Küreselleşme Çağında Göç 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Göç olgusu, Sanayi Devrimi’nden küreselleşme çağına kadar toplumsal yapıyı şekillendiren en temel dinamiklerden biridir. Sanayi Devrimi ile birlikte fabrikaların kentlerde kurulması, kırdan kente kitlesel göçleri başlatmış ve modern kentleşmenin temelini atmıştır. Bu makalede, göçün tarihsel gelişimi, Türkiye’nin göç deneyimi ve temel kavramlar ele alınacaktır.

Temel Kavramlar ve Göç Türleri

• Misafir İşçi (Gastarbeiter): Avrupa’ya göçün ilk yıllarında, işçilerin geçici olduğu ve geri dönecekleri varsayıldığı için kullanılan terimdir.
• Mülteci vs. Ekonomik Göçmen: Cenevre Sözleşmesi’ne göre mültecilik; ırk, din, milliyet veya siyasi nedenlerle zulüm korkusuna dayanır. Yoksulluk sebebiyle göç edenler mülteci sayılmaz.
• Yaşam Tarzı Göçü: İyi gelir düzeyine sahip Avrupalıların, daha iyi iklim için Akdeniz ülkelerine yaptıkları göçtür.
• Ana Akım Yönü: Küresel göç genellikle Güney’den Kuzey’e veya Doğu’dan Batı’ya (fakirden zengine) doğrudur. Batı’dan Doğu’ya kitlesel göç ana akım değildir.

Türkiye’nin Göç Deneyimi

Türkiye, hem göç veren hem de göç alan bir ülke konumundadır.

• İşçi Göçleri: Avrupa’ya (Almanya vb.) yapılan göçler zamanla kalıcı hale gelmiş ve “yerleşme” karakteri kazanmıştır. Ortadoğu/Afrika’ya yapılan göçler ise müteahhitlik hizmetleri kapsamında geçici kalmıştır. Bu göçlerin olumsuz yanı, nitelikli işgücünün (Beyin Göçü) kaybıdır.
• Zorunlu Göçler: 1950’lerde Bulgaristan’dan gelen Türkler, Soğuk Savaş bloklaşması nedeniyle göçe zorlanmıştır. 1980 sonrası Doğu’dan gelen zorunlu göçler, ani ve hazırlıksız olduğu için hemşehri dayanışma ağlarının kurulmasını zorlaştırmıştır.
• Mübadele: Lozan Antlaşması’na göre İstanbul Rumları ve Batı Trakya Türkleri mübadele dışı tutulmuştur.
• Coğrafi Kısıtlama: Türkiye, 1951 Cenevre Sözleşmesi’ne koyduğu çekinceyle sadece Avrupa’dan gelenlere mülteci statüsü verir.

Küreselleşme ve 1980 Sonrası Dönem

1980 sonrası Türkiye’nin liberalleşmesi, ülkeyi sadece soydaşlar için değil, transit göçmenler için de hedef haline getirmiştir. Küreselleşme sınırları aşındırsa da, ulus-devlet sınırlarının belirginleşmesi küreselleşmenin değil, korumacılığın bir sonucudur.

Hemşehrilik ve Uyum

Hemşehri dernekleri, göçmenlerin kente uyumunda tampon görevi görerek kimlik bunalımını azaltır. Hemşehrilik, “yerel bir yurtseverlik” anlayışıdır.

1. Göç olgusu açısından Sanayi Devrimi’nin en belirleyici özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

A) İşçi sınıfı ortaya çıkmıştır.
B) Büyük fabrikalar kurulmuş, seri üretime geçilmiştir.
C) Kentlerde iş gücü fazlası ortaya çıkmıştır.
D) Sanayileşme ile birlikte kırdan kente göçler hızlanmış ve kentleşme artmıştır.
E) Üretim biçimleri değişmiştir.

Cevap : D) Sanayileşme ile birlikte kırdan kente göçler hızlanmış ve kentleşme artmıştır.

Açıklama : Sanayi Devrimi, tarım toplumundan sanayi toplumuna geçişi simgeler. Fabrikaların kentlerde kurulmasıyla birlikte kırsal nüfus, işgücü talebini karşılamak üzere kitleler halinde kentlere göç etmiş ve bu durum modern kentleşme sürecini başlatmıştır.

2. Avrupa ülkelerine işçi göçünün başladığı ilk yıllarda, göçün işgücü göçüyle sınırlı kalacağı ve işçilerin bir miktar para biriktirip birkaç yıl çalışıp ülkelerine geri dönecekleri düşünülmüştür. Göçün ilk dönemlerinde Avrupa’ya giden işçilerin geri dönmek üzere gidecekleri düşünülerek bu işçilere hangi isim yakıştırılmıştır?

A) Mülteci
B) Gönüllü işçi
C) Yabancı işçi
D) Kalifiye işçi
E) Misafir işçi

Cevap : E) Misafir işçi

Açıklama : Almanca “Gastarbeiter” kavramından çevrilen **Misafir İşçi** tabiri, bu işçilerin kalıcı olmayacakları, işleri bitince ülkelerine dönecekleri varsayımıyla kullanılmıştır.

3. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de kırdan kente göçün tarımsal nedenleri arasında yer almaz?

A) Tarım alanlarının kısıtlı olması
B) Kentlerdeki sanayileşmenin yoğun emek ihtiyacı istemesi
C) Köylerde kullanılan tarımsal teknolojinin yetersiz kalması
D) Kişi başına düşen tarım gelirinin düşük olması
E) Tarım sektörünün artan nüfusu istihdam etmekte yetersiz kalması

Cevap : B) Kentlerdeki sanayileşmenin yoğun emek ihtiyacı istemesi

Açıklama : Soruda “tarımsal nedenler” (kırsal itici güçler) sorulmaktadır. A, C, D ve E şıkları köydeki olumsuzlukları ifade ederken; B şıkkı kentin çekici gücüyle ilgilidir, tarımsal bir neden değildir.

4. Türkiye’den Avrupa ülkelerine yapılan işgücü göçleri ile Ortadoğu ve Afrika ülkelerine yapılan işgücü göçleri arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ortadoğu ve Afrika ülkelerine gidenler DPT anlaşmaları ile gitmektedir.
B) Avrupa ülkelerine giden işçilerin ücretleri daha yüksektir.
C) Ortadoğu ve Afrika ülkelerine gidenler nitelik olarak daha düşük statülüdür.
D) Avrupa’ya göçler genellikle yerleşme amaçlı olurken, Ortadoğu ve Afrika ülkelerine göçler geçici işçi olarak çalışma amacıyla sınırlı kalmıştır.
E) Avrupa ülkelerine göçler Türk müteahhitlik hizmetlerinde çalışan işçiler ile sınırlıdır.

Cevap : D) Avrupa’ya göçler genellikle yerleşme amaçlı olurken, Ortadoğu ve Afrika ülkelerine göçler geçici işçi olarak çalışma amacıyla sınırlı kalmıştır.

Açıklama : Avrupa’ya giden işçiler zamanla aile birleşimi yoluyla oraya yerleşmişlerdir (kalıcı göç). Ortadoğu ve Afrika’ya (Libya, S. Arabistan vb.) yapılan göçler ise Türk müteahhitlik firmalarının projeleri kapsamında, iş bitiminde dönmek üzere yapılan “istisnai/geçici” göçlerdir.

5. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra, 1950’li yılların hemen başında, Bulgaristan’daki Türk azınlık Türkiye’ye göçe zorlanmıştır. O dönemde 154 bin Türk Türkiye’ye göç etmek zorunda kalmıştır. Türklerin o tarihte göçe zorlanmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yakın akrabalarının Türkiye’de olması
B) Türkiye’nin soğuk savaş döneminde Amerika’nın yanında yer alırken Sovyetler Birliği tarafında yer alan Bulgaristan’da komünist bir rejimin kurulması
C) Komünist bir yönetimin işbaşına gelmesinden sonra Bulgaristan’da ortaya çıkan ekonomik problemler
D) Bulgaristan’daki nüfus fazlalığı
E) Türkiye’nin göçmen talep etmesi

Cevap : B) Türkiye’nin soğuk savaş döneminde Amerika’nın yanında yer alırken Sovyetler Birliği tarafında yer alan Bulgaristan’da komünist bir rejimin kurulması

Açıklama : Soğuk Savaş bloklaşması, Bulgaristan’daki komünist rejimin Türk azınlığı bir tehdit veya “istenmeyen unsur” olarak görmesine ve asimilasyon/sürgün politikalarına neden olmuştur.

6. Türkiye, Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinden başlayıp, Cumhuriyet’in ilanından sonra da devam eden etnik olarak Türk veya Türk kültürüne bağlı kişilerin göçlerine şahit olmuştur. Ancak hem ulusal, hem de uluslararası şartlar gereği Türkiye’ye yönelen göçmenlerin yapısı zamanla değişmeye başlamıştır.
Türkiye’nin liberal ekonomi politikalarına geçmesiyle etnik olarak Türk olan veya Türk kültürüne bağlı kişiler dışındaki göçmenler için de hedef bir ülke haline gelmeye başladığı tarih aşağıdakilerden hangisidir?

A) 1960
B) 1980
C) 1930
D) 1945
E) 1975

Cevap : B) 1980

Açıklama : 1980 sonrası (Özal dönemi) Türkiye’nin dışa açılması, liberalleşmesi ve İran-Irak savaşı gibi bölgesel krizler, Türkiye’yi sadece soydaşlar için değil, transit ve düzensiz göçmenler için de bir hedef/geçiş ülkesi haline getirmiştir.

7. Aşağıdaki etnik unsurlardan hangisi Lozan Nüfus Mübadelesi’ne dâhil edilmemiştir?

A) Drama, Kavala ve Karacaova’daki Pomaklar
B) Yunanistan’daki Türkler
C) Karamanı Ortodoks Türkler
D) Batı Trakya Türkleri
E) Yunanca konuşan Patriyotlar

Cevap : D) Batı Trakya Türkleri

Açıklama : Lozan Antlaşması’na göre İstanbul’daki Rumlar (ve Gökçeada/Bozcaada) ile **Batı Trakya’daki Türkler** mübadele dışı (etabli/yerleşik) tutulmuştur. Diğer grupler zorunlu göçe tabi tutulmuştur.

8. Aşağıdakilerden hangisi küreselleşmenin sonuçları arasında yer almaz?

A) Ulus devletlerin sınırları daha belirgin hâle gelmiş, milli kimlikler önem kazanmıştır.
B) Sosyal hareketlilik hızlanmış; uluslararası göçler kolaylaşmıştır.
C) Uluslararası göçlerin etkisiyle yeni ırklar, yeni kültürler, yeni yönetim ve yaşam biçimleri ortaya çıkmıştır.
D) İnsanlar birden fazla yerde yaşayabilme kabiliyeti kazanmıştır.
E) Bireyler ve toplumlar kendilerini çifte vatanlı, çifte uluslu veya çifte devletli olarak kabul edebilmiştir.

Cevap : A) Ulus devletlerin sınırları daha belirgin hâle gelmiş, milli kimlikler önem kazanmıştır.

Açıklama : Küreselleşme, genel tanımı itibarıyla sınırların geçirgenleşmesi, ulus-devlet egemenliğinin aşınması ve melez kimliklerin ortaya çıkması sürecidir. Sınırların belirginleşmesi küreselleşmenin değil, ulus-devlet inşasının veya korumacılığın özelliğidir.

9. Soğuk Savaş döneminin başlamasıyla Türkiye’nin ABD tarafında durduğunu belli eden en önemli gösterge aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kırdan kente göçler
B) Gecekondolaşmanın artması
C) Hızlı sanayileşme
D) Dolar kurunun serbest bırakılması
E) Türkiye’nin NATO’ya üye olması

Cevap : E) Türkiye’nin NATO’ya üye olması

Açıklama : Türkiye’nin 1952 yılında Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü’ne (NATO) üye olması, Batı bloğunda ve ABD’nin yanında yer aldığının en somut askeri ve siyasi kanıtıdır.

10. Aşağıdakilerden hangisi Avrupa ülkelerine Türkiye’den işçi gönderilmesinin Türkiye açısından olumsuz bir sonucudur?

A) İşsizliği azaltması
B) Türkiye’nin kalifiye işgücünün yurt dışında değerlendirilmesi
C) Giden işçilerin her türlü ek maliyetinden kurtulunması
D) İşçi dövizleri ile gelişme politikasının desteklenmesi
E) Artan nüfus artışını frenlemesi

Cevap : B) Türkiye’nin kalifiye işgücünün yurt dışında değerlendirilmesi

Açıklama : İşçi göçü döviz girdisi ve işsizliği azaltma gibi olumlu etkilere sahip olsa da, yetişmiş ve nitelikli (kalifiye) işgücünün kaybedilmesi (“Beyin/Beceri Göçü”) kalkınma açısından olumsuz bir sonuçtur.

11. 1985’lerden sonra büyük şehirlere Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesinden göçenlerin, Karadeniz ve İç Anadolu bölgesinden göçenlere kıyasla hemşehrilik dayanışma ağları kurmaları ve dernekleşmeleri daha zor olmuştur.
Bu zorluğun temel nedeni aşağıdakilerden hangisi olabilir?

A) Ani ve zorunlu göçün, dayanışma ağlarına erişimi zorlaştırması
B) Kentteki rekabetçi ortama direnebilmek için bir dayanışma ağı özelliği gösterir.
C) Büyük kentlerde kimlik bunalımı ve yabancılaşmanın kalıcı håle gelmesine neden olur.
D) Zincirleme göçü besleyen bir göçmen ağı özelliği gösterir.
E) Gündelik hayatta karşılaşılan problemleri çözmek için kullanışlı bir araçtır.

Cevap : A) Ani ve zorunlu göçün, dayanışma ağlarına erişimi zorlaştırması

Açıklama : 1980’lerin sonu ve 90’larda yaşanan göçler genellikle güvenlik nedenli “zorunlu göç” niteliğindedir. Hazırlıksız, ani ve kitlesel olan bu göçler, planlı “zincirleme göç”ün aksine, kentsel dayanışma ağlarının (gecekondu/hemşehri derneği) kurulmasını zorlaştırmıştır.

12. BM Cenevre Sözleşmesi’ne göre vatandaşı olduğu ülkenin dışında bulunan ve kendi ülkesinin korumasından yararlanamayan aşağıdaki gruplardan hangisi mülteci sayılamaz?

A) Yoksulluk sebebiyle ülkesinden ayrılanlar
B) Bir ırka mensubiyeti nedeniyle ülkelerinden ayrılmak zorunda kalanlar
C) Dinî inançları sebebiyle vatandaşı oldukları ülkenin korumasından yararlanamayanlar
D) Belli bir toplumsal gruba mensubiyeti sebebiyle ülkesinden ayrılmak zorunda kalanlar
E) Siyasi düşüncelerinden dolayı zulme uğrayacağından haklı sebeplerle korkanlar

Cevap : A) Yoksulluk sebebiyle ülkesinden ayrılanlar

Açıklama : Cenevre Sözleşmesi’ne göre mültecilik statüsü; ırk, din, milliyet, belirli bir toplumsal gruba üyelik veya siyasi düşünce nedenli zulüm korkusuna dayanır. Salt **ekonomik nedenler** (yoksulluk) mültecilik gerekçesi değildir (bunlar ekonomik göçmendir).

13. İyi gelir düzeyine sahip Avrupa ülkelerinden Akdeniz ülkelerine yapılan emekli göçleri hangi göç kategorisinde değerlendirilebilir?

A) Düzensiz göçler
B) Transit göçler
C) Yaşam tarzı göçleri
D) Sığınmacılık göçleri
E) Hedef ülke göçleri

Cevap : C) Yaşam tarzı göçleri

Açıklama : Daha iyi iklim, daha ucuz veya kaliteli bir yaşam sürmek amacıyla yapılan bu tür gönüllü göçlere literatürde **Yaşam Tarzı Göçü** (Lifestyle Migration) denir.

14. Türkiye’nin 1951 Cenevre Sözleşmesi’ni coğrafi kısıtlama ile imzalaması sonucu hangi ülkeden gelenlere mültecilik hakkı verilmektedir?

A) Müslüman ülkelerden
B) Türk cumhuriyetlerden
C) Komşu ülkelerden
D) Avrupa ülkelerinden
E) Irak ve İran’dan

Cevap : D) Avrupa ülkelerinden

Açıklama : Türkiye, sözleşmeye “coğrafi çekince” koyarak sadece **Avrupa Konseyi üyesi ülkelerden** gelenlere tam “mülteci” statüsü verir. Avrupa dışından gelenlere “şartlı mülteci” veya “geçici koruma” statüsü uygulanır.

15. Türklerin aşağıdaki göçlerinden hangisi “Balkanlaşma göçleri” arasında sayılamaz?

A) Doğu Türkistan’dan göçler
B) Bulgaristan’dan göçler
C) Kafkasya’dan göçler
D) Kırım’dan göçler
E) Yunanistan’dan göçler

Cevap : A) Doğu Türkistan’dan göçler

Açıklama : “Balkanlaşma” veya Balkan göçleri, Osmanlı’nın Balkan topraklarını kaybetmesiyle ilgilidir (Yunanistan, Bulgaristan). Kırım ve Kafkasya da yakın coğrafya (muhacir) göçleridir. Ancak **Doğu Türkistan**, Orta Asya/Çin coğrafyasıdır ve Balkan göçleri kapsamında değerlendirilmez.

16. Hemşehri dernekleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Kırsal kesimden kente gelenlerin “kendileştirme ve ötekileştirme” biçimi ile bir tür toplumsal kimlik vurgusunun yapıldığı yerlerdir.
B) Kentteki rekabetçi ortama direnebilmek için bir dayanışma ağı özelliği gösterir.
C) Büyük kentlerde kimlik bunalımı ve yabancılaşmanın kalıcı håle gelmesine neden olur.
D) Zincirleme göçü besleyen bir göçmen ağı özelliği gösterir.
E) Hemşehrilik ilişkilerinin zayıf olması

Cevap : C) Büyük kentlerde kimlik bunalımı ve yabancılaşmanın kalıcı håle gelmesine neden olur.

Açıklama : Hemşehri dernekleri, göçmenlerin kente uyum sürecinde bir “tampon mekanizma” işlevi görerek dayanışma sağlar. Bu sayede yabancılaşmayı ve kimlik bunalımını **azaltır**, kalıcı hale getirmez.

17. İnsanların sosyal, ekonomik, siyasi veya doğal nedenlerden dolayı coğrafi olarak yer değiştirmelerine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sosyal hareketlilik
B) Taşınma
C) Toplumsal değişme
D) Mültecilik
E) Göç

Cevap : E) Göç

Açıklama : Göç (Migration), bireylerin veya grupların çeşitli nedenlerle bir yerleşim biriminden diğerine yaptıkları kalıcı veya yarı kalıcı yer değiştirme hareketidir.

18. Başladığı nokta ile bittiği nokta açısından küresel göç eğilimlerine bakıldığında, göçlerin belli bir ana akım yönü vardır. Aşağıdaki göçlerden hangisi bu ana akım göçlerinin yönü için örnek verilemez?

A) Küçük ülkelerden büyük ülkelere göçler
B) Fakir ülkelerden zengin ülkelere göçler
C) Batı ülkelerinden doğu ülkelerine göçler
D) Çevre ülkelerden merkez ülkelere göçler
E) Sömürülen ülkelerden sömüren ülkelere göçler

Cevap : C) Batı ülkelerinden doğu ülkelerine göçler

Açıklama : Küresel göçün ana akımı genellikle Güney’den Kuzey’e veya Doğu’dan Batı’ya (gelişmemişten gelişmişe) doğrudur. **Batı’dan Doğu’ya** kitlesel göç, ana akım bir eğilim değildir.

19. Aşağıdakilerden hangisi azınlıkların ve/veya gayrimüslimlerin kitlesel biçimde Türkiye’den göç etmelerine neden olan olaylar arasında yer almaz?

A) 6-7 Eylül 1955 olayları
B) 1948 yılında İsrail Devleti’nin kurulması
C) 1964 yılında Kıbrıs’taki çatışmaların Türkiye’ye yansıması
D) 1942 yılında çıkarılan varlık vergisi
E) 1961 yılında Türkiye’nin Almanya ile işgücü anlaşması imzalaması

Cevap : E) 1961 yılında Türkiye’nin Almanya ile işgücü anlaşması imzalaması

Açıklama : 1961 İşgücü Anlaşması, Türkiye vatandaşı olan (çoğunluğu Müslüman Türk) işçilerin Almanya’ya “misafir işçi” olarak gitmesini sağlamıştır. Azınlıkların veya gayrimüslimlerin ülkeden kaçışı/göçü ile ilgili bir olay değildir.

20. Aynı toprağa ait olma nedeniyle yerel bir yurtseverlik anlayışını çağrıştıran ve memleketin dışında anlam kazandığı düşünülen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ulusalcılık
B) Yurtseverlik
C) Hemşehrilik
D) Hısımlık
E) Akrabalık

Cevap : C) Hemşehrilik

Açıklama : Hemşehrilik, aynı memleketten olan kişilerin gurbette (şehir dışında) birbirlerine duydukları yakınlık ve dayanışma duygusudur; yerel bir yurtseverlik biçimidir.