Örgütsel Davranış 2024-2025 Final Soruları (Güz)

Giriş

Örgütsel davranış, bireylerin ve grupların örgüt içindeki tutum ve davranışlarını inceleyen disiplinler arası bir alandır. Bu alan, motivasyon, liderlik, stres yönetimi, grup dinamikleri ve iş etiği gibi konuları kapsar. Bu makalede, motivasyon teorileri, çatışma türleri ve etik kavramları ele alınacaktır.

Motivasyon Teorileri

• Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi: İhtiyaçlar alttan üste doğru sıralanır: Fizyolojik > Güvenlik > Aidiyet > Saygı > Kendini Gerçekleştirme.
• Alderfer’in ERG Teorisi: Maslow’u üç boyuta indirger: Var Olma (E – Fizyolojik/Güvenlik), İlişki Kurma (R – Sosyal), Gelişme (G – Kendini Gerçekleştirme). “Açlık, susuzluk” Var Olma ihtiyacıdır.
• İşin Niteliği: İşin monoton olmaması ve tatminkâr olması, içsel bir motivasyon aracıdır.

Grup Dinamikleri ve Çatışma

Grupların başarısını etkileyen temel faktörler; büyüklük, kompozisyon, normlar ve bağlılıktır. Grup çatışması ise doğrudan bir başarı faktörü değildir.

Çatışma türleri:

• Fonksiyonel Çatışma: Örgütün amaçlarını destekleyen, performansı artıran yapıcı çatışmadır.
• Dikey Çatışma: Ast-üst arasındaki çatışmadır.

Stres ve Kişilik Tipleri

Stres, Alarm > Direnme > Tükenme aşamalarından oluşur (Genel Uyum Sendromu). Belli düzeydeki stres (Yararlı Stres), performansı artırır.

B Tipi Kişilik: Sabırlı, sakin ve telaşsızdır; “hırslı” olmak A Tipi kişiliğin özelliğidir.

Etik ve İş Ahlakı

• Etik: Kısaca “Ahlak Felsefesi” olarak tanımlanır.
• İş Ahlakı: İş dünyasında uyulması gereken davranış kurallarıdır.
• Sorumluluklar: İşletmeler liyakat ve iş güvenliğini sağlamalıdır; “yakınlara öncelik tanımak” (nepotizm) etik dışıdır.

İletişim ve Liderlik

İletişimde düşüncenin mesaja dönüştürülmesine Kodlama denir. Liderlik türleri arasında uzman, sözcü, hakem lider bulunur; ancak “Yönetici Lider” fonksiyonel bir sınıflandırma değildir. Herbert Kelman’a göre sosyal etkiye verilen en derin tepki Benimsemedir.

1. Grup dinamiğinin temelleri ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Bir arada yaşama gereksinimi önemli rol oynar.
B) Bireysel güç grup gücü içine yedirilerek ortaya konur.
C) Grup eylemi bireysel eylemleri yönlendirebilme gücüne sahiptir.
D) Bireysel güçsüzlük grup gücü ile giderilir.
E) Grup içinde bireysel irade birinci plandadır.

Cevap : E) Grup içinde bireysel irade birinci plandadır.

Açıklama : Grup dinamiğinde bireyler bir araya gelerek “biz” bilincini oluştururlar. Bireysel güç grup gücüyle birleşir ve sinerji yaratır. Grup normları ve baskısı bireysel eylemleri yönlendirir. Bu nedenle grup içinde “bireysel irade” birinci planda değildir; aksine, grup normları, amaçları ve ortak irade genellikle bireysel iradenin önüne geçer veya onu şekillendirir.

2. Aşağıdakilerden hangisi evrensel açıdan ahlak sınıflandırmaları arasında yer almaktadır?

A) Teolojik ahlak
B) Metaetik
C) Subjektif ahlak
D) Betimleyici ahlak
E) Normatif ahlak

Cevap : C) Subjektif ahlak

Açıklama : Ahlak felsefesinde (etik) evrensel açıdan yapılan sınıflandırmalarda genellikle “Objektif (Nesnel) Ahlak” ve “Subjektif (Öznel) Ahlak” ayrımı yapılır. Subjektif ahlak, ahlaki değerlerin bireyin vicdanına, duygularına ve kişisel yargılarına dayandığını savunur. Diğer şıklar (Normatif, Metaetik, Betimleyici) etiğin inceleme alanları veya yöntemleridir.

3. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde stresin aşamaları sırasıyla ve tam olarak verilmiştir?

A) Direnme – Tükenme – Alarm
B) Direnme – Tükenme
C) Tükenme – Alarm – Direnme
D) Alarm – Tükenme
E) Alarm – Direnme – Tükenme

Cevap : E) Alarm – Direnme – Tükenme

Açıklama : Hans Selye’nin Genel Uyum Sendromu (General Adaptation Syndrome) modeline göre stres üç aşamada gerçekleşir:
1. **Alarm Aşaması:** Vücudun stres faktörünü algıladığı ve “savaş ya da kaç” tepkisi verdiği ilk şok evresidir.
2. **Direnme Aşaması:** Vücudun stresle başa çıkmaya çalıştığı, uyum sağladığı ve direnç gösterdiği evredir.
3. **Tükenme Aşaması:** Stres kaynağı devam ederse vücudun direncinin kırıldığı ve kaynakların tükendiği son evredir.

4. “Belli bir alanda işin yürütümü ve uygulanması sırasında yararlı görülen kurallar ve davranış şekilleri” olarak ifade edilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ahlak
B) Örf
C) İş ahlakı
D) Kültür
E) Etik

Cevap : C) İş ahlakı

Açıklama : Tanım, genel ahlak kurallarının iş hayatına ve profesyonel uygulamalara yansımasını ifade eder. İş ahlakı (meslek ahlakı), iş dünyasında dürüstlük, güvenilirlik, adalet gibi değerlerin uygulanması ve işin yürütümü sırasında uyulması gereken davranış kurallarını kapsar.

5. Aşağıdakilerden hangisi grubun başarısını etkileyen dört temel faktör arasında gösterilemez?

A) Grup normları
B) Grup kompozisyonu
C) Grubun büyüklüğü
D) Grup bağlılığı
E) Grup çatışması

Cevap : E) Grup çatışması

Açıklama : Grupların başarısını ve performansını doğrudan etkileyen temel yapısal faktörler genellikle şunlardır: Grubun büyüklüğü, grup kompozisyonu (üyelerin yetenek ve özellikleri), grup normları (kurallar) ve grup bağlılığı (kohezyon). Grup çatışması bir süreç veya sonuç olabilir ancak grubun başarısını belirleyen *kurucu* temel faktörlerden biri olarak sayılmaz; hatta aşırı çatışma başarıyı engelleyebilir.

6. Örgütün amaçlarını gerçekleştirmesine ve güçlendirmesine katkıda bulunan çatışma türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Potansiyel çatışma
B) Fonksiyonel olmayan çatışma
C) Yatay çatışma
D) Fonksiyonel çatışma
E) Dikey çatışma

Cevap : D) Fonksiyonel çatışma

Açıklama : **Fonksiyonel (İşlevsel) Çatışma**, örgütün amaçlarını destekleyen, performansı artıran, yaratıcılığı teşvik eden ve yapıcı sonuçlar doğuran çatışma türüdür. Bu tür çatışmalar, sorunların daha iyi analiz edilmesini ve daha kaliteli kararlar alınmasını sağlar. Fonksiyonel olmayan çatışma ise örgütü engelleyen yıkıcı çatışmadır.

7. B Tipi kişilik ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Sabırlıdır.
B) Asla telaşlanmazlar.
C) Sakindir.
D) Hırslıdırlar.
E) Duygularını gösterebilirler.

Cevap : D) Hırslıdırlar.

Açıklama : **B Tipi kişilik**, rahat, sabırlı, sakin, zaman baskısı hissetmeyen ve rekabetçi olmayan bir yapıyı ifade eder. **Hırslı**, sabırsız, rekabetçi ve sürekli zamanla yarışan özellikler **A Tipi** kişiliğe aittir. Bu nedenle B tipi kişilerin “hırslı” olduğu söylenemez.

8. “Zaman” kavramı aşağıdaki seçeneklerin hangisinde tam ve doğru olarak tanımlanmıştır?

A) Olayları, mümkün olduğunca etkin ve etkili bir biçimde kullanma ve denetleme sistemi
B) İçinde olayların aynı anda gerçekleştiği somut kavram
C) Zamanı, mümkün olduğunca etkin ve etkili bir biçimde kullanma ve denetleme sistemi
D) İçinde olayların birbirini kovaladığı, başı sonu olmayan, saatle ölçülen somut kavram
E) İçinde olayların birbirini kovaladığı, başı sonu olmayan, saatle ölçülen soyut kavram

Cevap : E) İçinde olayların birbirini kovaladığı, başı sonu olmayan, saatle ölçülen soyut kavram

Açıklama : Zaman, fiziksel bir nesne olmadığı için **soyut** bir kavramdır. Olayların ardışık olarak gerçekleştiği, başlangıcı ve sonu (mutlak anlamda) belirsiz olan ancak insanlar tarafından saat, takvim gibi araçlarla ölçülebilen bir süreçtir.

9. “….. stres, bireyin çevresiyle dengeli bir ilişki kurmasında başarısını artırmaktadır.” Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Kritik
B) Kararlı
C) Yararlı
D) Kronik
E) Uzun süreli

Cevap : C) Yararlı

Açıklama : Stres her zaman kötü değildir. Belirli bir düzeydeki stres (**Yararlı Stres** veya **Östres**), bireyi motive eder, dikkati artırır, enerji verir ve performansı yükseltir. Bu tür stres, bireyin çevresel zorluklarla başa çıkmasını ve başarı kazanmasını kolaylaştırır.

10. Motivasyon teorileri arasında yer alan Alderfer’in ERG teorisinde “açlık, susuzluk, güvenlik” gibi gereksinimler hangi ihtiyaç boyutunda ele alınmaktadır?

A) Aidiyet-İlişki kurma ihtiyacı
B) Estetik ihtiyacı
C) Var olma ihtiyacı
D) Gelişme ihtiyacı
E) Kendini gerçekleştirme ihtiyacı

Cevap : C) Var olma ihtiyacı

Açıklama : Clayton Alderfer’in ERG teorisi ihtiyaçları üç kategoride toplar:
1. **Var Olma (Existence – E):** Maslow’un fizyolojik ve güvenlik ihtiyaçlarına karşılık gelir (Açlık, susuzluk, barınma, güvenlik).
2. **İlişki Kurma (Relatedness – R):** Sosyal ihtiyaçlar ve saygı görme ihtiyacının dışsal boyutu.
3. **Gelişme (Growth – G):** Kendini gerçekleştirme ve saygı görmenin içsel boyutu.

11. Aşağıdakilerden hangisi zamanı daha iyi değerlendirmenin faydaları arasında değildir?

A) Düşünme
B) Tükenme
C) İletişim
D) Dinlenme
E) Okuma

Cevap : B) Tükenme

Açıklama : Zaman yönetimi ve zamanı iyi değerlendirmek; bireye düşünmek, etkili iletişim kurmak, dinlenmek ve okumak (kişisel gelişim) için fırsat yaratır. Ancak **tükenme (burnout)**, zamanın kötü yönetilmesi, aşırı stres ve iş yükü sonucunda ortaya çıkan olumsuz bir durumdur; zamanı iyi değerlendirmenin bir faydası değil, tam tersine başarısızlığının bir sonucudur.

12. Etik kavramı kısaca nasıl tanımlanmaktadır?

A) Betimleyici ahlak
B) Ahlak felsefesi
C) Ahlak metodolojisi
D) Ahlak teorisi
E) Gelenek felsefesi

Cevap : B) Ahlak felsefesi

Açıklama : Etik, “töre” anlamına gelen Yunanca “ethos” kökünden gelir. Felsefenin bir disiplini olarak, neyin doğru neyin yanlış olduğunu, ahlaki eylemlerin doğasını, ahlaki yargıların temelini ve iyi yaşamın ne olduğunu sorgular. Bu nedenle kısaca **Ahlak Felsefesi** olarak tanımlanır.

13. İşin monoton ve sıkıcı olmaması aksine tatminkâr, zevkli ve çalışmaya değer bir özelliğe sahip olması örgütsel ve yönetsel motivasyon araçlarından hangisi ile ilişkilidir?

A) Liderlik
B) İşin niteliği
C) İş güvencesi
D) Çalışma arkadaşları
E) Kurum kültürü ve itibarı

Cevap : B) İşin niteliği

Açıklama : Herzberg’in Çift Faktör Teorisi gibi motivasyon kuramlarında da belirtildiği üzere, işin kendisinin (içeriğinin) ilginç, zorlayıcı, anlamlı ve zevkli olması **İşin Niteliği** ile ilgilidir. İşin niteliği, içsel bir motivasyon kaynağıdır ve çalışanın işten doyum almasını sağlar.

14. Aşağıdakilerden hangisi Herbert Kelman’a göre, davranışı etkilemede kullanılan güçlere karşılık ortaya çıkan tepkilerden biridir?

A) Ödüllendirme
B) Benimseme
C) İkna etme
D) Cezalandırma
E) Eleştirme

Cevap : B) Benimseme

Açıklama : Herbert Kelman, sosyal etki ve tutum değişimi sürecinde üç tür tepki (uyum süreci) tanımlamıştır:
1. **Boyun Eğme (Compliance):** Ceza korkusu veya ödül beklentisiyle uyum sağlama.
2. **Özdeşleşme (Identification):** Etkileyen kişiyle iyi ilişkileri sürdürme isteğiyle uyum sağlama.
3. **Benimseme (Internalization):** Davranışın bireyin kendi değer sistemiyle uyumlu olması ve doğruluğuna inanılması sonucu ortaya çıkan tepkidir.

15. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde Maslow’un İnsan İhtiyaçları Hiyerarşisi tam olarak ve doğru sıralamayla verilmiştir?

A) Fizyolojik – Güven – Aidiyet – Saygı – Kendini gerçekleştirme
B) Güven – Fizyolojik – Aidiyet – Saygı – Kendini gerçekleştirme
C) Saygı – Kendini gerçekleştirme – Fizyolojik – Güven – Aidiyet
D) Kendini gerçekleştirme – Güven – Fizyolojik – Aidiyet – Saygı
E) Aidiyet – Saygı – Güven – Fizyolojik – Kendini gerçekleştirme

Cevap : A) Fizyolojik – Güven – Aidiyet – Saygı – Kendini gerçekleştirme

Açıklama : Abraham Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi, en temelden en üst düzeye doğru şu sırayı izler:
1. **Fizyolojik İhtiyaçlar:** Yeme, içme, uyku vb.
2. **Güvenlik İhtiyaçları:** Barınma, tehlikelerden korunma, iş güvencesi.
3. **Aidiyet (Sosyal) İhtiyaçlar:** Sevgi, arkadaşlık, bir gruba ait olma.
4. **Saygı (Takdir) İhtiyacı:** Başarı, statü, tanınma.
5. **Kendini Gerçekleştirme:** Potansiyelini ortaya koyma, yaratıcılık.

16. Aşağıdakilerden hangisi kültürü oluşturan faktörler arasında yer almaz?

A) Sözleşmeler
B) Din ve inançlar
C) Dil
D) Değerler
E) Simgeler

Cevap : A) Sözleşmeler

Açıklama : Kültür; bir toplumun tarihsel süreç içinde ürettiği ve kuşaktan kuşağa aktardığı maddi ve manevi değerler bütünüdür. Dil, din, inançlar, değerler, normlar, simgeler ve gelenekler kültürün temel öğeleridir. Ancak **Sözleşmeler** (kontratlar), daha çok hukuki ve ticari ilişkileri düzenleyen, kültürden ziyade hukuk sisteminin bir parçası olan resmi belgelerdir.

17. “Bilgi, düşünce ve duyguların iletime uygun, hazır bir mesaj şekline dönüştürülmesine ….. denir.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) kaynak
B) mesaj
C) kanal
D) kodlama
E) alıcı

Cevap : D) kodlama

Açıklama : İletişim sürecinde kaynağın zihnindeki düşünceyi, fikri veya duyguyu karşı tarafa (alıcıya) aktarabilmek için sembollere, kelimelere, jestlere veya işaretlere dökmesi işlemine **Kodlama (Encoding)** denir.

18. Bir örgütte ast-üst durumundaki kişi veya kademeler arasında gerçekleşen çatışma aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dikey çatışma
B) Açık çatışma
C) Potansiyel çatışma
D) Yatay çatışma
E) Fonksiyonel çatışma

Cevap : A) Dikey çatışma

Açıklama : Örgüt hiyerarşisinde farklı seviyelerde bulunan (örneğin yönetici ile çalışanı veya genel müdür ile bölüm müdürü) kişiler veya birimler arasındaki çatışmalara **Dikey Çatışma** denir. Yatay çatışma ise aynı hiyerarşik düzeydeki kişiler arasında olur.

19. Aşağıdakilerden hangisi işletmelerin çalışanlarına yönelik sorumlulukları arasında yer almamaktadır?

A) Yakınlarına öncelik tanımalı
B) İş güvenliği sağlanmalı
C) Liyakat ilkesini uygulamalı
D) Çalışanın özel hayatına saygılı olmalı
E) Aile hayatına saygılı ve yardımcı olmalı

Cevap : A) Yakınlarına öncelik tanımalı

Açıklama : İşletmelerin çalışanlarına karşı sorumlulukları arasında adil ücret, iş güvenliği, liyakat (yetenek ve performansa göre değerlendirme), özel hayata saygı gibi unsurlar vardır. Ancak **yakınlarına öncelik tanımak (nepotizm/kayırmacılık)**, iş etiğine ve liyakat ilkesine aykırı bir durumdur; bir sorumluluk değil, kaçınılması gereken bir hatadır.

20. Aşağıdakilerden hangisi fonksiyonlarına göre liderlik türleri arasında yer almamaktadır?

A) Sözcü lider
B) Hakem ve aracı lider
C) Örnek lider
D) Yönetici lider
E) Uzman lider

Cevap : D) Yönetici lider

Açıklama : Liderlik literatüründe liderler üstlendikleri fonksiyonlara göre; Uzman Lider (bilgiye dayalı), Karizmatik/Örnek Lider, Aracı/Hakem Lider (çatışma çözen), Sözcü Lider (grubu temsil eden) gibi sınıflara ayrılabilir. Ancak **Yönetici Lider** terimi, fonksiyonel bir türden ziyade liderlik ile yöneticilik arasındaki kavramsal ayrıma atıfta bulunur veya genel bir tanımlamadır; spesifik bir fonksiyonel liderlik türü olarak sınıflandırılmaz.