Hukuk Suç ve Toplum 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Hukuk, suç ve toplum ilişkisi, sosyoloji ve kriminolojinin kesişim noktasında yer alır. Bu alan, suçun tanımından toplumsal kontrol mekanizmalarına, kriminolojik teorilerden hukukun işlevlerine kadar geniş bir yelpazeyi inceler. Bu makalede, suç teorileri, toplumsal düzen ve kriminolojinin temel kavramları ele alınacaktır.

Temel Kavramlar ve Toplumsal Düzen

• Suç ve Müeyyide: Kanunlarda tanımlanan yasak eylemlere suç, buna devletin verdiği tepkiye/yaptırıma müeyyide denir.
• Suç Politikası: Hangi eylemin suç sayılacağını belirleyen siyasi tercihtir.
• Kurumlaşma ve Nesnelleşme: Eylemlerin tipleştirilmesine Kurumlaşma, bu kurumların bireyden bağımsız bir gerçeklik gibi algılanmasına Nesnelleşme (Berger & Luckmann) denir.
• Toplumsal Düzen: Kurallara uyma ve sapma pratiklerinin bütünü toplumsal düzeni oluşturur. Modern toplumda geleneksel kontrol araçları tamamen terk edilmemiştir.

Kriminoloji Teorileri ve Yaklaşımlar

• Postmodern Kriminoloji: Suçu ve hukuku iktidar ilişkilerinin ürettiği bir “söylem” olarak görür. En etkili ismi Michel Foucault’dur.
• Biyolojik Kriminoloji: Suçu genetikle açıkladığı için sosyolojik yaklaşıma en uzak akımdır.
• İstatistikler: Suç oranları büyük şehirlerde yüksektir; dağlık bölgelerde yüksek olduğu iddiası yanlıştır.
• Düşünürler: Hermann Mannheim, “Criminal Justice and Social Reconstruction” kitabıyla tanınır. Thomas Hobbes, toplumsal sözleşme fikrinin öncüsüdür.

İnsan Doğası ve Hukuk Felsefesi

Felsefi antropolojiye göre insan, hayvanlar gibi sabit bir çevreye hapsolmamış, dünyaya açık bir varlıktır. Modern Türk Ceza Kanunu Liberal hukuk anlayışına yakındır. Adalet psikolojisi, yargılama sürecindeki kişilerin ruh halini inceler.

Tarihsel Notlar

1921’de Amerikan Öjenik Ofisi’nin “uygunsuzlar” listesinde deliler ve suçlular varken, Zenciler bu kategoriye dahil edilmemiştir.

1. Kurumların bireylerin üstünde ve ötesinde tecrübe edilmeye başlandığı toplumsallaşma aşaması aşağıdakilerden hangisidir?

A) İçselleştirme
B) Olgunlaşma
C) Meşrulaştırma
D) Toplumsal kontrol
E) Nesnelleşme

Cevap : E) Nesnelleşme

Açıklama : Berger ve Luckmann’ın “Gerçekliğin Sosyal İnşası” kuramına göre, insan eylemlerinin alışkanlık haline gelip kurumsallaşarak bireyden bağımsız, nesnel bir gerçeklik gibi algılanmaya başlandığı sürece **Nesnelleşme** (Objectivation) denir.

2. …… devletin, toplumsal düzeni bozduğu varsayılan bir eyleme hukuk aracılığıyla verdiği karşılıktır. Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Müeyyide
B) Suç
C) Toplumsal kontrol
D) Adalet
E) Kanun

Cevap : A) Müeyyide

Açıklama : Hukuk kurallarına uyulmaması durumunda devlet gücüyle uygulanan tepki veya yaptırıma **müeyyide** (yaptırım) denir.

3. Bir hukuk sisteminde hangi eylemlerin suç sayılacağını ve hangi suça ne kadar ceza verileceğini belirleyen siyasi tercih ne ad verilir?

A) Ceza adaleti
B) Suç ve ceza politikası
C) Hukuk devleti
D) Toplumsal kontrol
E) Yargı sistemi

Cevap : B) Suç ve ceza politikası

Açıklama : Devletin hangi fiilleri suç olarak tanımlayıp bunlara ne tür yaptırımlar uygulayacağını belirleyen stratejik ve siyasi tercihler bütününe **suç ve ceza politikası** denir.

4. Bir hukuk sisteminde yürürlükte olan ceza kanunlarında düzenlenmiş birtakım eylemlerin kasten, yanlışlıkla veya ihmal sonucu gerçekleştirilmesidir.
Yukarıdaki cümlede tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ceza
B) Kast
C) Suç
D) Kolluk
E) Tazminat

Cevap : C) Suç

Açıklama : Kanunlarda tanımlanmış yasak eylemlerin (fiillerin) hukuka aykırı olarak işlenmesine **suç** denir.

5. Bir çeşit toplumsal sözleşme aracılığıyla bireyler hep beraber kişisel menfaatlerinden toplumsal iyi için vazgeçmezse, iş ve ticaretin açgözlü dünyası yoksulluğa ve mülkiyetsizliğe yol açar: böylece şehir suçları artıp siyasi düzen bozulur.
Yukarıdaki paragrafta ifade edilen fikirler aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?

A) Max Weber
B) Thomas Hobbes
C) Thomas Aquinas
D) Thomas Kuhn
E) Thomas Jefferson

Cevap : B) Thomas Hobbes

Açıklama : İnsanların doğal durumdaki “herkesin herkesle savaşı”ndan ve kaos ortamından kurtulmak için haklarını bir egemene devrederek **toplumsal sözleşme** yaptıklarını savunan düşünür **Thomas Hobbes**’tur.

6. Aşağıdakilerden hangisi günümüzdeki kriminoloji çalışmalarının dayandığı istatistiki kabullerden biri değildir?

A) Büyük şehirlerde yaşayanların suç işleme oranı daha yüksektir.
B) Ebeveynleriyle iyi ilişkiler içinde bulunanların suç işleme oranı düşüktür.
C) Dağlık bölgelerde yaşayanların suç işleme oranı daha yüksektir.
D) Suçların çoğunluğu genç bekar erkekler tarafından işlenir.
E) Düzenli bir okul yaşamı bulunanların suç işleme oranı daha düşüktür.

Cevap : C) Dağlık bölgelerde yaşayanların suç işleme oranı daha yüksektir.

Açıklama : Kriminolojik istatistiklere göre suç oranları genellikle nüfus yoğunluğunun ve sosyal karmaşanın fazla olduğu **büyük şehirlerde** (kent merkezlerinde) daha yüksektir; dağlık veya kırsal bölgelerde suç oranının daha yüksek olduğuna dair genel bir kabul yoktur.

7. Toplumsal olanın diğer söylemler yanında bir söylem olduğunu, daha düşük seviyedeki vahşi düzenleri sağlıklı hâle getirmek için başvurulan bir araçtan ibaret olduğunu, söylem denilen şeyin hakimiyet kurma aracı olduğunu, böylece toplumsal olanın, hâkim sınıfların diğer tehlikeli sınıfları ehlileştirmek için başvurduğu bir taktikten başka bir şey olmadığını savunan kriminoloji yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sosyolojik Kriminoloji
B) Pozitivist Kriminoloji
C) Feminist Kriminoloji
D) Postmodern Kriminoloji
E) Materyalist Kriminoloji

Cevap : D) Postmodern Kriminoloji

Açıklama : Hukuku, suçu ve cezayı mutlak doğrular değil, iktidar ilişkileri tarafından üretilen **söylemler** (discourse) ve dil oyunları olarak gören, özellikle Michel Foucault’nun görüşlerinden etkilenen yaklaşım **Postmodern Kriminoloji**dir.

8. Aşağıdakilerden hangisi insanı hayvandan ayıran özellikler arasında yer almaz?

A) Türe özgü bir çevreye sahip olması
B) Coğrafi anlamda yeryüzünün daha geniş bölümüne yerleşmiş olması
C) İçgüdülerinin hayvanlarla karşılaştırılamayacak ölçüde nakıs olması
D) Çevresiyle kurduğu ilişkinin biyolojik yapısı tarafından eksik belirlenmiş olması
E) Hayatı boyunca çok farklı faaliyetlere girişebilme yetisine sahip olması

Cevap : A) Türe özgü bir çevreye sahip olması

Açıklama : Felsefi antropolojiye (özellikle A. Gehlen ve M. Scheler) göre hayvanlar “türe özgü bir çevreye” (Umwelt) hapsolmuşken, insan içgüdüleri zayıf olduğu için **dünyaya açık** (Weltopen) bir varlıktır ve sabit bir çevresi yoktur; çevresini kendisi yaratır.

9. Aşağıdaki sosyal bilimcilerden hangisi çağdaş kriminolojinin gelişmesine katkıda bulunmuş isimlerden biri değildir?

A) Cesare Lombroso
B) Paul Topinard
C) Max Weber
D) Cesare Beccaria
E) Rafaele Garofalo

Cevap : C) Max Weber

Açıklama : Lombroso, Garofalo (Pozitivist Okul) ve Beccaria (Klasik Okul) kriminolojinin kurucu babalarıdır. Paul Topinard “Kriminoloji” terimini ilk kullananlardandır. **Max Weber** ise genel sosyoloji ve hukuk sosyolojisi alanında dev bir isim olsa da, kriminoloji disiplininin doğrudan kurucusu veya teknik geliştiricisi olarak bu listedeki diğer isimler kadar öncelikli sayılmaz.

10. Ceza yargılamasında yer alan kişi, kurum ve makamların davranışlarını, duygu ve düşüncelerini, tepkilerini psikoloji ve psikiyatrinin verileri ışığında incelemeyi amaçlayan disiplin aşağıdakilerden hangisidir?

A) Adalet Psikolojisi
B) Penaloji
C) Ceza Adaleti
D) Viktimoloji
E) Hukuk Psikolojisi

Cevap : A) Adalet Psikolojisi

Açıklama : Yargılama sürecindeki süjelerin (sanık, tanık, hakim vb.) ruh hallerini ve davranışlarını inceleyen alana **Adalet Psikolojisi** (Adli Psikoloji) denir.

11. Aşağıdakilerden hangisi Amerikan Öjenik Kayıt Ofisi’nin 1921 yılında yaptığı bir çalışmada tanımlanan toplumsal açıdan uygunsuz olanlar sınıfına dahil değildir?

A) Deliler
B) Suçlular
C) Sınırlı ehliyetliler
D) Zenciler
E) Sara hastası olanlar

Cevap : D) Zenciler

Açıklama : 1921 tarihli Öjenik (Eugenics) sınıflandırmasında “sosyal açıdan yetersiz/uygunsuz” (socially inadequate) görülen gruplar arasında deliler, suçlular, sara hastaları, sınırlı ehliyetliler (zekâ geriliği olanlar), alkolikler vb. sayılmış; ancak o dönemde ırkçılık yaygın olsa da “Zenciler” doğrudan bu listedeki tıbbi/sosyal yetersizlik kategorilerinden biri olarak tanımlanmamıştır.

12. Alışkanlık ürünü faaliyetlerin birden fazla kişi tarafından karşılıklı olarak belirli bir tipe uygun hâle getirilip tasnif edilmesine ne isim verilir?

A) Kurumlaşma
B) Meşrulaştırma
C) Sosyalleşme
D) Nesnelleşme
E) Dışsallaşma

Cevap : A) Kurumlaşma

Açıklama : Eylemlerin zamanla tipleştirilmesi ve herkes tarafından aynı şekilde icra edilerek bir standart kazanması sürecine **Kurumlaşma** (Institutionalization) denir.

13. Türk Ceza Kanunu’nun benimsediği ceza anlayışı aşağıdaki ceza anlayışlarından hangisine daha yakındır?

A) Totaliter
B) Teokratik
C) Liberal
D) Feodal
E) Sosyalist

Cevap : C) Liberal

Açıklama : Modern Türk Ceza Kanunu, bireysel hakları, kanuniliği ve kusur sorumluluğunu esas alan, devlet otoritesinden ziyade bireyin özgürlüğünü ve güvenliğini önceliklendiren **Liberal** hukuk devleti ilkelerine dayanır.

14. Aşağıdakilerden hangisi mal varlığına karşı işlenen suçlar arasında ver almaz?

A) İbadethanelere ve mezarlıklara zarar verme
B) Hırsızlık
C) Güveni kötüye kullanma
D) Yağma
E) Kasten öldürme

Cevap : E) Kasten öldürme

Açıklama : Hırsızlık, yağma ve zarar verme suçları malvarlığına yöneliktir. **Kasten öldürme** ise kişilere (hayat hakkına) karşı işlenen bir suçtur.

15. Kriminolojide postmodern eğilimlerin ortaya çıkmasında aşağıdaki düşünürlerden hangisi daha fazla etkili olmuştur?

A) Max Weber
B) Karl Marx
C) Sigmund Freud
D) Emile Durkheim
E) Michel Foucault

Cevap : E) Michel Foucault

Açıklama : “Hapishanenin Doğuşu” (Discipline and Punish) adlı eseriyle modern cezalandırma sistemlerini, iktidar ve gözetim (panoptikon) kavramlarıyla eleştiren **Michel Foucault**, postmodern kriminolojinin en etkili ismidir.

16. Aşağıdakilerden hangisi modern toplumlarda görülen toplumsal kontrolün özelliklerinden değildir?

A) Toplumsal kontrolün uygulanmasında teknolojiden daha fazla yararlanılması
B) Geleneksel toplumsal kontrol araçlarının kullanımının tamamen terk edilmesi
C) Uymayı arttırma, sapmayı bastırma amaçlarını bir araya getirme eğilimi taşıması
D) Birbirinden farklı ve bağımsız irili ufaklı pek çok toplumsal kontrol aracını bünyesinde toplaması
E) Toplumsal kontrolün çeşitli toplumsal alanlarda çok daha görünür şekilde işlev görmesi

Cevap : B) Geleneksel toplumsal kontrol araçlarının kullanımının tamamen terk edilmesi

Açıklama : Modern toplumlarda resmi ve teknolojik kontrol artmış olsa da, aile, din, mahalle baskısı gibi **geleneksel** kontrol mekanizmaları tamamen terk edilmemiş, varlığını sürdürmektedir.

17. Modern ceza hukukunun bir değerler kriziyle karşı karşıya kaldığını iddia eden ve Criminal Justice and Social Reconstruction isimli kitabıyla kriminolojinin yeniden önem kazanmasını sağlayan kriminolog aşağıdakilerden hangisidir?

A) Emile Durkheim
B) Howard S. Becker
C) Max Weber
D) Cesare Beccaria
E) Hermann Mannheim

Cevap : E) Hermann Mannheim

Açıklama : 1946 tarihli “Criminal Justice and Social Reconstruction” (Ceza Adaleti ve Sosyal Yeniden İnşa) kitabının yazarı ünlü kriminolog **Hermann Mannheim**’dır.

18. Aşağıdakilerden hangisi hukukun amaçları arasında yer almaz?

A) Toplumsal ihtiyaçları karşılama
B) Bireyler arasındaki ilişkileri düzenleme
C) Adaleti gerçekleştirme
D) Örf ve âdetleri geliştirme
E) Toplumsal kontrol sağlama

Cevap : D) Örf ve âdetleri geliştirme

Açıklama : Hukukun amacı adaleti sağlamak, toplumsal düzeni korumak ve ihtiyaçları karşılamaktır. **Örf ve adetleri geliştirmek** hukukun doğrudan bir amacı değildir; hukuk bazen örfleri yansıtır, bazen de onlara ters düşebilir.

19. Aşağıdakilerden hangisi sosyolojik yaklaşıma en uzak kriminoloji akımıdır?

A) Sembolik Etkileşimcilik
B) Biyolojik Kriminoloji
C) Feminist Kriminoloji
D) Eleştirel Kriminoloji
E) Postmodernist Kriminoloji

Cevap : B) Biyolojik Kriminoloji

Açıklama : Diğer şıklar (Sembolik etkileşim, Feminist, Eleştirel, Postmodern) suçu toplumsal süreçlerle açıklar. **Biyolojik Kriminoloji** ise suçu bireyin genetiği, fiziksel özellikleri veya beyin yapısıyla açıkladığı için sosyolojik yaklaşıma en uzaktır.

20. Kişiler, kendi aralarında düzenli ilişkilere girdiği zaman toplumsal rutinler veya pratikler, yani kurallara uyarlanma şekilleri geliştirir. Bunlar arasında uyma davranışı, arkasından dolanma, gizli sapma, mazur görülebilir ihlaller, saldırgan ihlaller vb. yer alır. Çeşitli saiklerle gerçekleştirilen ve farklı işlevlere sahip bu davranış örnekleri, temel kurallara dayalı bu rutinler hep birlikte …… oluşturur.
Yukarıdaki parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) toplumsal kontrolü
B) toplumsal dayanışmayı
C) toplumsal çatışmayı
D) toplumsal düzeni
E) toplumsal uzlaşmayı

Cevap : D) toplumsal düzeni

Açıklama : Bireylerin kurallara uyma veya uymama (sapma) pratiklerinin tümü ve bu ilişkilerin sürekliliği, bir bütün olarak **toplumsal düzeni** (social order) meydana getirir.