bu savaşta yalnız başına savaşmıştır.

Cevap : D) Batılı devletlerle ilk askeri ittifak bu savaşta kurulmuştur.

Açıklama : Kırım Savaşı’nda Osmanlı Devleti, Rusya’ya karşı **İngiltere, Fransa ve Piyemonte (Sardinya)** ile ittifak yapmıştır. Bu, Osmanlı’nın Batılı devletlerle kurduğu **ilk büyük askeri ittifaktır**. Savaş sonunda imzalanan Paris Antlaşması (1856) ile Osmanlı Devleti bir “Avrupa devleti” sayılmış ve toprak bütünlüğü Avrupalı devletlerin garantisi altına alınmıştır (B şıkkı kısmen doğru olsa da, en belirgin ve dönüm noktası olan özellik ittifaktır).

9. “Çok boyutlu dış politika” anlayışı, Türkiye açısından hangi yönüyle öne çıkar?

A) Farklı bölgelerde (Ortadoğu, Afrika, Balkanlar) eşzamanlı diplomasi yürütme
B) Sadece Avrupa ülkeleriyle ticaret yapma
C) Yalnızca iç kamuoyuna hitap eden stratejiler geliştirme
D) Askeri merkezli politika izleme
E) Sadece Batı kurumlarıyla ilişki yürütme

Cevap : A) Farklı bölgelerde (Ortadoğu, Afrika, Balkanlar) eşzamanlı diplomasi yürütme

Açıklama : **Çok boyutlu dış politika**, tek bir eksene (örneğin sadece Batı’ya) bağlı kalmadan, Türkiye’nin coğrafi ve tarihi derinliğini kullanarak Ortadoğu, Balkanlar, Kafkasya, Afrika ve Asya gibi **farklı bölgelerde eşzamanlı, aktif ve çeşitlendirilmiş** diplomasi yürütmesini ifade eder.

10. Demokrat Parti döneminde Türkiye’nin Atlantik İttifakı’na entegrasyon süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Türkiye, Atlantik İttifakı dışında kalmayı tercih etmiştir.
B) Türkiye’nin NATO’ya katılımı, Batı ile uyumlu bir dış politika anlayışını yansıtmıştır.
C) ABD ile kurulan ikili üs anlaşmaları askerî iş birliğini güçlendirmiştir.
D) Kore Savaşı’na katılım NATO üyeliği açısından bir dönüm noktası olmuştur.
E) NATO üyeliği konusundaki kararlılığını ve Batı’yla yakın ilişkiler kurma iradesini göstermek, Türkiye’nin dış politika tercihlerinde etkili olmuştur.

Cevap : A) Türkiye, Atlantik İttifakı dışında kalmayı tercih etmiştir.

Açıklama : Demokrat Parti dönemi (1950-1960), Türkiye’nin Batı Bloku ve **Atlantik İttifakı’na (NATO)** tam entegrasyonunun sağlandığı dönemdir. Türkiye 1952 yılında NATO’ya üye olmuştur. Dolayısıyla “Atlantik İttifakı dışında kalmayı tercih etmiştir” ifadesi **yanlıştır**; tam tersine ittifaka girmek için yoğun çaba harcanmıştır.

11. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin Batı Bloku’na yönelmesinde etkili olan gelişmeler arasında yer almaz?

A) Hatay’ın Türkiye’ye katılması
B) Sovyet talepleri
C) Marshall Planı
D) NATO başvurusu
E) Truman Doktrini

Cevap : E) Truman Doktrini

Açıklama :

12. Aşağıdaki dış politika ilkelerinden hangisi Atatürk dönemi Türk dış politikasını en iyi özetleyen temel yaklaşımdır?

A) Yurtta sulh, cihanda sulh
B) İslam birliğini sağlama
C) Güçlü devletlerle blok oluşturma
D) Toprak bütünlüğünden vazgeçme
E) İttifaklara katılma zorunluluğu

Cevap : A) Yurtta sulh, cihanda sulh

Açıklama : Mustafa Kemal Atatürk’ün dış politika vizyonunun temeli, **”Yurtta sulh, cihanda sulh”** (Yurtta barış, dünyada barış) ilkesidir. Bu ilke, Türkiye’nin sınırlarını korumayı, yayılmacı maceralardan kaçınmayı ve uluslararası sorunları barışçıl yollarla ve diplomasiyle çözmeyi esas alır.

13. İnönü döneminde dış politikada öne çıkan temel ilkelerden biri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ulusal izolasyon
B) Devrimcilik
C) Statükoculuk
D) Tarafsızlık karşıtlığı
E) Yayılmacılık

Cevap : C) Statükoculuk

Açıklama : İsmet İnönü dönemi (1938-1950), özellikle II. Dünya Savaşı yıllarını kapsar. Bu dönemde Türkiye, mevcut sınırlarını ve uluslararası dengeleri korumayı, savaşa girmemeyi ve maceracı politikalardan kaçınmayı hedeflemiştir. Bu yaklaşım, mevcut durumu koruma anlamına gelen **statükoculuk** olarak tanımlanır.

14. Aşağıdakilerden hangisi erken Cumhuriyet döneminde Türkiye’nin dış politikada öncelikli hedeflerinden biri değildir?

A) Batı ile denge politikası yürütmek
B) Uluslararası saygınlık elde etmek
C) Komşularla dengeli ilişkiler kurmak
D) Yayılmacı bir strateji izlemek
E) Bağımsızlık ve egemenliği korumak

Cevap : D) Yayılmacı bir strateji izlemek

Açıklama : Erken Cumhuriyet dönemi dış politikası, Lozan Antlaşması ile çizilen sınırları (Misak-ı Milli) korumaya, barışı sürdürmeye ve iç kalkınmaya odaklanmıştır. “Yurtta sulh, cihanda sulh” ilkesi gereği, Türkiye toprak kazanmayı hedefleyen **yayılmacı (irredentist) bir strateji izlememiştir** (Hatay meselesi bir istisna değil, Misak-ı Milli’nin tamamlanması ve diplomasi yoluyla çözüm olarak görülür). Diğer şıklar (A, B, C, E) dönemin hedefleridir.

15. Neo-klasik realizm yaklaşımı, klasik realizmden hangi yönüyle ayrılır?

A) Güç dengesini göz ardı etmesi
B) Uluslararası sistemin değişmez olduğunu savunması
C) Devlet içi faktörler ve lider algılarını analizine dahil etmesi
D) Uluslararası kurumlara merkezi rol vermesi
E) Ekonomik değişkenleri merkeze alması

Cevap : D) Uluslararası kurumlara merkezi rol vermesi

Açıklama :

16. Aşağıdakilerden hangisi, Türkiye’nin 2000 sonrası dış politikasındaki proaktif yaklaşımın bir göstergesidir?

A) Suriye, Libya ve Karabağ gibi krizlerde aktif rol alınması
B) Tarafsızlık ilkesine sıkı sıkıya bağlı kalmak
C) Komşu ülkelerle sınırlı temas kurmak
D) Yalnızca ekonomik yardımda bulunmak
E) Sadece gözlemci konumunda kalmak

Cevap : B) Tarafsızlık ilkesine sıkı sıkıya bağlı kalmak

Açıklama :

17. Dış politika kavramı genel olarak aşağıdakilerden hangisini ifade eder?

A) Ekonomik ilişkilerde dış ticaret politikalarının tamamını
B) Yalnızca askeri ittifakların oluşturulması sürecini
C) Devletin medya ile ilişkilerini yönettiği iletişim stratejisini
D) Devletlerin iç politikalarını belirlemesini
E) Bir devletin diğer devletler ve uluslararası aktörlerle kurduğu ilişkileri düzenleyen kararlar bütününü

Cevap : E) Bir devletin diğer devletler ve uluslararası aktörlerle kurduğu ilişkileri düzenleyen kararlar bütününü

Açıklama : **Dış politika**, bir devletin ulusal çıkarlarını korumak ve hedeflerini gerçekleştirmek amacıyla, sınırları dışındaki diğer devletler, uluslararası örgütler ve aktörlerle olan ilişkilerini düzenlemek için aldığı kararlar, belirlediği stratejiler ve uyguladığı eylemlerin tamamıdır.

18. “Yumuşak güç” kavramı aşağıdakilerden hangisiyle daha yakından ilişkilidir?

A) Kültür, eğitim, medya ve gönüllü etkileşimlerle etki oluşturmak
B) Güvenlik temelli söylemler geliştirmek
C) Silahlı baskı kurmak
D) Askeri üs kurmak
E) Sadece yaptırımlar yoluyla sonuç almak

Cevap : A) Kültür, eğitim, medya ve gönüllü etkileşimlerle etki oluşturmak

Açıklama : Joseph Nye tarafından geliştirilen **Yumuşak Güç (Soft Power)** kavramı, bir ülkenin istediği sonuçları zorlama (askeri güç) veya para (ekonomik güç) yerine; **cazibe, ikna, kültürel değerler, siyasi idealler ve dış politika meşruiyeti** yoluyla elde etme kapasitesidir. Kültür, eğitim, medya (diziler vb.) ve diplomasi, yumuşak gücün temel araçlarıdır.

19. Berlin Kongresi (1878) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Osmanlı, Bosna-Hersek’in yönetimini Avusturya-Macaristan’a bırakmıştır.
B) Osmanlı, diplomatik araçlarla bazı kazanımlar elde etmiştir.
C) Boğazlar üzerindeki Osmanlı kontrolü korunmuştur.
D) Bulgaristan üç bölgeye ayrılarak özerkliği sınırlandırılmıştır.
E) Kongre, Osmanlı’nın Balkanlardaki egemenliğini güçlendirmiştir.

Cevap : B) Osmanlı, diplomatik araçlarla bazı kazanımlar elde etmiştir.

Açıklama :

20. İkinci Dünya Savaşı sırasında Türkiye’nin “aktif tarafsızlık” politikasının temel hedefi aşağıdakilerden hangisidir?

A) İngiltere ile ittifak kurmak
B) Savaş dışında kalarak ulusal çıkarları korumak
C) Boğazları uluslararası yönetime bırakmak
D) İç politikayı istikrara kavuşturmak
E) Almanya’ya ekonomik destek sağlamak

Cevap : B) Savaş dışında kalarak ulusal çıkarları korumak

Açıklama : II. Dünya Savaşı’nda İsmet İnönü yönetimindeki Türkiye, savaşan taraflar (Mihver ve Müttefikler) arasında denge kurarak, fiilen savaşa girmemeyi başarmıştır. Bu **aktif tarafsızlık** (veya silahlı tarafsızlık) politikasının temel amacı, ülkeyi savaşın yıkımından korumak, toprak bütünlüğünü ve **ulusal çıkarları** savunmak olmuştur.