Aile Sosyolojisi 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Aile sosyolojisi, ailenin toplumsal yapısını, tarihsel gelişimini ve iç dinamiklerini inceler. Farklı aile tipleri, evlilik modelleri ve sosyologların aileye bakış açıları bu alanın temel konularıdır. Bu makalede aile tipleri, evlilik biçimleri ve önemli kuramcılar ele alınacaktır.

Aile Tipleri ve Evlilik Modelleri

• Ortaklaşa Aile: Havai töresine göre, bir grup kız kardeşin bir grup erkek kardeşle evli olduğu modeldir.
• Zadruga: Sırbistan’a özgü, ortak mülkiyet ve tüketime dayalı geniş aile tipidir. Modern ücret sistemi yoktur.
• Mâderî Aile: Ziya Gökalp’in Şamanizm dönemi Türk ailesi (anaerkil) için kullandığı terimdir.
• Evlilik Terimleri: Polijini (çok karılılık), Sororat (baldızla evlilik), Levirat (yengeyle evlilik).

Sosyologlar ve Aile Kuramları

• Friedrich Engels: Tek eşliliğin özel mülkiyet ve mirasın korunması amacıyla ortaya çıktığını savunur.
• Talcott Parsons: Aileyi “döl verme” ve “yönlendirme” ailesi olarak ikiye ayırır. Anthony Giddens, Parsons’ın çekirdek aile modelinin evrenselliğini eleştirir.
• Lewis Coser: Çatışmanın ilişkileri güçlendirebileceğini savunur.
• Ulrich Beck: “Distant Love” kitabında aşkın küreselleşmesini inceler.
• Tom Bottomore: Aileyi doğa ve kültürün kesişim noktası olarak tanımlar.

Türkiye’de Aile ve Araştırmalar

• Serim Timur (1972): Türkiye’deki ilk ulusal “Aile Yapısı Araştırması”nı yapmıştır.
• Destekli Çekirdek Aile: Cumhuriyet döneminde kentsel yetersizlikler sonucu ortaya çıkan koruma amaçlı aile tipidir.
• Çekirdek Aileler Konfederasyonu: B. Dikeçligil’in tanımladığı, yatay dayanışma ağlarına dayalı yapıdır; hiyerarşik otorite yoktur.

1. Havai töresine göre, belli sayıdaki kız kardeşin, kendi öz erkek kardeşleri dışında belli sayıdaki erkek kardeşle evli olduğu aile modeli hangi aile tipine örnektir?

A) İki başlı aile
B) Tek eşli aile
C) Ortaklaşa aile
D) Kandaş aile
E) Çok eşli aile

Cevap : C) Ortaklaşa aile

Açıklama :

2. Serim Timur’un 1972 yılında yayımlanan “Aile Yapısı Araştırması” adlı çalışması neden önemlidir?

A) TÜSİAD talep etmiştir.
B) Bir AB projesidir.
C) ODTÜ tarafından yapılmıştır.
D) Aile yapısı araştırmalarının ilkidir.
E) Özel sektör fonları tarafından desteklenen ilk çalışmadır.

Cevap : D) Aile yapısı araştırmalarının ilkidir.

Açıklama : Serim Timur’un bu çalışması, Türkiye genelinde hane halkı yapısını ve aile tiplerini sistematik olarak inceleyen **ilk ulusal** araştırmadır.

3. Aristokrasi arasında evliliklerin gerçekleştirilmesinde temel belirleyici aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mahalli idarenin tercihi
B) Kadınların seçimi
C) Ahlaki koşullar
D) Kilisenin kararları
E) Mülkiyetin aktarılması

Cevap : E) Mülkiyetin aktarılması

Açıklama :

4. Ziya Gökalp, Şamanizm dönemindeki aile tipini nasıl adlandırmaktadır?

A) Asabevi aile
B) Aşiret ailesi
C) Pederî aile
D) İzdivacî aile
E) Mâderî aile

Cevap : E) Mâderî aile

Açıklama : Ziya Gökalp, Türklerin İslamiyet öncesi dönemde (özellikle Şamanizm döneminde) **anaerkil** bir yapıya sahip olduğunu savunmuş ve buna **Mâderî** aile adını vermiştir.

5. Aşağıdakilerden hangisi Lewis H. Morgan’ın toplumlarda geçerli olarak gördüğü aile tiplerinden biri değildir?

A) Ataerkil aile
B) Ortaklaşa aile
C) İki başlı aile
D) Kandaş aile
E) Tek eşli aile

Cevap : A) Ataerkil aile

Açıklama :

6. G. Aktaş’a göre Cumhuriyet Dönemi’nde kentleşmeye bağlı olarak ortaya çıkan, çeşitli yetersizlik, eksiklik ve uyumsuzlukların sebep olduğu, koruma amaçlı aile tipi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Geçici aile
B) Destekli çekirdek aile
C) Geleneksel aile
D) Çekirdek aile
E) Tamamlanmamış aile

Cevap : B) Destekli çekirdek aile

Açıklama :

7. Belirli koşullarda evliliklerdeki çatışmanın, eşler arasındaki ilişkilerin zayıflığından ziyade güçlülüğünü gösterdiğini ileri süren sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?

A) P. Bourdieu
B) Z. Bauman
C) U. Beck
D) H. Mead
E) L. Coser

Cevap : E) L. Coser

Açıklama : Çatışma işlevselcisi **Lewis Coser**, çatışmanın grup içi sınırları belirlediğini ve bastırılmadığı takdirde ilişkileri canlı tutarak **güçlendirdiğini** savunur.

8. Aşağıdakilerden hangisi L. Stone’un İngiltere’de 16. yüzyıl ve öncesine egemen olan “hısım akraba ilişkilerine açık aile tipi” olarak adlandırdığı aile tipinin özelliklerinden biri değildir?

A) Bir kurum olarak ailenin akraba ve cemaat ilişkilerinin içinde yer alması
B) Toplumun çoğunluğu için ailenin ekonomik bir gereklilik olması
C) Ailenin toplumun üst tabakalarında ekonomik ve siyasal çıkarlar elde edecek bir araç olması
D) Evlilik ve ailenin temelinde romantik aşk ilişkisinin olması
E) Eş seçiminde akrabalık ilişkilerinin belirleyici olması

Cevap : D) Evlilik ve ailenin temelinde romantik aşk ilişkisinin olması

Açıklama :

9. Aşağıdaki kavramlardan hangisi “çok kadınla evlilik” anlamına gelmektedir?

A) Sororat
B) Polijini
C) Poligami
D) Homogami
E) Poliandri

Cevap : B) Polijini

Açıklama : **Polijini**, bir erkeğin birden fazla kadınla evlenmesidir. (Poligami genel çok eşlilik, Poliandri ise çok kocalılıktır).

10. “Miras için baba soyundan emin olmak ve dolayısıyla ortaya çıkan tek eşlilik, aileyi bir sözleşme ve kadını tahakküm altında tutan bir zincir olarak tanımlamaya yeterli nedenlerdir.”
Bu düşünce hangi sosyoloğa ait olabilir?

A) T. Bottomore
B) F. Engels
C) F. Le Play
D) B. S. Turner
E) C. Levi-Strauss

Cevap : B) F. Engels

Açıklama : **Friedrich Engels**, “Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni” kitabında, tek eşliliğin özel mülkiyetin ve mirasın baba soyundan aktarılması zorunluluğuyla ortaya çıktığını savunur.

11. Aşağıdaki sosyal bilimcilerden hangisi, T. Parsons’ın aile kuramının evrensel bir şekilde kabul edilmesini hatalı bulmaktadır?

A) F. Le Play
B) A. Giddens
C) F. Engels
D) K. Marx
E) E. Durkheim

Cevap : B) A. Giddens

Açıklama : Anthony Giddens, Parsons’ın modern çekirdek aileyi evrensel ve en işlevsel model olarak sunmasını eleştirir, modernitede aile yapılarının çeşitlendiğini savunur.

12. Aileye çocuğun anlamı açısından yaklaşan teori/kuram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çatışma Kuramı
B) Yapısal-İşlevselcilik
C) Sembolik Etkileşimcilik
D) Feminizm
E) Fonksiyonalizm

Cevap : C) Sembolik Etkileşimcilik

Açıklama : **Sembolik Etkileşimcilik**, aileyi üyeler arası etkileşimler ve semboller üzerinden inceler; çocuğun aile içindeki konumu ve anlamı bu yaklaşımın konusudur.

13. Aileyi birbirine akrabalık bağı ile bağlı olan fertlerin toplamı olarak tanımlayan ve bir topluluğun sosyal bir aile özelliği taşıyabilmesi için hukukî ve ahlaki açıdan zorlayıcı kuralların gerekli olduğunu ileri süren Z. Gökalp, aşağıdaki sosyologlardan hangisinin görüşlerini benimsemektedir?

A) E. Durkheim
B) A. Giddens
C) T. Parsons
D) F. Le Play
E) E. Goffman

Cevap : A) E. Durkheim

Açıklama : Ziya Gökalp, ahlak ve hukuk temelli toplum görüşlerinde Fransız sosyolog **Emile Durkheim**’dan etkilenmiştir.

14. Aşağıdakilerden hangisi Sırbistan’a özgü bir aile tipi olan zadruganın özelliklerinden değildir?

A) Ortak mülkiyetin olması
B) Yaşlı otoritesinin olması
C) Ortak üretimin olması
D) Adil bir ücret anlayışının olması
E) Ortak tüketimin olması

Cevap : D) Adil bir ücret anlayışının olması

Açıklama : **Zadruga**, ortak mülkiyet ve tüketime dayalı geniş bir aile tipidir. Modern anlamda bir **ücret sistemi** değil, ihtiyaca göre paylaşım esastır.

15. Aşağıdakilerden hangisi aile hakkında araştırma yapan devlet kurumlarından biri değildir?

A) TAYA
B) Aile Araştırma Kurumu
C) DİE
D) DPT
E) TÜİK

Cevap : A) TAYA

Açıklama : TAYA (Türkiye Aile Yapısı Araştırması) bir araştırma projesinin adıdır, sürekli bir **devlet kurumu** değildir.

16. B. Dikeçligil’in tanımladığı “çekirdek aileler konfederasyonu” aşağıdakilerden hangisini içermez?

A) Çekirdek aileler arasında hiyerarşik bir otorite ilişkisi vardır.
B) Bir çekirdek aile, akraba ve hısım olduğu çekirdek aileler ile etkileşim içindedir.
C) Çekirdek aileler aynı coğrafi mekânı paylaşmayabilirler.
D) Aile ilişkilerinde kazanç ortaklığından çok hizmet alışverişi vardır.
E) Bir çekirdek aile hemşerisi olan çekirdek aileler ile yakın etkileşim içindedir.

Cevap : A) Çekirdek aileler arasında hiyerarşik bir otorite ilişkisi vardır.

Açıklama : Çekirdek aileler konfederasyonu, hiyerarşik (dikey) bir otoriteden ziyade, **yatay** düzlemde dayanışma ve iş birliği ağlarını ifade eder.

17. “Bir kurum olarak aile, doğa ve kültürün ara yüzünde yatar. Doğum ve ölüm gibi biyolojik işlevlerle ilgili olduğu gibi kültür aktarımının önemli bir vasıtasıdır.”
Yukarıda yer verilen aile tanımı aşağıdaki sosyologlardan hangisine aittir?

A) T. Bottomore
B) A. Huxley
C) Levi-Strauss
D) G. Childe
E) B. S. Turner

Cevap : E) B. S. Turner

Açıklama :

18. “Döl verme ve yönlendirme ailesi” kavramları aşağıdaki sosyologlardan hangisinin aile kuramında yer almaktadır?

A) L. Stone
B) E. Durkheim
C) T. Parsons
D) A. Giddens
E) F. Le Play

Cevap : C) T. Parsons

Açıklama : Talcott Parsons, bireyin içine doğduğu aileyi **yönlendirme ailesi**, evlenip kurduğu aileyi ise **döl verme ailesi** olarak ayırır.

19. “Distant Love” adlı kitapta “dünya aileleri”ne odaklanarak aşkın küreselleşmesini inceleyen sosyal bilimciler aşağıdakilerden hangileridir?

A) Z. Bauman ve A. Giddens
B) L. Coser ve U. Beck
C) U. Beck ve E. Beck
D) H. Mead ve E. Goffman
E) P. Bourdieu ve Z. Bauman

Cevap : C) U. Beck ve E. Beck

Açıklama : Ulrich Beck ve Elisabeth Beck-Gernsheim, küreselleşme çağında aşkı ve ulus-aşırı aile yapılarını **Distant Love** adlı eserlerinde incelemişlerdir.

20. Bazı toplumsal koşullara bağlı olarak ortaya çıkan “Enişte-Baldız” evliliğine ne ad verilmektedir?

A) Poligami
B) Zadruga
C) Berdel
D) Sororat
E) Levirat

Cevap : D) Sororat

Açıklama : Eşi ölen erkeğin, eşinin kız kardeşiyle (baldız) evlenmesine **Sororat** denir. (Yenge ile evlilik Levirat’tır).