Felsefe Tarihi Sorunları 1 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Felsefe tarihi, insan düşüncesinin evrimini, varlık, bilgi ve değer sorunlarına verilen yanıtları inceler. Antik Yunan’da doğa araştırmalarıyla başlayan bu süreç, Sofistlerle insana, Sokrates ve Platon ile idealara ve ahlaka yönelmiştir. Bu makalede, Presokratik filozoflar, Sokrates, Platon, Aristoteles ve Helenistik dönem felsefeleri ele alınacaktır.

Doğa Filozofları ve İlk Sorunlar

Felsefe, Miletos’ta (önemli bir liman kenti olması nedeniyle) doğmuştur. İlk filozoflar doğanın kökenini (arke) araştırmıştır.

• Miletos Okulu: Thales, Anaksimandros ve Anaksimenes “Doğa Araştırmacıları” olarak bilinir.
• Atomcular: Leukippos ve Demokritos, varlığın atomların birleşip ayrışmasıyla oluştuğunu savunur.
• Değişim Sorunu: Herakleitos (“Her şey akar”) ve Parmenides (“Varlık birdir, değişmez”) değişim konusunda zıt kutupları temsil eder.

Sokrates ve Sofistler

Sofistler felsefeye “İnsan” sorununu katmıştır. Gorgias, bilgide göreliliği savunarak Parmenides’e karşı çıkmıştır.

Sokrates: “Sorgulanmamış hayat yaşanmaya değmez” demiş ve kendini toplumu uyandıran bir “at sineği” olarak tanımlamıştır. İnsanın ahlaki yetkinliğe ulaşabileceğini savunur.

Platon ve İdealar Kuramı

Platon, varlığı İdealar ve Nesneler olarak ikiye ayırır.

• Pay Alma: Nesneler idealardan pay alarak var olur.
• Bölünmüş Çizgi: Dünyayı “Görünenler” ve “Kavrananlar” olarak ayırır.
• İlişki: Kırmızılık (İdea) ile kırmızı şey (kopya) arasındaki fark; asıl-kopya, kalıcı-değişebilir ilişkisidir.

Aristoteles ve Mantık

Aristoteles, varlığı incelemek için “Mantık”ı ve dil-varlık ilişkisi için “Kategoriler”i araç olarak kullanır. Karakter erdemleri (örneğin ölçülülük) doğuştan değil, alışkanlıkla kazanılır.

Helenistik Dönem

Epikuros’a göre hazzı engelleyen şey “Korku”dur. Helenistik felsefelerin ortak özelliği, teoriden çok pratik yaşam ve eylemle ilgilenmeleridir.

1. “Doğa araştırmacısı” olarak bilinen üç filozof aşağıdakilerin hangisinde bir arada verilmiştir?

A) Thales, Anaksimenes, Anaksagoras
B) Thales, Anaksimandros, Anaksimenes
C) Thales, Anaksagoras, Pythagoras
D) Thales, Anaksimandros, Anaksagoras
E) Thales, Anaksimandros, Pythagoras

Cevap : B) Thales, Anaksimandros, Anaksimenes

Açıklama : Miletos Okulu’nun üç büyük filozofu olan Thales, Anaksimandros ve Anaksimenes, doğanın ilk nedenini (arke) araştırdıkları için Aristoteles tarafından “Doğa Filozofları” veya “Doğa Araştırmacıları” (Physiologoi) olarak adlandırılmışlardır.

2. “Sorgulanmamış hayat yaşanmaya değmez.” sözü aşağıdaki filozoflardan hangisine aittir?

A) Parmenides
B) Demokritos
C) Aristoteles
D) Sokrates
E) Herakleitos

Cevap : D) Sokrates

Açıklama : Bu ünlü söz, ahlaki ve felsefi sorgulamanın önemini vurgulayan ve Savunması sırasında yaşamının amacını özetleyen Sokrates’e aittir.

3. Epikuros’a göre hazzın ortaya çıkmasını aşağıdakilerden hangisi engeller?

A) Korku
B) Akıl
C) İnsan
D) Duyu
E) Toplum

Cevap : A) Korku

Açıklama : Epikuros’a göre mutluluğun ve hazzın önündeki en büyük engel, özellikle ölüm korkusu ve tanrı korkusu gibi ruhsal huzursuzluk yaratan “Korku”dur.

4. Kendisini “at sineği” olarak tanımlayan filozof aşağıdakilerden hangisidir?

A) Demokritos
B) Sokrates
C) Empedokles
D) Protagoras
E) Thales

Cevap : B) Sokrates

Açıklama : Sokrates, Atina halkını manevi uykusundan uyandırmak, rahatsız etmek ve düşünmeye sevk etmek için kendisini şehre musallat olmuş bir “At Sineği”ne (Gadfly) benzetmiştir.

5. Aşağıdakilerden hangisi Helenistik dönem felsefelerindeki ortak özelliktir?

A) Katlanmayı öğretmek
B) Kayıtsızlığı öğütlemek
C) Eylemle ilgilenmek
D) Hazcılığa yönelmek
E) Aklı önemsemek

Cevap : C) Eylemle ilgilenmek

Açıklama : Helenistik dönem felsefeleri (Stoacılık, Epikurosçuluk, Şüphecilik), teorik spekülasyonlardan ziyade, bireyin mutluluğu ve huzuru için nasıl yaşaması gerektiği, yani pratik yaşam ve “Eylem” (etik) üzerine odaklanmışlardır.

6. Aşağıdakilerden hangisi Platon’un felsefesine göre kırmızılık ile kırmızı şeyler arasındaki farkı ifade eden niteliklerden olamaz?

A) Kalıcı-değişebilir
B) Ad-kavram
C) Asıl-kopya
D) İdea-şey
E) Bir-çok

Cevap : B) Ad-kavram

Açıklama : Platon’a göre Kırmızılık (İdea) ve Kırmızı Şeyler (Nesneler) arasındaki fark; İdea-Şey, Bir-Çok, Kalıcı-Değişebilir ve Asıl-Kopya ilişkisidir. “Ad-Kavram” ayrımı ise bu ontolojik farkı doğrudan ifade eden bir nitelik çifti değildir, çünkü her ikisi de dilsel/zihinseldir.

7. Sofist Gorgias “hiçbir şeyin var olmadığı” görüşüyle aşağıdaki filozoflardan hangisine karşı çıkmıştır?

A) Pyrrhon
B) Protagoras
C) Pythagoras
D) Platon
E) Parmenides

Cevap : E) Parmenides

Açıklama : Gorgias, “Hiçbir şey yoktur, olsa da bilinemez, bilinse de başkasına aktarılamaz” diyerek, varlığın bir, ebedi ve değişmez olduğunu savunan Parmenides’in varlık öğretisine (ontolojisine) radikal bir şekilde karşı çıkmıştır.

8. Aşağıdakilerden hangisi Aristoteles açısından bir karakter erdemidir?

A) Uzaysallık
B) Varsıllık
C) Zamansallık
D) Yalnızlık
E) Ölçülülük

Cevap : E) Ölçülülük

Açıklama : Aristoteles etiğinde karakter erdemleri (etik erdemler), aşırı uçlar arasındaki doğru ortayı (altın orta) bulmaktır. “Ölçülülük” (İffet), hazlar konusundaki aşırılık ve eksiklik arasındaki doğru orta ve bir karakter erdemidir.

9. Aşağıdakilerden hangisi Sokrates’in insan anlayışına uygundur?

A) İnsan insanın kurdudur.
B) İnsan akıllı hayvandır.
C) İnsan ahlaki olarak yetkinliğe ulaşabilir.
D) İnsan toplumsal bir varlıktır.
E) İnsan sorgulamadan yaşar.

Cevap : C) İnsan ahlaki olarak yetkinliğe ulaşabilir.

Açıklama : Sokrates’e göre “Bilgi Erdemdir”. İnsan, doğru bilgiye ulaşarak ve kendini bilerek ahlaki olarak gelişebilir ve yetkinliğe (arete) ulaşabilir.

10. Platon idealar ile şeyler arasındaki ilişkiyi ne türden bir ilişki olarak tanımlamaktadır?

A) Zaman alma
B) Ayrık olma
C) Pay alma
D) Şekil alma
E) Yer alma

Cevap : C) Pay alma

Açıklama : Platon, duyusal dünyadaki nesnelerin (şeylerin), ideaların birer kopyası olduğunu ve varlıklarını idealardan “Pay Alma” (Methexis) yoluyla kazandıklarını belirtir.

11. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde atomculuğun iki temsilcisi bir arada verilmiştir?

A) Empedokles – Leukippos
B) Demokritos – Pythagoras
C) Leukippos – Demokritos
D) Anaksagoras – Empedokles
E) Empedokles – Thales

Cevap : C) Leukippos – Demokritos

Açıklama : Antik Yunan’da Atomculuk okulunun kurucusu Leukippos ve onun en ünlü öğrencisi Demokritos’tur.

12. ….. açısından var olanlar atomların birleşmesi ya da ayrışması sonucu meydana gelir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Thales
B) Demokritos
C) Pythagoras
D) Herakleitos
E) Anaksimandros

Cevap : B) Demokritos

Açıklama : Demokritos’a (ve Atomculara) göre, evrendeki tüm değişim ve oluşum, bölünemez en küçük parçacıklar olan “Atomların” boşlukta hareket ederek birleşmesi veya ayrışması sonucudur.

13. Platon’un “bölünmüş çizgi benzetmesi” dünyayı hangi iki bakımdan ayırmaktadır?

A) Yer kaplayanlar, kuşku duyulanlar
B) Söylenenler, düşünülenler
C) Var olanlar, yok olanlar
D) Görünenler, kavrananlar
E) Zamanda olanlar, uzayda olanlar

Cevap : D) Görünenler, kavrananlar

Açıklama : Platon’un Devlet diyaloğunda anlattığı “Bölünmüş Çizgi” analojisi, varlık ve bilgi alanlarını iki ana kısma ayırır: Görünenler Dünyası (Duyusal alan / Doxa) ve Kavrananlar Dünyası (Akılsal alan / Episteme).

14. Felsefeye insan sorununu katan filozoflar aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sofistler
B) Atomcular
C) Çokçular
D) Doğa filozofları
E) Pythagorasçılar

Cevap : A) Sofistler

Açıklama : Doğa filozoflarının kozmoloji (evren) odaklı araştırmalarından sonra, Sofistler felsefenin odağını “İnsan”a, kültüre, dile ve topluma (Antropolojik dönem) çevirmişlerdir.

15. Aşağıdaki filozoflardan hangi ikisi değişim sorununa birbirlerine karşı çıkarak yanıt vermektedir?

A) Thales-Anaksimenes
B) Ptyhagoras-Parmenides
C) Anaksimenes-Herakleitos
D) Herakleitos-Pythagoros
E) Herakleitos-Parmenides

Cevap : E) Herakleitos-Parmenides

Açıklama : Herakleitos “Her şey akar, değişmeyen tek şey değişimdir” diyerek sürekli oluşu savunurken; Parmenides “Varlık birdir, değişmez ve hareket etmez” diyerek değişimi reddetmiş ve bu iki filozof değişim konusunda birbirine zıt iki kutbu temsil etmiştir.

16. Aristoteles’in varlığın özelliklerini açıklamak için kullandığı araç ….. ; dil-düşünce-varlık arasında bağıntıyı ele almak için kullandığı araç …..
Yukarıdaki parçada boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) epistemolojidir, ontolojidir
B) antropolojidir, nedenlerdir
C) idealardır, kopyalardır
D) metafiziktir, dil bilimdir
E) mantıktır, kategorilerdir

Cevap : E) mantıktır, kategorilerdir

Açıklama : Aristoteles, varlığı ve düşünceyi incelemek için bir araç (Organon) olarak “Mantık”ı kurmuştur. Varlığın en genel yüklemleri ve dil-düşünce-varlık ilişkisini ele aldığı temel kavramlar ise “Kategoriler”dir.

17. Aşağıdakilerden hangisi mitolojik düşünceden felsefi düşünceye miras kalan bir sorundur?

A) Mucizelerin araştırılması
B) Tanrı soylarının araştırılması
C) Ataların onurlandırılması
D) Varlığın kökeninin incelenmesi
E) Geleneklerin korunması

Cevap : D) Varlığın kökeninin incelenmesi

Açıklama : Mitolojiler, “Her şey nasıl başladı? Evren nasıl oluştu?” (Kozmogoni) sorularına tanrısal hikayelerle yanıt verirken, felsefe aynı “Varlığın kökeni” (Arke) sorununu akıl ve gözlemle yanıtlamaya çalışmıştır. Bu sorun, mitolojiden felsefeye miras kalan temel sorudur.

18. Aşağıdakilerden hangisi felsefenin Miletos’ta ortaya çıkmasının nedenlerinden biridir?

A) Tek bir inanışın oluşu
B) Kadınların toplumda etkin oluşu
C) Otoriter bir yönetimin oluşu
D) Liman kenti oluşu
E) Bilgiye ulaşmanın zor oluşu

Cevap : D) Liman kenti oluşu

Açıklama : Miletos’un önemli bir “Liman kenti” olması, ticaret yollarının kesişiminde bulunması, farklı kültürlerle etkileşimi ve ekonomik refahı, özgür düşüncenin ve felsefenin burada doğmasını sağlayan en önemli nedenlerden biridir.

19. Aşağıdakilerden hangisi Aristoteles’in karakter erdemlerinin özellikleri arasında yer almaz?

A) İnsan doğuştan edinir.
B) İnsanın doğasında bulunur.
C) İnsanın akılsal yanıyla ilişkilidir.
D) Tüm insanlarda bulunabilir.
E) Alışkanlıkla kazanılır.

Cevap : A) İnsan doğuştan edinir.

Açıklama : Aristoteles’e göre karakter erdemleri (etik erdemler) doğuştan gelmez; eğitim, pratik ve “Alışkanlık” yoluyla sonradan kazanılır. Doğuştan getirdiğimiz sadece bu erdemleri kazanma potansiyelidir.

20. Aşağıdakilerden hangisi bilgide göreliliği savunur?

A) Gorgias
B) Anaksimenes
C) Empedokles
D) Thales
E) Pyhagoras

Cevap : A) Gorgias

Açıklama : Sofistlerin en önemlilerinden olan Gorgias (ve Protagoras), bilginin kişiden kişiye değiştiğini, kesin ve genel-geçer bir doğrunun olamayacağını, yani bilgide “Göreliliği” (Relativizm) savunmuştur.