Uluslararası Güvenlik Teorileri 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Uluslararası güvenlik teorileri, devletlerin ve toplumların güvenlik arayışlarını, savaş ve barışın nedenlerini ve uluslararası sistemin yapısını inceler. Bu alanda Realizm ve Liberalizm gibi ana akım (Ortodoks) teorilerin yanı sıra, Eleştirel Teori, İnşacılık ve çeşitli “Okullar” (Galler, Paris, Kopenhag) farklı bakış açıları sunar. Bu makalede, güvenlik teorilerinin temel kavramları, tarihsel dönemleri ve felsefi kökenleri ele alınacaktır.

Realizm ve Klasik Yaklaşımlar

Realizm, uluslararası sistemi anarşik olarak tanımlar ve devletin temel amacının “hayatta kalmak” olduğunu savunur. Bu anarşik yapı, Hobbes’un “Doğa Durumu” kavramıyla benzerlik gösterir. Realist ontolojide esas olan Güçtür.

• Klasik Realistler: E.H. Carr, Hans Morgenthau, George Kennan. (Joseph Nye realist değil, liberaldir).
• Tarihsel Dönem: Klasik Realizm ilk olarak Soğuk Savaş Döneminde baskın hale gelmiştir.
• Rasyonellik Eleştirisi: Saddam Hüseyin’in Kuveyt işgali gibi irrasyonel görünen kararlar, devletlerin her zaman rasyonel davranıp davranmadığı sorusunu gündeme getirmiştir.

Liberalizm ve Barış İdeali

Liberalizm, devletler arası iş birliğinin mümkün olduğunu ve Uluslararası Örgütlerin bu süreci kolaylaştırdığını savunur. Liberalizmin “Barış İdeali”, Immanuel Kant’ın “Ebedi Barış” eserinden ilham alır.

Eleştirel Güvenlik Çalışmaları ve Okullar

• Galler Okulu (CSS): Güvenliğin amacını “birey” olarak görür ve güvenliği Özgürleşme (Emancipation) kavramıyla açıklar.
• Paris Okulu: Güvenliği sosyolojik bir bakışla inceler; iç ve dış güvenliğin birleştiği alanlara (polislik, sınır kontrolü) odaklanır. Bu bağlamda Göç olgusu temel inceleme alanlarından biridir.

Epistemoloji ve Felsefi Kökenler

• Epistemoloji: Bilginin doğasını inceleyen felsefe dalıdır. Ana akım (Ortodoks) teoriler Pozitivist epistemolojiden etkilenir. Eleştirel teoriler ise epistemolojik bir dönüşüm yaratarak bilginin inşasına odaklanır.
• Tarihsel Materyalizm: Karl Marx’ın kuramlarının temelidir.
• Sosyal İnşacılık: Max Weber’in sosyolojisinden ve kültür analizinden etkilenmiştir. İnşacılar, liderlerin söylemlerine odaklanarak Realizmin “Uluslararası Sistem” (yapısal) anlayışını eleştirir.

Normlar ve Soğuk Savaş Dönemleri

Normlar, devlet davranışlarını düzenler (Düzenleyici) veya kimlik oluşturur (Oluşturucu). İnsan Hakları ve Silahsızlanma düzenleyici norm iken, Misak-ı Milli oluşturucu bir normdur. “Kapsayıcı Milliyetçilik” ise uluslararası bir norm değildir.

Soğuk Savaş üç alt döneme ayrılır. İkinci Soğuk Savaş, 1979 (Afganistan işgali) ile 1990 yılları arasını kapsar. SALT I Antlaşması (1972) ise Yumuşama döneminin ürünüdür.

1. Galler Okulu ya da CSS; güvenliği, eşitsizliklere karşı _____ kavramıyla açıklar.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdaki kavramlardan hangisi gelmelidir?

A) özgürleşme
B) sömürgeleşme
C) aydınlanma
D) hegemonya
E) bağımlılık

Cevap : A) özgürleşme

Açıklama : **Galler Okulu (Eleştirel Güvenlik Çalışmaları – CSS)**, güvenliğin temel amacının devletin değil, bireylerin ve toplulukların güvenliği olduğunu savunur. Bu okulun kurucularından Ken Booth’a göre, **”Güvenlik, özgürleşmedir (Emancipation)”**. Özgürleşme; insanları, tercihlerini özgürce yapmaktan alıkoyan fiziksel ve insan kaynaklı kısıtlamalardan (savaş, yoksulluk, baskı, eğitimsizlik) kurtarmaktır. Eşitsizliklere karşı güvenliğin temel aracı özgürleşmedir.

2. Aşağıdakilerden hangisi politika düzenleyici norm olarak kabul edilemez?

A) Koruma Sorumluluğu
B) Kapsayıcı Milliyetçilik
C) İnsan Hakları
D) Silahsızlanma
E) Yaptırımlar

Cevap : B) Kapsayıcı Milliyetçilik

Açıklama : Uluslararası ilişkilerde **politika düzenleyici normlar**, devletlerin davranışlarını belirli kurallara ve etik standartlara göre düzenleyen ilkelerdir. **Koruma Sorumluluğu (R2P), İnsan Hakları, Silahsızlanma** ve (uluslararası hukukun ihlali durumunda uygulanan) **Yaptırımlar**, devletlerin dış politikalarını şekillendiren ve kısıtlayan uluslararası kabul görmüş normlardır. **Kapsayıcı Milliyetçilik** ise bir devletin iç politikasına veya ideolojisine dair bir kavramdır; uluslararası sistemde devletlerin davranışlarını düzenleyen evrensel bir norm değildir.

3. Realizmde uluslararası sistemde analiz ettiği üst yaptırımsız olma durumunu siyaset felsefesinde ele alınan hangi koşullarla benzerlik gösterir?

A) Eşitlik
B) Demokrasi
C) Doğal hal
D) Habitus
E) Hukuk devleti

Cevap : C) Doğal hal

Açıklama : Realizm, uluslararası sistemi **anarşik** (merkezi bir otoritenin olmadığı) bir yapı olarak tanımlar. Bu durum, Thomas Hobbes’un **Leviathan** adlı eserinde bireylerin devlet öncesi durumunu tanımladığı **”Doğa Durumu” (State of Nature / Doğal Hal)** kavramıyla büyük benzerlik gösterir. Her iki durumda da üst bir otorite yoktur, güvensizlik hakimdir ve “herkesin herkese karşı savaşı” potansiyeli vardır.

4. Tarihsel materyalizm siyaset felsefesindeki hangi düşünürün kuramlarının epistemolojisini oluşturur?

A) Hegel
B) Locke
C) Marx
D) Hobbes
E) Kant

Cevap : C) Marx

Açıklama : **Tarihsel Materyalizm**, Karl Marx’ın tarih ve toplum analizinin temel metodolojisidir. Marx, tarihin gelişimini ve toplumsal değişimi, düşüncelerden ziyade maddi üretim koşulları (ekonomik altyapı) ve sınıf çatışmaları üzerinden açıklar. Dolayısıyla tarihsel materyalizm, **Karl Marx’ın** kuramlarının epistemolojik temelini oluşturur.

5. Felsefenin, bilgiyi konu alan bilgiyle meşgul olan temel dalı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Psikoloji
B) Epistemoloji
C) Ontoloji
D) Sosyoloji
E) Epidemoloji

Cevap : B) Epistemoloji

Açıklama : **Epistemoloji (Bilgi Felsefesi)**, bilginin doğasını, kaynağını, sınırlarını ve geçerliliğini inceleyen felsefe dalıdır. “Neyi, nasıl bilebiliriz?” sorusuna yanıt arar. Ontoloji (Varlık Felsefesi) ise “var olanı” inceler.

6. Sosyal inşacıların devlet liderlerinin söylemleri üzerine odaklanması, realizmin hangi anlayışına eleştiri getirmesi ile alakalıdır?

A) Aktör
B) Uluslararası Sistem
C) Güç
D) İş Birliği
E) Norm

Cevap : B) Uluslararası Sistem

Açıklama :

7. Aşağıdakilerden hangisi klasik realizmi geliştirenlerden değildir?

A) Edward Harold Carr
B) Hans Morgenthau
C) Kennan
D) John Herz
E) Joseph Nye

Cevap : E) Joseph Nye

Açıklama : E.H. Carr, Hans Morgenthau, George Kennan ve John Herz, **Klasik Realizm** veya erken dönem Realist düşüncenin en önemli temsilcileridir. **Joseph Nye** ise, Robert Keohane ile birlikte **Neo-Liberalizm** (Karşılıklı Bağımlılık Teorisi) ve “Yumuşak Güç” kavramının kurucusu ve temsilcisidir; Realist değil, Liberal ekole mensuptur.

8. Klasik Realist teorinin ortaya çıktığı ilk tarihî dönem hangisidir?

A) Topyekün Savaş Dönemi
B) İmparatorluklar Dönemi
C) Soğuk Savaş Sonrası
D) 11 Eylül Sonrası
E) Soğuk Savaş Dönemi

Cevap : E) Soğuk Savaş Dönemi

Açıklama :

9. Stratejik Silahların Sınırlandırılması Antlaşması (SALT I) kaç yılında imzalanmıştır?

A) 1968
B) 1988
C) 1973
D) 1969
E) 1972

Cevap : E) 1972

Açıklama : ABD ile Sovyetler Birliği arasında nükleer silahlanma yarışını sınırlandırmayı amaçlayan **SALT I (Strategic Arms Limitation Talks)** Antlaşması, **1972** yılında Moskova’da imzalanmıştır. Bu antlaşma, Soğuk Savaş’taki Yumuşama (Détente) döneminin en önemli belgesidir.

10. Realist güvenlik ontolojisinde….. esastır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) demokrasi
B) özgürlükçülük
C) iş birliği
D) güç
E) hegemonya

Cevap : D) güç

Açıklama : Realist teorinin ontolojisinde (varlık anlayışında) uluslararası sistem anarşiktir ve devletlerin temel amacı hayatta kalmaktır. Hayatta kalmanın ve güvenliği sağlamanın yegane aracı ise **güç**tür (özellikle askeri güç). Realizm, uluslararası ilişkileri bir güç mücadelesi olarak tanımlar.

11. Paris Okulu epistemolojik olarak antropoloji ve sosyolojinin ortak yanlarını güvenlik çalışmalarına uygularken öne çıkardığı toplumsal alanlardan biri _____ olgusudur.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) güvenlik ikilemi
B) savaş
C) barış
D) güç dengesi
E) göç

Cevap : E) göç

Açıklama : **Paris Okulu**, güvenliği sosyolojik bir bakışla (Didier Bigo gibi isimlerle) inceler ve “güvenlikleştirme” pratiklerine odaklanır. Okul, özellikle iç güvenlik ile dış güvenliğin iç içe geçtiği alanlara yoğunlaşır. Bu bağlamda, **göç** olgusu, polislik faaliyetleri, sınır kontrolü ve gözetim teknolojileri üzerinden bir “güvenlik tehdidi” olarak nasıl inşa edildiğini inceledikleri en temel toplumsal alanlardan biridir.

12. Aşağıdaki uygulamalardan hangisi oluşturucu norma uygundur?

A) İnsan Güvenliği
B) UN Women
C) SALT I
D) Misak- Milli
E) NPT

Cevap : D) Misak-ı Milli

Açıklama : **Oluşturucu Norm (Constitutive Norm)**, bir aktörün kimliğini ve varlığını tanımlayan normdur. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşu ve ulusal sınırlarının belirlenmesi sürecinde **Misak-ı Milli**, yeni Türk devletinin sınırlarını, hedeflerini ve kimliğini kuran temel bir belgedir. Diğer şıklar (NPT, SALT I) düzenleyici normlar veya uluslararası örgüt/kavramlardır (UN Women, İnsan Güvenliği).

13. Ortodoks teoriler devletin rasyonel davranışını öne çıkararak _____ epistemolojiden etkilenir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Pozitivist
B) Normatif
C) Hegemonik
D) Post-yapısalcı
E) Yorumsayıcı

Cevap : A) Pozitivist

Açıklama : Uluslararası İlişkilerdeki Ortodoks (Ana Akım) teoriler olan Realizm ve Liberalizm, sosyal bilimlerin de doğa bilimleri gibi nesnel yasalarla açıklanabileceğini savunan **Pozitivist** epistemolojiden etkilenmiştir. Bu yaklaşım, gözlemlenebilir olgulara, ölçülebilir verilere ve rasyonel açıklamalara dayanır.

14. Güvenlik çalışmalarında tarihsel materyalizm ve eleştirel teorinin ortak noktası ana akım teorilerde devlet merkezli yaklaşımlara getirdiği eleştiridir.
Buradan yola çıkarak güvenlik çalışmalarında teorinin hangi alanı dönüşmüştür?

A) Aktör
B) Epistemoloji
C) Sistem
D) Yapı
E) Güç

Cevap : B) Epistemoloji

Açıklama :

15. Soğuk Savaş, iki bloklu siyasetin oluştuğu realist paradigmanın son derece etkili olduğu bir dönemdir. Soğuk savaş dönemi kaç alt dönemden oluşmuştur?

A) 4
B) 2
C) 1
D) 3
E) 5

Cevap : D) 3

Açıklama : Soğuk Savaş dönemi genellikle **üç ana alt döneme** ayrılır:
1. **Birinci Soğuk Savaş (1947-1962):** Gerilimin yüksek olduğu, blokların kurulduğu dönem.
2. **Yumuşama (Détente) (1962-1979):** Küba Krizi sonrası ilişkilerin yumuşadığı dönem.
3. **İkinci Soğuk Savaş (1979-1989/91):** Sovyetlerin Afganistan’ı işgaliyle başlayan ve SSCB’nin dağılmasına kadar süren yeniden gerilim dönemi.

16. Sosyal inşacılar siyaset felsefesinde modern dünyada devlet ve lider özelliklerini analiz eden hangi kuramcıdan etkilenmiştir?

A) Weber
B) Hobbes
C) Locke
D) Morgenthau
E) Marx

Cevap : A) Weber

Açıklama : Sosyal İnşacılar (Konstrüktivistler), kültürün, normların ve kimliğin inşasına verdikleri önemle bilinirler. Bu bağlamda, anlamın ve kültürün toplumsal eylemdeki rolünü vurgulayan ve devletin meşruiyetini analiz eden sosyolog **Max Weber**’den (özellikle “anlamacı sosyoloji” yaklaşımından) önemli ölçüde etkilenmişlerdir. Alexander Wendt gibi inşacılar, “kültür” kavramını Weberci bir çizgide kullanırlar.

17. İkinci Soğuk Savaş dönemi hangi yıllar arasını kapsar?

A) 1973-1988
B) 1982-1990
C) 1973-1996
D) 1979-1990
E) 1981-1989

Cevap : D) 1979-1990

Açıklama : Yumuşama (Détente) dönemini sona erdiren ve **İkinci Soğuk Savaş** olarak adlandırılan dönem, **1979** yılında Sovyetler Birliği’nin Afganistan’ı işgaliyle başlar. Bu dönem, Reagan’ın “Yıldız Savaşları” projesi ve artan silahlanma ile devam etmiş, **1990** civarında (Berlin Duvarı’nın yıkılması ve Sovyetlerin çözülmesiyle) sona ermiştir.

18. Uluslararası İlişkiler teorilerinden biri olan Liberalizmin “Barış İdeali”, siyaset felsefesindeki hangi düşünürden etkilenir?

A) I. Kant
B) M. Doyle
C) J. Locke
D) Hobbes
E) K. Marx

Cevap : A) I. Kant

Açıklama : Liberalizmin uluslararası barış konusundaki en temel referans kaynağı, Alman filozof **Immanuel Kant** ve onun 1795 tarihli **”Ebedi Barış”** (Perpetual Peace) eseridir. Kant, cumhuriyetle yönetilen devletlerin birbirleriyle savaşmayacağını ve bir uluslararası federasyonla kalıcı barışın sağlanabileceğini öngörmüş; bu fikirler Demokratik Barış Teorisinin temelini oluşturmuştur.

19. Liberalizm ve realizmdeki en önemli ortak aktör devlet olmasına rağmen liberalizm, devletler arası ilişkilerde iletişimi çoğaltan en önemli aktörün aşağıdakilerden hangisi olduğunu söylemektedir?

A) Devlet
B) Bireyler
C) Uluslararası örgütler
D) Sivil toplum örgütleri
E) Çok uluslu şirketler

Cevap : C) Uluslararası örgütler

Açıklama : Liberalizm (özellikle Neoliberal Kurumsalcalık), anarşik ortamda iş birliğinin mümkün olduğunu savunur. Bu iş birliğini sağlayan, devletler arasındaki belirsizliği azaltan, bilgi akışını ve iletişimi artıran, kuralları koyan en önemli mekanizma **Uluslararası Örgütler (Kurumlar)** dir (BM, AB, NATO, DTÖ vb.).

20. İran Irak Savaşı süresince uzun süre ABD’den destek alan Saddam Hüseyin’in Kuveyt’e müdahalesi devletin aşağıdaki hangi davranışı açısından ciddi sorgulamalara neden olmuştur?

A) Anarşik
B) Hegemonik
C) Rasyonel
D) Güç merkezli
E) Mutlak çıkar

Cevap : C) Rasyonel

Açıklama : Realizm, devletlerin **rasyonel** (akılcı) aktörler olduğunu ve hayatta kalmak/çıkarlarını korumak için en mantıklı kararı verdiklerini varsayar. Ancak Saddam Hüseyin’in, ABD ve uluslararası koalisyonun vereceği devasa tepkiyi hesaplayamayıp Kuveyt’i işgal etmesi ve sonunda ülkesinin yıkımına yol açması, devletlerin her zaman **rasyonel** davranıp davranmadığı konusunda ciddi sorgulamalara yol açmıştır.