Sporcu Sağlığı Ve İlkyardım 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Sporcu sağlığı, yaralanmaların önlenmesi, acil durumlarda doğru ilkyardım ve sporcunun fizyolojik gelişimi gibi konuları kapsar. Bu alan, kas-iskelet sistemi sorunlarından kalp sağlığına, dopingten temel yaşam desteğine kadar geniş bir yelpazeyi içerir. Bu makalede, ilkyardım uygulamaları, spor yaralanmaları ve fizyolojik adaptasyonlar ele alınacaktır.

Acil Durumlar ve İlkyardım

İlkyardımda doğru teşhis ve müdahale hayat kurtarır:

• Kanama Türleri: Arter (atardamar) kanamaları açık kırmızı renkte, kalp atımıyla uyumlu ve fışkırır tarzda akar.
• Çıkık Belirtisi: Çıkık şüphesinde en ayırt edici belirti, eklemdeki kalıcı şekil bozukluğudur.
• Delici Yaralanmalar: Gövdeye batan delici cisim asla çıkarılmamalıdır.
• Donuklar: Donuk bölgedeki su toplayan kabarcıklar patlatılmamalıdır.
• Temel Yaşam Desteği: Yetişkinlerde kalp masajı/suni solunum oranı 30/2’dir (2 suni solunum, 30 masaj).

Kas, İskelet ve Yaralanmalar

Kasılma türleri arasında kas zorlanmasının en çok görüldüğü tip, kasın uzayarak kasıldığı Eksentrik kasılmadır. Yaralanma iyileşme sürecinin son evresi ise dokunun yeniden şekillendiği Olgunlaşma fazıdır.

Diz yaralanmaları arasında menisküs ve bağ yırtıkları yaygındır; ancak “Aşil tendinozisi” ayak bileği bölgesine ait bir sorundur.

Fizyoloji ve Antrenman

• Kuvvet Gelişimi: Direnç antrenmanlarının ilk 4 haftasındaki kuvvet artışı, kas büyümesinden ziyade nöromüsküler uyuma bağlıdır.
• Kalp Yapısı: Kalp kapakları kanın geri kaçışını önlemek için tek yönlü çalışır. Fibrilasyon, kalbin etkili pompalama yapamadan titreşmesi durumudur.
• Beyin Hasarı: Dolaşımı duran bir kişide beyin hasarının başlamadığına emin olunabilecek süre 4 dakikadan azdır.

Sporcu Sağlığı ve Doping

Sporcu sağlığında koruyucu hekimlik, aşılamadan postür analizine kadar geniş bir alanı kapsar; ancak rutin röntgen çekilmesi radyasyon riski nedeniyle önerilmez. Dopingte ise Anabolik steroidler kas yapımını artıran yasaklı maddelerdir.

1. Eklem çıkığı şüphesi olan durumlarda en ayırt edici belirtiyi işaretleyiniz!

A) Şekil bozukluğu
B) Ağrı
C) Cilt bütünlüğünün bozulması
D) Kızarıklık
E) Şişlik

Cevap : A) Şekil bozukluğu

Açıklama : Çıkık durumlarında eklem yüzeyleri birbirinden ayrıldığı için, kırık ve burkulmadan farklı olarak en ayırt edici belirti kalıcı **şekil bozukluğu**dur.

2. Aşağıdakilerden hangisi arter kanamalarının ayırt edici belirtisidir?

A) Görünen yerde olması
B) Fışkırır tarzda kanama olması
C) Dışa kanaması
D) Zor durdurulması
E) Çok kan kaybı olması

Cevap : B) Fışkırır tarzda kanama olması

Açıklama : Arter (atardamar) kanamaları, kalp atımlarıyla uyumlu olarak, açık kırmızı renkte ve **fışkırır tarzda** (kesik kesik) akar. Bu en ayırt edici özelliktir.

3. Hangisi diz yaralanması değildir?

A) İç yan bağ zorlanması
B) Menisküs yırtığı
C) Arka çapraz bağ kopması
D) Ön diz ağrısı
E) Aşil tendinozisi

Cevap : E) Aşil tendinozisi

Açıklama : Aşil tendonu, topuk ile baldır kasları arasında bulunur. Dolayısıyla **Aşil tendinozisi** bir diz yaralanması değil, ayak bileği/baldır bölgesi yaralanmasıdır.

4. Koruyucu hekimlik ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Sporcularda postür muayenesi koruyucu hekimlik amaçlıdır.
B) Zayıf kasların kuvvetlendirilmesi koruyucu hekimlik hizmetidir.
C) Aşılama koruyucu hekimlik hizmetidir.
D) Röntgen çekilmesi koruyucu hekimlik hizmetidir.
E) Hijyen uygulamaları koruyucu hekimlik hizmetidir.

Cevap : D) Röntgen çekilmesi koruyucu hekimlik hizmetidir.

Açıklama : Röntgen çekilmesi genellikle tanı (teşhis) amaçlıdır ve radyasyon içerdiği için rutin bir koruyucu hekimlik uygulaması (tarama hariç) olarak kabul edilmez. Diğer seçenekler hastalık veya sakatlığı önlemeye yöneliktir.

5. Aşağıdaki kasılma çeşitlerinden hangisinde kas zorlanması en çok görülür?

A) Eksentrik
B) Oksokinetik
C) Konsantrik
D) İzometrik
E) İzokinetik

Cevap : A) Eksentrik

Açıklama : Kasın boyunun uzayarak kasıldığı **eksentrik** kasılma sırasında, kas lifleri üzerine binen yük ve gerilim en fazladır, bu nedenle kas zorlanmaları en çok bu tip kasılmada görülür.

6. Kalp, kalbin yapısı, işlevi ve özellikleri hakkında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) İşlevsel olarak sağ ve sol olarak 2’ye ayrılır.
B) Periferden gelen kan kalbe sağ atriyumdan girer.
C) Kapaklar iki yönlü çalışır.
D) Kalpte dört boşluk bulunur.
E) 2 karıncık ve 2 kulakçık vardır

Cevap : C) Kapaklar iki yönlü çalışır.

Açıklama : Kalp kapakları, kanın sadece tek bir yöne (ileri doğru) akmasını sağlamak için **tek yönlü** çalışır, geri kaçışı önler. İki yönlü çalışmazlar.

7. Direnç antrenmanı yaparak kuvvet geliştiren kişilerde ilk 4 hafta kuvvet gelişimi öncelikle aşağıdakilerden hangisine bağlıdır?

A) Kapiller alan artışı
B) Kas içi mitokondri artışı
C) Miyofibril artışı
D) Nöromüsküler uyum
E) Hipertrofi

Cevap : D) Nöromüsküler uyum

Açıklama : Antrenmanların başlangıç aşamasında (ilk haftalarda) görülen kuvvet artışı, kas kütlesinin büyümesinden (hipertrofi) ziyade, sinir sisteminin kasları daha etkin kullanmayı öğrenmesi olan **nöromüsküler uyum** sayesinde gerçekleşir.

8. Solunumu ve dolaşımı durmuş bir kişide beyin hasarı oluşmasının başlamadığına emin olunabilecek süre aşağıdakilerden hangisidir?

A) 7 dakikadan önce
B) 4 dakikadan önce
C) 12 dakikadan önce
D) 15 dakikadan önce
E) 10 dakikadan önce

Cevap : B) 4 dakikadan önce

Açıklama : Beyin hücreleri oksijensizliğe en dayanıksız hücrelerdir. Genellikle 4-6 dakika oksijensiz kaldıklarında hasar başlar. Bu nedenle **4 dakikadan önce** müdahale edilirse hasar oluşmadığına büyük ölçüde emin olunabilir.

9. Spor yaralanmasının iyileşmesinde en son faz hangisidir?

A) Dönüş fazı
B) Akut faz
C) Rejenerasyon fazı
D) Olgunlaşma fazı
E) Enflamasyon fazı

Cevap : D) Olgunlaşma fazı

Açıklama : Yaralanma iyileşme sürecinin evreleri sırasıyla; Enflamasyon, Proliferasyon (Rejenerasyon/Onarım) ve en son olarak dokunun yeniden şekillendiği **Olgunlaşma (Remodeling)** fazıdır.

10. Aşağıdakilerden hangisi Fibrilasyon’un tanımıdır?

A) Solunum olmamasıdır.
B) Kalbin tam kasılma yapamadan titreşmesidir.
C) Nabzın alınamamasıdır.
D) Şuurun kapalı olmasıdır
E) Kalbin durmasıdır.

Cevap : B) Kalbin tam kasılma yapamadan titreşmesidir.

Açıklama : **Fibrilasyon**, kalp kası liflerinin koordinasyonsuz ve hızlı bir şekilde kasılarak, kalbin etkili bir pompalama yapamadan sadece **titreşmesi** durumudur.

11. Donuklara ilkyardım yaparken yanlış olan hangisidir?

A) Kişi istirahate alınır, hareket ettirilmez
B) Sıcak içecekler verilir
C) Kuru giysiler giydirilir
D) Su toplamış bölgeler patlatılarak üstü temiz bezle örtülür
E) Donuk bölge ovulmaz, kendi kendine ısınması sağlanır

Cevap : D) Su toplamış bölgeler patlatılarak üstü temiz bezle örtülür

Açıklama : Yanıklarda ve donuklarda oluşan su toplayan kabarcıklar (bül) asla **patlatılmamalıdır**, çünkü bu enfeksiyon riskini artırır. Bu işlem yanlıştır.

12. Aşağıda spor yaralanmalarının oluşma nedenleri ve iyileşme süreçleri açısından verilen eşleşmelerden en farklı olanı işaretleyiniz!

A) Ergenlik – Yaşlılık
B) Çocukluk – Ergenlik
C) Genç erişkinlik – Orta yaş
D) Ergenlik – Genç erişkinlik
E) Erişkinlik – Yaşlılık

Cevap : A) Ergenlik – Yaşlılık

Açıklama : Bu soruda gelişim evreleri karşılaştırılmaktadır. Ergenlik ve yaşlılık, fizyolojik kapasite ve iyileşme hızı bakımından birbirine en uzak ve zıt özellikler gösteren dönemler olduğu için en farklı eşleşme olarak kabul edilebilir.

13. Çocukluk çağı yaş aralığı aşağıdakilerden hangisidir?

A) 0-6 yaş
B) 0-12 yaş
C) 6-12 yaş
D) 2-8 yaş
E) 2-12 yaş

Cevap : E) 2-12 yaş

Açıklama : Spor hekimliği ve gelişimsel açıdan çocukluk çağı genellikle bebeklikten ergenliğe kadar olan, yaklaşık **2-12 yaş** aralığını kapsar.

14. Kas yapımı ve gelişmesini artıran yasaklı madde sınıfı hangisidir?

A) Anabolik steroidler
B) Betamimetik ajanlar
C) Glikokortikoidler
D) Uyarıcılar
E) Diüretikler

Cevap : A) Anabolik steroidler

Açıklama : **Anabolik steroidler**, erkeklik hormonu testosteronun etkilerini taklit ederek protein sentezini ve **kas yapımını/gelişimini** artıran yasaklı maddelerdir.

15. Dopingle mücadele ihlali olmayan hangisidir?

A) Yasaklı maddelerin yasadışı ticaretini yapmak
B) Doping kontrolünün işleyişini bozmak
C) Ceza almış sporcu ile sosyal ilişkide olmak
D) İhbarda bulunacak sporcuyu caydırmak
E) Doping yapılmasını teşvik etmek

Cevap : C) Ceza almış sporcu ile sosyal ilişkide olmak

Açıklama : WADA kurallarına göre “Yasaklı İşbirliği” (Prohibited Association), ceza almış kişilerle *profesyonel* veya *sportif* ilişkiyi yasaklar. Sadece **sosyal ilişkide olmak** doğrudan bir doping ihlali sayılmayabilir (diğer seçenekler; ticaret, bozma, caydırma ve teşvik kesin ihlaldir).

16. Aşağıdakilerden hangisi delici gövde yaralanmalarına ilk yardımda hatalı ve tehlikeli bir işlemdir?

A) Kanama kontrolü için basınçlı tampon uygulamak
B) Delici cismi çıkartarak kanamaya müdahale etmek
C) Ayaklarını dizlerini bükerek gövdeye yaklaştırıp kişiyi sırt üstü yatırmak
D) Şuuru ve şok bulgularını kontrol etmek
E) Dolaşım ve kanama kontrolü yapmak

Cevap : B) Delici cismi çıkartarak kanamaya müdahale etmek

Açıklama : Delici yaralanmalarda batan cisim asla **çıkarılmamalıdır**. Cismin çıkarılması, tampon görevi gören cismin yokluğunda kanamayı şiddetlendirebilir ve çıkarken çevre dokulara daha fazla zarar verebilir.

17. Suni solunum ve kalp masajı uygulanması gereken kişiye uygulanacak suni solunum/kalp masajı ideal sayıları nedir?

A) 3/40
B) 1/20
C) 3/50
D) 2/20
E) 2/30

Cevap : E) 2/30

Açıklama : Temel Yaşam Desteği protokollerine göre, yetişkinlerde kalp masajı ve suni solunum oranı **30 kalp masajına 2 suni solunum** şeklindedir. Soruda “suni solunum / kalp masajı” sırasıyla sorulduğu için cevap **2/30** olur.

18. Aşağıdakilerden hangisi şok belirtisi değildir?

A) Solunumun hızlı ve yüzeysel olması
B) Kan basıncının düşmesi
C) Nabzın hızlı ve zayıf olması
D) Cildin soğuk ve nemli olması
E) Baş ağrısı

Cevap : E) Baş ağrısı

Açıklama : Şok tablosunda tansiyon düşüklüğü, hızlı ve zayıf nabız, soğuk/nemli cilt ve hızlı solunum görülür. **Baş ağrısı** tipik ve ayırt edici bir şok belirtisi değildir.

19. Amatör sporcular için rutin muayene ve tetkikler arasında önerilmeyen hangisidir?

A) Ortopedik muayene
B) Tam idrar tetkiki
C) EKO kardiyografi
D) Akciğer röntgen grafisi
E) EKG

Cevap : C) EKO kardiyografi

Açıklama :

20. Düzenli antrenman yapılan performans ve yarışma hedefli fiziksel aktivite aşağıdakilerden hangisidir?

A) Rekreasyon
B) Sağlık için spor
C) Spor
D) Fitnes
E) Antrenman

Cevap : C) Spor

Açıklama : Belirli kurallar çerçevesinde yapılan, düzenli antrenman gerektiren, **performans ve yarışma (kazanma)** hedefli fiziksel aktivitenin tanımı **Spor**dur.