Uluslararası Güvenlik 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Uluslararası güvenlik, devletlerin bekasını korumadan bireylerin refahına kadar uzanan geniş bir yelpazeyi kapsar. Soğuk Savaş sonrası dönemde tehdit algısı değişmiş; terörizm, sınır aşan suçlar ve insan güvenliği gibi yeni konular gündeme gelmiştir. Bu makalede, güvenlik anlayışındaki değişimler, suç örgütleri ve özel askeri şirketler ele alınacaktır.

Güvenlik Anlayışları ve Tehditler

• Geleneksel Güvenlik: Referans objesi devlettir. Nükleer saldırı güvenliği bu kapsamdadır.
• Yeni Güvenlik Konuları: Gıda, İnsan, Çevre ve Siber güvenlik. İnsan güvenliği, UNDP raporunda 7 başlıkta (ekonomik, gıda, sağlık, çevre, kişisel, toplum, siyasi) tanımlanmıştır.
• Önalıcı Saldırı: Daniel Webster’a göre tehdidin “ani ve karşı konulamaz” olması gerekir; sadece “muhtemel” olması yeterli değildir.

Devlet Dışı Aktörler ve Suç Örgütleri

Küreselleşme (örneğin Schengen Bölgesi), suç örgütlerine insan kaçakçılığı gibi yeni pazarlar açmıştır. Suçun kaynağı sadece “kötü” ülkeler değildir; örneğin Vietnam’daki çocuk istismarı ticaretinde talebin gelişmiş ülkelerden gelmesi bu önyargıyı yanlışlar.

Özel Askeri ve Güvenlik Şirketleri (ÖAGŞ): Kâr amacı güden ticari yapılardır. Silah kullanabilirler ve aktif görev alabilirler. Kutsal değerler için değil, ticari motivasyonla çalışırlar. Soğuk Savaş sonrası orduların küçülmesiyle önemleri artmıştır.

Devlet Türleri ve İstihbarat

• Free Rider (Bedavacı): Güvenliğini müttefiklerine bırakan ülkedir.
• Haydut Devlet (Rogue State): Uluslararası normları hiçe sayan devletlerdir (İran, Kuzey Kore vb.). Yunanistan bu kategoriye girmez.
• İstihbarat: Demokratik devletlerdeki en büyük ikilem, gizlilik ile hesap verebilirlik arasındaki dengedir. Medya denetimi, kurumsal bir kontrol mekanizması olarak zayıftır.

Terörizm ve Şiddet Türleri

Terörizm, örgütlü ve siyasi amaçlı şiddettir. Akran zorbalığından farklı olarak Mobbing, iş yerinde gerçekleşen psikolojik tacizdir. Küçük ve Hafif Silahların (SALW) denetimsiz ticareti, sivil ölümlerine yol açması nedeniyle en sakıncalı durumdur.

1. Siyasi küreselleşmenin suç örgütlerinin gelişmesine oluşturduğu katkı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yasa dışı örgüt üyelerinin sığınma hakkı tanınmıştır.
B) İnterpol etkisiz kalmıştır.
C) Schengen bölgesinin kurulmasıyla yasa dışı göçmenlere güvenli geçiş vaadi veren mafyaya yeni pazar yaratılmıştır.
D) Mafyanın siyasi parti kurması sağlanmıştır.
E) Schengen vize sistemi mafya tarzı örgütlenmeyi Avrupa’dan uzak tutmuştur.

Cevap : C) Schengen bölgesinin kurulmasıyla yasa dışı göçmenlere güvenli geçiş vaadi veren mafyaya yeni pazar yaratılmıştır.

Açıklama : Siyasi küreselleşme ve sınırların esnekleşmesi (örneğin AB içindeki Schengen bölgesi), malların ve kişilerin serbest dolaşımını sağlarken, aynı zamanda suç örgütleri için de yeni fırsatlar doğurmuştur. Sınır kontrollerinin kalkması veya azalması, insan kaçakçılığı yapan suç örgütlerinin “güvenli geçiş” vaadiyle yasa dışı göçmenler üzerinden büyük bir yasa dışı pazar ve gelir kapısı oluşturmasına zemin hazırlamıştır.

2. Güvenliğini başka ülkelerin korumasına/garantörlüğüne bırakan ülkelere ne denir?

A) Tampon ülke
B) Asya ülkesi
C) Rogue state
D) Gelişmiş ülke
E) Free rider

Cevap : E) Free rider

Açıklama : **Free rider (Bedavacı/Beleşçi)** kavramı, uluslararası güvenlikte, kendi savunması için yeterli harcama yapmayan veya askeri kapasite geliştirmeyen, bunun yerine ittifak içindeki diğer güçlü devletlerin sağladığı güvenlik şemsiyesinden maliyetsiz bir şekilde yararlanan ülkeler için kullanılır.

3. Aşağıdakilerden hangisi özel askerî ve güvenlik şirketleri hakkında yanlış bir ifadedir?

A) Günümüzde dahi hukuki statüleri çok net değildir.
B) Machiavelli paralı askerlere güvenilmeyeceğini söyler.
C) ÖAGŞ’lerin tarihi çok eskiye dayanır.
D) Sadece para karşılığı askeri ve güvenlik hizmeti verirler.
E) Kutsal değerler uğruna daimi askerliği tercih etmişlerdir.

Cevap : E) Kutsal değerler uğruna daimi askerliği tercih etmişlerdir.

Açıklama : Özel Askeri ve Güvenlik Şirketleri (ÖAGŞ), doğaları gereği **kar (para) odaklı** ticari işletmelerdir. Personelleri de genellikle profesyonel bir iş olarak bu görevi yaparlar. “Kutsal değerler uğruna daimi askerlik” tanımı, ulusal ordulara veya ideolojik/dini örgütlenmelere ait bir motivasyondur; ticari bir yapı olan ÖAGŞ’lerin temel motivasyonuyla çelişir.

4. Geleneksel güvenlik anlayışına göre tehditten korunması gereken referans objesi nedir?

A) Rejimler
B) Toplum
C) Bireyler
D) Devletler ve onların çıkarları
E) Siyasi partiler

Cevap : D) Devletler ve onların çıkarları

Açıklama : Realist teoriye dayanan **Geleneksel Güvenlik Anlayışı**, uluslararası sistemi devlet merkezli görür. Bu anlayışta güvenliğin öznesi (referans objesi) **Devlet**tir. Temel amaç devletin bekasını, toprak bütünlüğünü ve ulusal çıkarlarını korumaktır. Birey veya toplum güvenliği ikincil plandadır.

5. Aşağıdakilerden hangisi özel askerî ve güvenlik şirketlerinin özelliklerinden biri değildir?

A) Kar amacı güden birer ticari kuruluşlardır.
B) Askeri danışmanlık yapar.
C) Silah kullanmaları yasaktır.
D) Ulusal orduların yaptığı her işi yapabilirler.
E) Hissedarlarına karşı sorumludurlar.

Cevap : C) Silah kullanmaları yasaktır.

Açıklama : Özel Askeri ve Güvenlik Şirketleri, sadece lojistik veya danışmanlık hizmeti vermezler; aynı zamanda konvoy koruma, tesis güvenliği, yakın koruma ve hatta bazen çatışma bölgelerinde aktif savunma/saldırı görevleri de üstlenirler. Dolayısıyla görevleri gereği **silah kullanma yetkisine ve kapasitesine sahiptirler**. Silah kullanmalarının yasak olduğu ifadesi yanlıştır.

6. İstihbarat kurumlarının hesap verilebilirliğini sağlamak için hangi kontrol yöntemleri pek benimsenmez?

A) Yargı denetimi
B) Medya organları
C) Yürütmenin kontrolü
D) Parlamenter gözetim
E) Bağımsız birimler

Cevap : B) Medya organları

Açıklama :

7. Aşağıdaki ülkelerden hangisi dünya silahlanma yarışında önde gelen ülkelerden değildir?

A) Çin
B) Yemen
C) Fransa
D) Rusya
E) İngiltere

Cevap : B) Yemen

Açıklama : ABD, Rusya, Çin, Fransa ve İngiltere gibi ülkeler, dünyanın en büyük silah üreticileri ve ihracatçılarıdır; aynı zamanda savunma bütçeleri çok yüksektir. **Yemen** ise uzun süredir iç savaşla boğuşan, silah üretimi veya teknolojik silahlanma yarışında küresel bir aktör olmayan, daha çok silah ithal eden veya çatışma alanı olan bir ülkedir.

8. Taşınır silahların ticaretinde en sakıncalı durum nedir?

A) Denetlenmesinin kolay olması
B) Silahların sivil ölümlerden sorumlu olması
C) Kolay taşınır olması
D) Silahları üreten ülkelerin gelişmiş ülkeler olması
E) Silahların devletler arasında olması

Cevap : B) Silahların sivil ölümlerden sorumlu olması

Açıklama : Küçük ve Hafif Silahlar (SALW), kolay taşınabilir, ucuz ve yaygın olmaları nedeniyle günümüzdeki çatışmalarda en çok can kaybına yol açan silahlardır. Bu silahların denetimsiz ticareti, çatışma bölgelerinde **sivillerin hedef alınmasına** ve kitlesel sivil ölümlerine neden olması bakımından insani güvenlik açısından en sakıncalı durumu oluşturur.

9. Soğuk Savaş sonrası dönemde özel askerî ve güvenlik şirketlerin durumuna dair aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Çoğu ÖAGŞ’ler eski askerler tarafından kurulmuştur.
B) Soğuk Savaş boyunca Afrika, Orta Doğu, Asya ve Latin Amerika gibi bölgelerde bulunan birçok devlet güvenlik ve askerî destek için Sovyetler Birliği veya ABD’ye güvenmiştir. Soğuk Savaş bittiğinde, bu destek de son bulmuştur. Dolayısıyla, bu devletler bu güvenlik ve askerî ihtiyaçları için ÖAGŞ’lere yaklaşmıştır.
C) Soğuk Savaş sonrası dönemde, çeşitli yeni tipte tehditler ortaya çıkmıştır ve bu tehditler askeri açıdan ve güvenlik açısından yeni ihtiyaçlar doğurmuştur.
D) ÖAGŞ’lerin istihdam edilmesi pahalı olduğundan gelişmekte olan devletler ihtiyaç duyduklarında bu hizmeti gelişmiş ülkelerden veya Birleşmiş Milletler’ den ücretsiz talep etmişlerdir.
E) Pek çok devlet, Soğuk Savaşı’n bitiminde ordularında küçülmeye gitmiştir. Dolayısıyla, gerçek olsun olmasın yeni tehditler ortaya çıktıkça bu devletlerin buna yeterli cevabı verecek askerî personel sayısı azalmıştır.

Cevap : D) ÖAGŞ’lerin istihdam edilmesi pahalı olduğundan gelişmekte olan devletler ihtiyaç duyduklarında bu hizmeti gelişmiş ülkelerden veya Birleşmiş Milletler’ den ücretsiz talep etmişlerdir.

Açıklama : Soğuk Savaş sonrası dönemde orduların küçülmesi ve tehditlerin çeşitlenmesiyle ÖAGŞ’lere talep artmıştır (A, B, C, E doğru). Ancak gelişmekte olan devletlerin ÖAGŞ hizmetlerini “pahalı olduğu için BM’den ücretsiz talep etmesi” gibi bir durum söz konusu değildir. Aksine, devletler veya uluslararası örgütler (BM dahil), güvenlik açıklarını kapatmak için bu şirketlere **bütçe ayırarak hizmet satın almaktadırlar**; bu hizmet ücretsiz bir yardım mekanizması değildir.

10. Aşağıdakilerden hangisi sınır aşan suç örgütlerinin amaçlarından değildir?

A) Yeni dünya düzeni kurmak
B) Adaleti sağlamak
C) Güç devşirme
D) Zenginleşmek
E) Bağımsız devlet kurmak

Cevap : B) Adaleti sağlamak

Açıklama :

11. Aşağıdakilerden hangisi insan güvensizliğinden ötürü göçü engellemenin yollarından biri değildir?

A) Uzun vadeli ekonomik kalkınma
B) Şiddetli çatışmaların önlenmesi
C) Demokrasinin pozitif yönde geliştirilmesi
D) Sınır kontrollerinin arttırılması
E) Adalet mekanizmalarının iyileştirilmesi

Cevap : D) Sınır kontrollerinin arttırılması

Açıklama : İnsan güvensizliği (açlık, savaş, baskı) nedeniyle oluşan göçü engellemenin yolu, göçü yaratan **kök nedenleri** (ekonomik sorunlar, çatışma, demokrasi eksikliği) ortadan kaldırmaktır (A, B, C, E). **Sınır kontrollerinin artırılması** ise sorunun kaynağını çözmez, sadece sonucu (göçmen hareketliliğini) fiziksel olarak durdurmaya çalışır ve insan güvensizliğini daha da derinleştirebilir.

12. Aşağıdakilerden hangisi uluslararası güvenlik kapsamında değerlendirilen yeni konulardan biri değildir?

A) Gıda güvenliği
B) İnsan güvenliği
C) Çevre güvenliği
D) Siber güvenlik
E) Nükleer saldırı güvenliği

Cevap : E) Nükleer saldırı güvenliği

Açıklama : Gıda, İnsan, Çevre ve Siber güvenlik kavramları, Soğuk Savaş sonrası ortaya çıkan “Yeni Güvenlik” veya “Genişletilmiş Güvenlik” gündeminin konularıdır. **Nükleer saldırı güvenliği** ise Soğuk Savaş döneminin ve devlet merkezli askeri tehdit algısının (Geleneksel Güvenlik) en temel ve eski konusudur.

13. Genelde küresel suçun kaynağının sözde “kötü” ülkeler olduğu düşünülür. Yukarıdaki düşünceyi aşağıdaki örneklerden hangisi yanlışlamaktadır?

A) Somali’nin deniz korsancılığında öne çıkması
B) Arnavutluk’un araba kaçakçılığı ile tanınması
C) Eroin hammaddesi üretiminde Afganistan’ın öne çıkması
D) Kokain üretimi ve pazarlamasında Kolombiya öne gelmesi
E) Vietnam çocuk istismarı ticaretinde taleplerin çoğunlukla gelişmiş ülkelerden olması

Cevap : E) Vietnam çocuk istismarı ticaretinde taleplerin çoğunlukla gelişmiş ülkelerden olması

Açıklama : Suçun sadece az gelişmiş veya “kötü” olarak etiketlenen ülkelerden kaynaklandığı algısı yanıltıcıdır. E şıkkındaki örnekte, suçun işlenmesini sağlayan **talebin**, “gelişmiş/iyi” olarak bilinen Batı ülkelerinden gelmesi, küresel suçun tek taraflı olmadığını ve gelişmiş ülkelerin de bu suç ekonomisinin bir parçası (talep tarafı) olduğunu göstererek önyargıyı **yanlışlamaktadır**.

14. Aşağıdakilerden hangisi terörizmin bir özelliği değildir?

A) Şiddet ve şiddet tehdidi içerme
B) Siyasi kararların alınmasını etkilemeye çalışma
C) Bir organizasyona bağlı olmama
D) Hedef kitleyi etkileme
E) Siyasi sebeplerle şiddet eylemi gerçekleştirme

Cevap : C) Bir organizasyona bağlı olmama

Açıklama : Terörizm, tanımı gereği planlı, sistematik ve siyasi amaçlı bir şiddet türüdür. “Yalnız kurt” eylemleri olsa da, terörizm literatürde ve pratikte genellikle hiyerarşik veya hücresel yapıya sahip **bir organizasyon (terör örgütü)** tarafından yürütülen faaliyetler bütünüdür. Örgütsüzlük terörizmin genel bir özelliği değildir.

15. Aşağıdakilerden hangisi demokratik devletlerde istihbarata dair en büyük çıkmazlar arasında sayılır?

A) Gizlilik ve hesap verebilirlik arasındaki denge
B) Siyasetçi ile bürokrat arasındaki çatışma
C) Sahada insan kullanımı
D) Teknolojinin dengeli kullanımı
E) Açık istihbaratın daha kullanışlı hale gelmesi

Cevap : A) Gizlilik ve hesap verebilirlik arasındaki denge

Açıklama : Demokrasiler şeffaflık ve hesap verebilirlik üzerine kuruluyken, istihbarat servisleri doğaları gereği gizlilikle çalışır. Demokratik devletlerdeki en büyük dilemma, istihbarat servislerinin ulusal güvenlik için ihtiyaç duyduğu **gizliliği** korurken, aynı zamanda demokratik değerlere uygun olarak **hesap verebilir** ve denetlenebilir olmalarını sağlamaktır.

16. Aşağıdakilerden hangisi haydut devlet olarak sınıflandırılamaz?

A) İran
B) Sudan
C) Yunanistan
D) Kuzey Kore
E) Suriye

Cevap : C) Yunanistan

Açıklama : “Haydut Devlet” (Rogue State), uluslararası normları hiçe sayan, terörü destekleyen veya kitle imha silahı geliştiren devletler için (özellikle ABD tarafından) kullanılan bir terimdir. İran, Sudan, Kuzey Kore ve Suriye çeşitli dönemlerde bu kategoride sayılmıştır. Ancak **Yunanistan**, NATO ve AB üyesi, uluslararası sisteme entegre bir demokrasi olduğu için bu sınıflandırmaya girmez.

17. Aşağıdakilerden hangisi ABD Dışişleri Bakanı Daniel Webster’ın önalıcı saldırı gerçekleştirebilmek için ortaya koyduğu formülün bir öğesi değildir?

A) Vukuu muhtemel bir tehdide karşı koyması
B) Ani, karşı konulamaz, başka yollarla giderilemez olması
C) Sorunu müzakere etmek için zaman bırakmaması
D) Meşru müdafaayı gerekli kılması
E) Orantılı olması

Cevap : A) Vukuu muhtemel bir tehdide karşı koyması

Açıklama : Daniel Webster’ın “Caroline Olayı” sonrası ortaya koyduğu (Caroline Testi) meşru müdafaa ve önalıcı saldırı kriterlerine göre; tehdit **”ani, karşı konulamaz ve başka çare bırakmaz”** nitelikte (Imminent) olmalıdır. Sadece gelecekte olması muhtemel (**Vukuu muhtemel / Probable**) bir tehdide karşı saldırı, Webster’ın formülüne göre meşru değildir; bu “önleyici” (preventive) savaşa girer ve Webster bunu reddeder.

18. Aşağıdakilerden hangisi bir akran şiddeti biçimi değildir?

A) Cinsiyet temelli zorbalık
B) Etnik temelli zorbalık
C) Homofobik zorbalık
D) Mobbing
E) Siber zorbalık

Cevap : D) Mobbing

Açıklama : Zorbalık ve şiddet türleri benzer özellikler gösterse de terminolojik olarak **Mobbing**, spesifik olarak **iş yerinde (profesyonel hayatta)** çalışanlara yönelik sistematik psikolojik tacizi ifade eder. “Akran şiddeti” (Peer violence) ise genellikle okul çağındaki çocuklar ve gençler arasındaki zorbalığı tanımlar.

19. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı’na göre aşağıdakilerden hangisi güvenliğin ögeleri arasında değildir?

A) Adil yargılama
B) Toplum
C) Siyasal
D) Ekonomi
E) Fiziksel zarar

Cevap : A) Adil yargılama

Açıklama : BM Kalkınma Programı’nın (UNDP) 1994 tarihli İnsani Kalkınma Raporu’nda tanımlanan “İnsan Güvenliği”nin 7 temel boyutu şunlardır: 1) Ekonomik güvenlik, 2) Gıda güvenliği, 3) Sağlık güvenliği, 4) Çevre güvenliği, 5) Kişisel (Fiziksel) güvenlik, 6) Toplum güvenliği, 7) Siyasi güvenlik. **Adil yargılama**, bir insan hakkı ve hukuk ilkesidir ancak UNDP’nin 7 güvenlik başlığından biri olarak doğrudan sayılmamıştır.

20. Aşağıdakilerden hangisi bir örtülü operasyon sayılmaz?

A) Turistlerin ajan olarak kullanılması
B) Suikast düzenlemek
C) Sabotaj yapmak
D) Başka bir ülkenin hükümetini devirmek
E) Seçimlerin sonuçlarını etkilemek

Cevap : A) Turistlerin ajan olarak kullanılması

Açıklama : **Örtülü Operasyon (Covert Action)**, olayların akışını değiştirmek amacıyla (darbe, sabotaj, suikast, seçim müdahalesi vb.) yapılan ve yapanın kimliğinin gizlendiği *eylemlerdir*. “Turistlerin ajan olarak kullanılması” ise bir eylem türü değil, **istihbarat toplama (casusluk/espionage)** yöntemidir. Bilgi toplamak ile eyleme geçmek arasındaki fark, casusluk ile örtülü operasyonu ayırır.