Kültür Sosyolojisi ve Kültürel Çalışmalar 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Kültür, insan faaliyetlerinin ürünü olan, dinamik ve sürekli değişen bir yapıdır. Maddi ve manevi unsurlardan oluşur. Bu makalede kültürün tanımları, değişme süreçleri, sosyolojik yaklaşımlar ve temel kavramlar ele alınacaktır.

Kültürel Süreçler ve Kavramlar

• Kültürlenme (Enculturation): Bireyin içine doğduğu toplumun kültürünü öğrenmesi ve benimsemesi sürecidir.
• Kültürleme: Toplumun bireye bilinçli olarak kültür aktarması ve onu eğitmesi işidir.
• Kültür Şoku: Bireyin farklı bir kültürel ortama girdiğinde yaşadığı uyum sorunu ve bunalımdır.
• Kültür Endüstrisi: Frankfurt Okulu’nun (Adorno, Horkheimer) kültürü ticari bir meta haline getiren sisteme yönelik eleştirisidir.
• Maddi/Manevi Kültür: Anıt yapılar maddi kültür iken; değerler, estetik ve törenler manevi kültürdür.

Düşünürler ve Yaklaşımlar

• Clifford Geertz: Kültürü “semboller ağı” olarak tanımlayan yorumlayıcı antropologdur.
• Pitirim Sorokin: Kültürü ideolojik, davranışsal ve maddi katmanlardan oluşan bütünsel bir sistem olarak görür.
• Cemil Meriç: Kültür ve medeniyet yerine “Umran” kavramını önermiştir.
• Ziya Gökalp: Kültürü (Hars), bir toplumun tarihsel süreçte oluşturduğu ahenkli bütün olarak tanımlar.
• Emile Durkheim: İşlevselci yaklaşımın temsilcisidir; toplumsal çatışma kavramı onunla değil, Marx ile özdeşleşir.

Kültürün Doğası

Kültür durağan değildir, değişmez bir yapı sunmaz (C şıkkı yanlıştır). Sadece gelişmiş toplumlara değil, bütün toplumlara özgüdür. İnsandan bağımsız değildir, insan eyleminin ürünüdür. Kültürün oluşumunda sadece rasyonel düşünce değil, duygular da etkilidir.

Küreselleşme ve Kimlik

Küresel kültür, teknoloji ve tüketim kalıplarıyla yayılırken; mikromilliyetçilik buna karşı yerel kimlikleri öne çıkaran bir direnç noktasıdır. Bireylerin kendilerini tanımladıkları özellikler bütününe Kültürel Kimlik denir.

1. Kültür ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Farklı unsurlardan ve bileşenlerden meydana gelir.
B) İnsan eyleminin anlamlı yapılarıdır.
C) Değişmez bir yapı sunar.
D) İnsan faaliyetlerinin bir ürünüdür.
E) Estetik, zihniyet, dünya görüşü ve yaşam biçimini içerir.

Cevap : C) Değişmez bir yapı sunar.

Açıklama : Kültür durağan değil, **dinamik** bir süreçtir. Zaman içinde toplumsal gelişmeler, teknoloji ve etkileşimlerle sürekli olarak değişir ve dönüşür.

2. “Bir kültüre mensup bireylerin, tanımadıkları ya da daha önce içinde yaşamadıkları farklı bir toplumsal çevreye girdikleri zaman, o çevreye ait kültür ögeleri karşısında uyum sağlamakta zorlanmaları sonucunda içine girdikleri sıkıntı, bunalım, zorluklar ve gösterdikleri tepkiler, anomi durumu.”
Yukarıdaki paragrafta tanımı yapılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kültürel değişme
B) Kültür yozlaşması
C) Kültürel bozulma
D) Kültür şoku
E) Kültür çatışması

Cevap : D) Kültür şoku

Açıklama : Bireyin kendi kültüründen tamamen farklı bir kültürel ortama girdiğinde yaşadığı uyum sorunu, şaşkınlık ve bunalım haline **Kültür Şoku** denir.

3. …… belli bir toplumda yaşayan bireylerin o toplumun kültürünü tanıma, benimseme ve edinme sürecidir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Kültür etkileşimi
B) Kültür emperyalizmi
C) Kültürelcilik
D) Kültürlenme
E) Kültürelleşme

Cevap : D) Kültürlenme

Açıklama : Bireyin, içine doğduğu veya sonradan katıldığı toplumun kültürel değerlerini öğrenmesi ve içselleştirmesi sürecine **Kültürlenme** (Enculturation) denir.

4. Kültürü örgütlenmiş bir simgesel sistemler koleksiyonu olarak değerlendiren ve kültürün insanların kafasındaki bir model olmayıp kamusal simge ve eylemler ile cisimleştiğini savunan antropolog aşağıdakilerden hangisidir?

A) Claude Levi-Strauss
B) Edward B. Tylor
C) Ruth Fulton Benedict
D) Bronislaw Malinowski
E) Clifford Geertz

Cevap : E) Clifford Geertz

Açıklama : **Clifford Geertz**, kültürü “semboller ağı” olarak tanımlar ve yorumlayıcı antropoloji yaklaşımıyla kültürün kamusal sembollerle okunabileceğini savunur.

5. Her kültür belli kimlikler, kimlik kalıpları, kimlik tipleri meydana getirir. Bir kültür ortamı aynı zamanda bir kimlik ortamıdır. Yukarıda ifade edilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Gençlik kültürü
B) Kültürel kimlik
C) Kültür siyaseti
D) Kültürün kökeni
E) Kültürel kişilik

Cevap : B) Kültürel kimlik

Açıklama : Bireylerin veya grupların kendilerini tanımlarken referans aldıkları, ait oldukları kültüre özgü özelliklerin bütününe **Kültürel Kimlik** denir.

6. Aşağıdakilerden hangisi kültürün insan hislerinden, irrasyonel yönlerinden etkilendiğini belirleyen temel unsurdur?

A) Dil
B) Düşünce
C) İnanç
D) Ahlak
E) Duygu

Cevap : E) Duygu

Açıklama : Kültür sadece rasyonel düşüncelerden değil, insanların olaylara ve durumlara verdikleri hissi tepkilerden, yani **duygulardan** da beslenir.

7. “….., tavırlardan, davranış tarzlarından, örf ve adetlerden, düşüncelerden, ifade şekillerinden, değer biçimlerinden, tesislerden ve teşkilattan mürekkep öyle bir sistemdir ki tarihî bir mahsul olmak üzere teşekkül etmiş, ananeye bağlı bir cemiyet içinde onun medeni teçhizatı ve vasıtaları ile karşılıklı tesirler neticesinde meydana çıkmış ve bütün unsurlarının zamanla yekdiğerine kaynaşması sayesinde ahenkli bir bütün hâline gelmiştir.”
Yukarıdaki paragrafta boş bırakılan yere getirilmesi gereken kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Medeniyet
B) Kültür
C) Toplum
D) Norm
E) Kurum

Cevap : B) Kültür

Açıklama : Ziya Gökalp’in terminolojisine yakın bir tanımla, bir toplumun tarihsel süreçte oluşturduğu manevi ve maddi değerlerin, davranış kalıplarının bütününe **Kültür** (Hars) denir.

8. Yüksek kültür ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Popüler kültür kadar tanınmaz.
B) Kendi özelliklerine sahip bir kültürdür.
C) Seçkin bir kültür biçimidir.
D) Kentsel kültüre dâhil edilmektedir.
E) Bütün halkın ortak üretimidir.

Cevap : E) Bütün halkın ortak üretimidir.

Açıklama : Yüksek kültür, toplumun eğitimli ve seçkin (elit) tabakasına hitap eden, incelikli bir kültür biçimidir. Bütün halkın ortak üretimi olan kültür genellikle **Halk Kültürü**dür.

9.
• Kültürel unsurların zamanla farklılaşıp yeni biçimler alması
• Bir toplumun başka bir toplumun kültüründen etkilenmesi
• Kültürel unsurların değişme hızlarının birbirinden farklı olması
• Yeni kültür ortamına ayak uydurmama
Yukarıda tanımı verilmeyen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kültürel gecikme
B) Kültür şoku
C) Alt kültür
D) Kültürel değişme
E) Kültürel yozlaşma

Cevap : C) Alt kültür

Açıklama : Tanımlarda sırasıyla; Kültürel değişme, Kültürel etkileşim/yayılma, Kültürel gecikme (Ogburn) ve Kültür şoku açıklanmıştır. **Alt kültür** (bir toplum içindeki farklılaşmış grup kültürü) tanımı yukarıda yoktur.

10. Kültür kavramının kaypaklığına, muğlaklığına ve tarif edilemezliğine vurgu yapan Cemil Meriç, kültür ve uygarlık kavramlarının taşıdığını düşündüğü belirsizliği gidermek düşüncesiyle onların yerine, her ikisini de kuşatacak bir anlamla yüklü olduğunu savunduğu “…..” kavramını önermektedir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) söylem
B) hars
C) umran
D) tefekkür
E) ideoloji

Cevap : C) umran

Açıklama : Cemil Meriç, Batı kökenli kültür ve medeniyet kavramları yerine, İslam ve Doğu medeniyetini daha iyi ifade ettiğini düşündüğü, İbn Haldun’dan gelen **Umran** kavramını kullanmayı tercih etmiştir.

11. Aşağıdaki kavramlardan hangisi kültür sözcüğünün anlamlarına dahil edilemez?

A) Tohum ekmek
B) Tabiat
C) Yetiştirmek
D) Hüner ve maharet
E) Yaşam tarzı

Cevap : B) Tabiat

Açıklama : Kültür (Culture) etimolojik olarak tarım, ekip biçme (agriculture) kökünden gelir ve “işlemek, yetiştirmek” anlamındadır. Kültür, insan elinden çıkan, doğaya eklenen şeydir; dolayısıyla kendiliğinden var olan **Tabiat** (Doğa) kültürün anlamı değil, karşıtı veya nesnesidir.

12. Kültürün kapitalist kâr sürecinin bir nesnesi olma durumuna işaret eden ve onun ekonomik alana dâhil oluşunu açıklayan, radyo, sinema, reklamcılık ve kitle iletişim araçlarınım sistemin ürettiği birer mekanizma olduğunu, bunun belli bir yaşam tarzı sunduğunu ve dolayısıyla da büyük bir metalaştırma zemini kurduğunu iddia eden yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kültürel emperyalizm
B) Postmodernite
C) Küreselleşme
D) Kültürel modernlik
E) Kültür endüstrisi

Cevap : E) Kültür endüstrisi

Açıklama : Frankfurt Okulu düşünürleri (Adorno ve Horkheimer), kültürün ticari bir meta haline gelerek kitleleri pasifize etmesini **Kültür Endüstrisi** kavramıyla eleştirmişlerdir.

13. Aşağıdaki kavramlardan hangisi Emile Durkheim’ı tanımlamaz?

A) Toplumsal çatışma
B) İş bölümü
C) Kolektif bilinç
D) İşlevselcilik
E) Dayanışma

Cevap : A) Toplumsal çatışma

Açıklama : İş bölümü, kolektif bilinç ve dayanışma Durkheim sosyolojisinin temel taşlarıdır. **Toplumsal Çatışma** ise Karl Marx ve Çatışma Kuramı ile özdeşleşen bir kavramdır.

14. Aşağıdakilerden hangisi “küresel kültür”ü ortaya çıkaran toplumsal ve kültürel gelişmelerden biri değildir?

A) Küresel siyasal hareketlerin yayılması
B) Mikromilliyetçiliğin yükselişi
C) Kozmopolit yaşam tarzlarının gelişmesi
D) Dünya çapında uydu enformasyon sisteminin varlığı
E) Küresel tüketim ve tüketimcilik kalıplarının ortaya çıkması

Cevap : B) Mikromilliyetçiliğin yükselişi

Açıklama : Küresel kültür; tüketim, teknoloji ve kozmopolit yaşamla bütünleşmeyi ifade eder. **Mikromilliyetçilik** ise küreselleşmeye bir tepki olarak yerel kimliklere kapanmayı ifade eder ve küresel kültürü bölen bir faktördür.

15. Kültür-insan ilişkisine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Kültür insandan bağımsız gerçekleşir.
B) Kültür insani eylem alanıdır.
C) Kültür insanı yetkin bir varlık haline getirir.
D) Kültür insanın tüm yaşamına odaklanır.
E) Kültür insana yaşam çevresi sunar.

Cevap : A) Kültür insandan bağımsız gerçekleşir.

Açıklama : Kültür, insan ürünüdür ve insan eylemleriyle var olur. İnsandan bağımsız bir kültür düşünülemez.

16. “Toplumun üyesi olan bireylere belli bir kültürü aktarma, kazandırma, toplumun istediği insanı eğitip yaratma ve onu denetim altında tutarak kültürel birlik ve beraberliği sağlama süreci” olarak tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kültürlenme
B) Kültür emperyalizmi
C) Kültürel değişme
D) Kültürleme
E) Kültür şoku

Cevap : D) Kültürleme

Açıklama : Toplumun, bireyleri kendi kültürel standartlarına göre bilinçli olarak eğitmesi ve şekillendirmesi işine **Kültürleme** (bir nevi eğitim) denir.

17. Aşağıdakilerden hangisi kültürün bir özelliği olarak değerlendirilemez?

A) Yalnızca gelişmiş toplumlara özgüdür.
B) Toplumdaki bireyleri birbirine yaklaştırır.
C) Kuşaktan kuşağa aktarılır.
D) Yavaş da gerçekleşse zaman içinde değişikliğe uğrar.
E) Toplumları birbirinden ayırt eder.

Cevap : A) Yalnızca gelişmiş toplumlara özgüdür.

Açıklama : Kültür, ilkel veya gelişmiş fark etmeksizin **bütün** insan topluluklarına özgü bir olgudur. Kültürsüz bir toplum yoktur.

18. Aşağıdakilerden hangisi maddi kültür unsurlarından biridir?

A) Anıt yapılar
B) Estetik
C) Değerler
D) Bayram
E) Düğün töreni

Cevap : A) Anıt yapılar

Açıklama : Maddi kültür; binalar, araç-gereçler, kıyafetler gibi fiziksel unsurları kapsar. Estetik, değerler ve törenler ise **manevi kültür** unsurlarıdır.

19. Kültürü bütünsel bir çerçevede tanımlar. Ona göre kültür bir sistemdir ve her bir boyutu bu bütünsellikte yer alır. Sosyokültürel sistem ideolojik kültür, davranışsal kültür ve maddi kültür gibi üç katmadan oluşan bir bileşenler sistemidir.
Yukarıdaki paragrafta kültür hakkındaki düşüncelerine yer verilen düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

A) Emile Durkheim
B) Bronislaw Malinowski
C) Pitirim A. Sorokin
D) Karl Mannheim
E) Clifford Geertz

Cevap : C) Pitirim A. Sorokin

Açıklama : Kültürü entegre bir sistem (bütünleşmiş yapı) olarak gören ve onu ideolojik, davranışsal ve maddi katmanlar olarak analiz eden sosyolog **Pitirim Sorokin**’dir.

20. Aşağıdakilerden hangisi kültürün değer unsurunun bir karşılığı değildir?

A) Değer, bir kültürün kriteri ve ölçütüdür.
B) Değerler soyut ve somut dünyalarla ilgilidir.
C) Değerlerdeki değişme kültüre yansır.
D) Değerler, sadece teknolojinin etkisiyle oluşur.
E) Kurumlar, değerlerin somut biçimleridir.

Cevap : D) Değerler, sadece teknolojinin etkisiyle oluşur.

Açıklama : Değerler; din, gelenek, tarih, coğrafya ve inanç sistemleri gibi birçok faktörden beslenir. Teknolojinin etkisi olsa da, değerler **sadece teknolojiyle** oluşmaz.