Sosyal Psikolojiye Giriş 1 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Sosyal psikoloji, bireylerin düşünce, duygu ve davranışlarının diğer insanlardan ve sosyal ortamdan nasıl etkilendiğini inceleyen bilim dalıdır. Bu alan; benlik algısı, tutumlar, sosyal biliş, atıflar ve grup dinamikleri gibi konuları kapsar. Bu makalede, sosyal psikolojinin temel kavramları, teorileri ve araştırma yöntemleri ele alınacaktır.

Benlik ve Sosyal Algı

• Benlik Sunumu: Bireyin yaşam tarzını sürdürmek için taktiksel davranması “Taktiksel Benlik Sunumu”dur.
• Atıf Teorileri: Başarıyı zekaya bağlamak “sabit ve kontrol edilemez” bir atıftır. Başkalarının davranışını kişiliğe, kendi davranışını duruma bağlamak ise Aktör-Gözlemci Yanlılığıdır.
• Bilişsel Yanılgılar: “Keşke daha erken çıksaydım” demek “Karşı Olgusal Düşünme”dir. Fiziksel çekiciliğin diğer özellikleri de olumlu göstermesi Hale Etkisidir.

Tutumlar ve Davranışlar

Tutum ve davranış arasındaki uyumsuzluk (Bilişsel Çelişki), örneğin “sağlıklı yaşama inanıp sigara içmek” durumunda görülür. Tutumların işlevleri arasında “Ego Savunma” (benliği koruma) ve “Araçsal/Fayda Sağlama” yer alır.

Heider’in Denge Teorisi’ne göre; “Düşmanımın düşmanı dostumdur” (Dengeli), “Dostumun düşmanı dostumdur” (Dengesiz) ilişkileridir.

Araştırma Yöntemleri ve Yaklaşımlar

Sosyal psikolojide, mevcut kayıtların incelenmesine Arşiv Çalışması denir. Bireyi kültürel bağlamda inceleyen yaklaşım ise Sosyokültürel Yaklaşımdır. Sosyal psikoloji, klinik psikolojiden farklı olarak OKB veya depresyon gibi bozuklukları değil; tutumlar, önyargı ve sosyal etkiyi inceler.

Kavramlar

• Senaryo (Script): Belirli sosyal durumlarda (restoran vb.) nasıl davranılması gerektiğini gösteren zihinsel taslaktır.
• Kestirimler (Heuristics): Belirsizlik durumunda kullanılan zihinsel kısa yollardır.

1. Sahip olduğu yaşam tarzı ve standartlarını sürdürmek için çalıştığını belirten bir kimsenin aşağıdaki benlik sunumu stratejilerinden hangisini kullandığını söyleyebiliriz?

A) İdeal benlik sunumu
B) Kültürel benlik sunumu
C) Otantik benlik sunumu
D) Normatif benlik sunumu
E) Taktiksel benlik sunumu

Cevap : E) Taktiksel benlik sunumu

Açıklama :

2. Aşağıda verilen durumların hangisinde tutum-davranış uyumsuzluğu bulunmaktadır?

A) Bir çalışanın işyerinde yüksek performans sergilemesine rağmen, iş arkadaşlarıyla düzenli olarak sosyal etkinliklere katılmaması
B) Bir grup arkadaşın tatilde spor yapmayı planladıktan sonra sadece gezmeye karar vermesi
C) Bir kişinin çevre bilincine sahip olmasına rağmen, geri dönüşüm yapmaktan kaçınması
D) Bir kişinin sağlıklı yaşamı teşvik eden bir tutuma sahip olmasına rağmen, düzenli olarak sigara içmeye devam etmesi
E) Bir öğrencinin sınav için hazırlık yaparken zaman yönetimi konusunda zorluk çekmesi

Cevap : D) Bir kişinin sağlıklı yaşamı teşvik eden bir tutuma sahip olmasına rağmen, düzenli olarak sigara içmeye devam etmesi

Açıklama : Tutum (sağlıklı yaşamı teşvik etme) ile davranış (sigara içme) arasında açık bir çelişki ve zıtlık bulunması, **tutum-davranış uyumsuzluğu**na (bilişsel çelişki) en net örnektir.

3. Olayların nedenini açıklamaya çalışırken davranışların başkaları tarafından da yapılıp yapılmadığı sorusu aşağıdakilerden hangisiyle ilgilidir?

A) Nedensellik
B) Ayırt edicilik
C) Yaygınlık
D) Tutarlılık
E) Belirginlik

Cevap : C) Yaygınlık

Açıklama : Kelley’nin Küp Kuramı’na göre, bir davranışın nedenini açıklarken, o davranışın sadece o kişi tarafından mı yoksa başkaları tarafından da mı yapıldığını (herkes aynı durumda aynı tepkiyi veriyor mu?) sorgulayan boyut **yaygınlık** (konsensus) bilgisidir.

4. Hangi araştırma tekniği araştırmacıların önceden başka amaçlarla toplanan verileri (polis raporları, evlilik lisansları, gazete makaleleri vb.) kullanarak kendi araştırmalarının hipotezlerini gözden geçirmelerine olanak tanır?

A) Laboratuvar Deneyi
B) Arşiv Çalışması
C) Alan Araştırması
D) Alan Deneyi
E) Doğal Deney

Cevap : B) Arşiv Çalışması

Açıklama : Önceden toplanmış, mevcut kayıtların, belgelerin veya verilerin (arşivlerin) incelenerek analiz edilmesine dayanan araştırma tekniği **Arşiv Çalışması**dır.

5. I. Düşmanımın düşmanı benim düşmanımdır.
II. Dostumun düşmanı benim dostumdur.
III. Düşmanımın dostu benim düşmanımdır.
Yukarıda yer alan ifadeler Heider’in Denge Teorisi çerçevesinde değerlendirildiğinde ifadelerde yer alan ilişkilerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) I-dengeli, II- dengeli, III- dengeli
B) I-dengeli, II-dengesiz, III- dengesiz
C) I-dengesiz II- dengeli III- dengesiz
D) I-dengesiz II- dengesiz III- dengeli
E) I-dengesiz, II- dengesiz, III-dengesiz

Cevap : D) I-dengesiz II- dengesiz III- dengeli

Açıklama : Heider’in Denge Teorisine göre, ilişkilerin çarpımı pozitif (+) ise dengeli, negatif (-) ise dengesizdir.
I. Düşman (-) x Düşman (-) = Dost (+) olmalı. İfade “düşmanımdır” (-) diyor. (- x – x – = -) Sonuç negatif, yani **Dengesiz**.
II. Dost (+) x Düşman (-) = Düşman (-) olmalı. İfade “dostumdur” (+) diyor. (+ x – x + = -) Sonuç negatif, yani **Dengesiz**.
III. Düşman (-) x Dost (+) = Düşman (-) olmalı. İfade “düşmanımdır” (-) diyor. (- x + x – = +) Sonuç pozitif, yani **Dengeli**.

6. Aşağıdakilerden hangisi sosyal psikolojinin çalışma alanlarından değildir?

A) Algı
B) Motivasyon
C) Kişilik
D) Tutumlar
E) Obsesif-kompulsif bozukluk

Cevap : E) Obsesif-kompulsif bozukluk

Açıklama : Sosyal psikoloji; algı, motivasyon, kişilik (sosyal bağlamda) ve tutumlar gibi konuları inceler. Ancak **Obsesif-kompulsif bozukluk** (OKB), bir ruhsal bozukluktur ve **Klinik Psikoloji**nin veya Psikiyatrinin temel çalışma alanıdır.

7. Aşağıdakilerden hangisi Weiner’in nedensellik boyutlarına göre bir işi başarmada gerekli olduğu düşünülen sabit ve kontrol edilemez bir nedendir?

A) Zekâ
B) İstek
C) Motivasyon
D) Çalışma
E) Şans

Cevap : A) Zekâ

Açıklama : Weiner’in atıf teorisine göre, başarı veya başarısızlık nedenleri; içsel/dışsal, sabit/değişken ve kontrol edilebilir/edilemez boyutlarına göre sınıflandırılır. **Zekâ** (Yetenek), genellikle **içsel, sabit ve kontrol edilemez** bir neden olarak görülür.

8. Kendi baskın dünya görüşü ile yeni tanıştığı insanları değerlendirmeye eğilimli bir kimsenin hangi mekanizmayı kullandığını söyleyebiliriz?

A) İzlenim yönetimi
B) Benlik şeması
C) Benlik düzenlemesi
D) Benlik saygısı
E) Öz-değerlendirme

Cevap : B) Benlik şeması

Açıklama : Kişinin kendisi hakkındaki inançları ve genellemeleri olan **Benlik şemaları**, sadece kendini algılamasını değil, aynı zamanda dış dünyayı ve diğer insanları algılamasını ve değerlendirmesini de filtreleyen bir mekanizma olarak çalışır.

9. Senaryo kavramı üzerine aşağıdaki seçeneklerden hangisi en uygun açıklamaya sahiptir?

A) Tetikleme fenomenini etkisiz hale getirir.
B) İnsanların otomatik düşünce süreçlerini yavaşlatır.
C) Bilinçli çaba gerektirir ve zihinsel kapasiteyi azaltır.
D) Belirli bir durumda nasıl davranılması gerektiğine dair yönlendirmelerde bulunur.
E) Şemaların oluşumunu engeller.

Cevap : D) Belirli bir durumda nasıl davranılması gerektiğine dair yönlendirmelerde bulunur.

Açıklama : Bilişsel psikolojide **Senaryo** (Script), belirli, standartlaşmış sosyal durumlarda (örneğin restoranda yemek yemek) olayların hangi sırayla gerçekleşeceği ve **nasıl davranılması gerektiği** hakkında zihinsel bir taslaktır.

10. Hale etkisi yanılgısına örnek olarak aşağıdakilerden hangisi verilebilir?

A) Fiziksel olarak çekici olan bireylerin daha düşük performans değerlendirmesi aldığına dair algı
B) İş yerinde çekici olan çalışanların daha az maaş aldığına dair algı
C) Çekici olmayan bireylerin daha başarılı olduğuna dair algı
D) Fiziksel olarak çekici insanların daha yüksek ahlaka sahip olduğuna dair algı
E) Mahkeme salonlarında çekici olmayan sanıkların daha hafif cezalar aldığına dair algı

Cevap : D) Fiziksel olarak çekici insanların daha yüksek ahlaka sahip olduğuna dair algı

Açıklama : **Hale etkisi** (Halo effect), bir kişi hakkındaki olumlu bir özelliğin (örneğin fiziksel çekicilik), onun diğer özelliklerinin de (zeka, ahlak, yetenek vb.) olumlu algılanmasına neden olmasıdır.

11. Bireyler tutumları aracılığıyla çatışmadan kaçınmakta veya bu çatışmaları geçici olarak zihninden uzaklaştırmaktadır. Yukarıda tanımlanan tutum işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Araçsal/fayda sağlayıcı işlev
B) Davranışı kolaylaştırıcı işlevi
C) Ego savunma işlevi
D) Değer ifade etme işlevi
E) Bilgi sağlama işlevi

Cevap : C) Ego savunma işlevi

Açıklama : Tutumların, bireyin benliğini (egosunu) korumak, içsel çatışmaları azaltmak ve hoşa gitmeyen gerçeklerden kaçınmak amacıyla kullanılması, **Ego savunma işlevi**dir.

12. Kestirimlerin yaygın olarak kullanıldığı durumlar nelerdir?

A) Belirsizlik içinde ve bilgi kısıtlı olduğunda
B) Kapsamlı bilgiye erişimin olduğu durumlarda
C) Zaman sınırlaması olmayan karar süreçlerinde
D) Uzun süreli ve bilinçli planlama gerektiğinde
E) Bilgiye kolayca erişildiğinde

Cevap : A) Belirsizlik içinde ve bilgi kısıtlı olduğunda

Açıklama : **Kestirimler** (Heuristics – Zihinsel kısa yollar), insanların hızlı karar vermesi gereken, **belirsizliğin olduğu ve bilginin kısıtlı** veya işlemenin zor olduğu durumlarda yaygın olarak kullanılır.

13. Aşağıdakilerden hangisi bireyleri izole varlıklar olarak değil, toplumsal ve kültürel bağlamlar içinde anlamaya çalışarak sosyal etkileşimlerin ve kültürel bağlamın insanları kişisel kimlik, öz saygı, cinsiyet rolü algıları, ırksal ve etnik kimlik gibi alanlarda nasıl etkilediğini inceleyen sosyal psikoloji yaklaşımıdır?

A) Psikolojik Sosyal Psikoloji
B) Sosyolojik Sosyal Psikoloji
C) Sosyokültürel Yaklaşım
D) Evrimsel Sosyal Psikoloji
E) Sosyal Öğrenmeci Yaklaşım

Cevap : C) Sosyokültürel Yaklaşım

Açıklama : Bireyi içinde bulunduğu kültür ve toplum bağlamında ele alan, davranışları ve kimliği kültürel normlar ve sosyal etkileşimlerle açıklayan yaklaşım **Sosyokültürel Yaklaşım**dır.

14. Ali, iş görüşmesine geç kaldığı için görüşmede işveren üzerinde olumsuz bir izlenim bıraktığını düşünmektedir. Eve döndüğünde, “Keşke yola daha erken çıksaydım, o zaman görüşmeye zamanında varırdım ve işi ben alırdım” diye düşünür.
Ali’nin bu durumu hangi bilişsel yanılgı türünü yansıtır?

A) Aşırı konumlama etkisi
B) Hale etkisi
C) Karşı olgusal düşünme
D) Planlama yanılgısı
E) Temsil kestirimi

Cevap : C) Karşı olgusal düşünme

Açıklama : Geçmişte gerçekleşmiş bir olay hakkında “Eğer şöyle yapsaydım, sonuç böyle olurdu” şeklinde, gerçeğe alternatif senaryolar üretme ve hayıflanma durumuna **Karşı olgusal düşünme** (Counterfactual thinking) denir.

15. Kişinin sınavdaki başarısızlığını hastalığı yerine onun tembelliği ile açıklama aşağıdaki yanlılıklardan hangisine örnektir?

A) Gruba hizmet eden yanlılık
B) Temel atıf hatası
C) Aktör-gözlemci yanlılığı
D) Adil dünya inancı
E) Benliğe hizmet eden yanlılık

Cevap : B) Temel atıf hatası

Açıklama : Başkalarının davranışlarını açıklarken, durumsal faktörleri (hastalık) göz ardı edip, kişisel/içsel özelliklere (tembellik) aşırı vurgu yapma eğilimine **Temel atıf hatası** denir.

16. I. Benlik kavramı yalnızca kişilik özelliklerini içerir.
II. Benlik kavramı kendimize ilişkin düşünce, duygu ve algılarımızı içerir.
III. Benlik kavramı kültür ve toplumdan etkilenmez.
IV. Benlik kavramı roller ve kimlikler ile ilişkilidir.
V. Benlik kavramı sürekli değişim ve gelişime açıktır.
Benlik kavramına ilişkin yukarıdaki ifadelerden hangisi veya hangileri yanlıştır?

A) I, II ve V
B) I ve III
C) II, III ve IV
D) Yalnız I
E) I, IV ve V

Cevap : B) I ve III

Açıklama : Benlik kavramı sadece kişilik özelliklerini değil, sosyal rolleri, ilişkileri ve grup üyeliklerini de kapsar (I Yanlış). Benlik, kültürden ve toplumdan bağımsız değildir, aksine onlarla şekillenir (III Yanlış). Diğer ifadeler (II, IV, V) doğrudur.

17. Aşağıdakilerden hangisi sosyal psikolojinin çalışma alanlarındandır?

A) Tutumlar ve ayrımcılık
B) Nevroz
C) Depresyon
D) Obsesif kompülsif bozukluk
E) Psikoz

Cevap : A) Tutumlar ve ayrımcılık

Açıklama : Sosyal psikoloji; bireylerin düşünce, duygu ve davranışlarının diğer insanlardan nasıl etkilendiğini inceler. **Tutumlar, önyargı, ayrımcılık, grup dinamikleri** gibi konular sosyal psikolojinin temel çalışma alanlarıdır. Diğer şıklar (Nevroz, Depresyon vb.) klinik psikolojinin alanıdır.

18. Sosyal karşılaştırmaların benlik kavramı açısından işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kendimize ilişkin doğru bilgilere erişmemizi sağlar.
B) Toplum içindeki görev ve sorumluluklarımızı hatırlatır.
C) Başkalarının bize verdiği tepkiler ile kendimizi şekillendirmemizi sağlar.
D) İç dünyamızı anlamamızı sağlar.
E) Diğer insanlar ile iş birliği yapmamızı sağlar.

Cevap : A) Kendimize ilişkin doğru bilgilere erişmemizi sağlar.

Açıklama : Festinger’in Sosyal Karşılaştırma Teorisi’ne göre, insanlar yeteneklerini ve fikirlerini değerlendirmek için nesnel standartlar bulamadıklarında, kendilerini başkalarıyla kıyaslarlar. Bu karşılaştırma, kişinin kendisi hakkında **doğru ve geçerli bilgiye ulaşma** ihtiyacını karşılar.

19. Bütün öğrencilerin başarısız olduğu bir sınavda öğretmenin öğrencileri tembellikle suçlaması, öğrencilerin de öğretmeni yetersizlikle suçlaması hangi atıf yanlılığına örnek gösterilebilir?

A) Benliğe hizmet eden yanlılık
B) İç grup kayırmacılığı
C) Temel atıf yükleme yanlılığı
D) Yanlış benzerlik etkisi
E) Aktör gözlemci yanlılığı

Cevap : E) Aktör gözlemci yanlılığı

Açıklama : Kişilerin (aktörlerin) kendi davranışlarını açıklarken dışsal/durumsal faktörlere (öğretmenin yetersizliği), başkalarının (gözlemcilerin) davranışlarını açıklarken ise içsel/kişisel faktörlere (öğrencilerin tembelliği) atıf yapma eğilimine **Aktör-gözlemci yanlılığı** denir.

20. I. Bireyin elde edeceği faydayı en üst düzeye çıkarır.
II. Davranışın ortaya çıkmasını engeller.
III. Bireyin kendisine olan saygısını korumaya yardımcı olur.
Tutumlarla ilgili yukarıda verilen bilgilerden hangisi veya hangileri doğrudur?

A) II ve III
B) Yalnız I
C) I ve II
D) Yalnız II
E) I ve III

Cevap : E) I ve III

Açıklama : Tutumların işlevleri arasında; bireye fayda sağlama/ödül kazanma (Araçsal işlev – I) ve benliği koruma/saygıyı sürdürme (Ego savunma işlevi – III) yer alır. Tutumlar davranışı engellemekten ziyade, genellikle davranışa yön verir veya hazırlar (II genellikle yanlıştır).