Konuşma ve Beden Dili 2024-2025 Final Soruları

Giriş

İletişim, sadece kelimelerin aktarımı değil, aynı zamanda ses tonu, beden dili ve dinleyici analizini kapsayan bütünsel bir süreçtir. Bu derste, etkili bir konuşma hazırlamanın incelikleri, sözsüz iletişimin tarihçesi, beden dilinin şifreleri ve konuşma bozukluklarının temel nedenleri ele alınacaktır.

Etkili Konuşma ve Hazırlık Süreci

Etkili bir konuşma yapmak için ses tonu, içerik ve beden dili uyum içinde olmalıdır.

• Hız ve Akıcılık: Konuşma hızı çok yavaş tutulmamalıdır; bu durum dinleyicinin sıkılmasına neden olur. Konuşma dilinin en önemli özelliği, insanlara hızlı tepki verme imkanı sağlayan hız ve esnekliğidir.
• Dinleyici Analizi: Başarılı bir hazırlık için dinleyicilerin yaş, eğitim gibi demografik özelliklerinin belirlenmesi şarttır. Bu analiz yapılmazsa, içerik dinleyicinin ilgisini çekmez ve mesajın anlaşılması zorlaşır.
• Vurgu ve Tonlama: Bu tekniklerin etkili kullanılmaması, dinleyicinin dikkatinin dağılmasına ve mesajın etkisizleşmesine yol açar. Gereksiz ve uzun duraklamalar da dinleyiciyi zihinsel olarak konuşmadan koparır.

Sözsüz İletişim ve Beden Dili

Sözsüz iletişim çalışmaları, özellikle 1960’lı yıllarda yaygınlaşmış ve gelişmiş kayıt cihazları sayesinde bilimsel bir zemine oturmuştur.

• Görsel Sinyaller: Jestler, yüz ifadeleri, duruş ve göz teması görseldir. Ancak ses tonu, sözsüz iletişimde yer alsa da görsel değil, işitsel (vokal) bir sinyaldir.
• Beden Dili İşaretleri:
  • Ayaklar: Ayakların kapıya veya çıkışa dönük olması, kişideki ayrılma arzusunu gösterir.
  • Duruş (Postür): Ayakta dururken, otururken veya yürürken vücudun tutulma şeklidir. (Not: Mesafe/Proksemik ile karıştırılmamalıdır).
  • Oturma Şekli: Ayak bilekleri çapraz ve ayaklar dizlerin altında olacak şekilde oturmak, genellikle rahatlık ve düşüncelilik işaretidir.

Konuşma Dili, Yazı Dili ve Duygular

Konuşma dili, yazı diline göre daha az resmidir; çünkü dilbilgisi kurallarına uyma zorunluluğu daha azdır. Yazı dili ise daha resmi ve standart bir yapıya sahiptir.

Temel insani duygular (korku, sevinç, tiksinti vb.) yüz ifadeleriyle aktarılır. Ancak sarılma bir duygu değil, bir eylemdir.

İletişim Engelleri ve Mesafeler

İletişimi engelleyen faktörler arasında önyargılar, statü farkları ve kültürel engeller bulunur. Buna karşın sempati duymak bir iletişim engeli değildir.

Mesafeler: Tanımadığımız insanlarla aramızda koruduğumuz, yaklaşık 2.5 metre ve üzeri olan mesafe Genel (Kamusal) Mesafe olarak adlandırılır.

Konuşma Bozuklukları

• Akıcılık Bozukluğu: Konuşma akışında istemsiz duraklamalar, tekrarlar veya ses uzatmaları (kekemelik gibi) ile karakterizedir.
• Genetik Faktör: Konuşma ve dil gelişimiyle ilişkili olan ve mutasyonu bozukluklara yol açan gen FOXP2 genidir.

1. Birey etkili bir konuşma yapabilmek için aşağıdakilerden hangisini yapmamalıdır?

A) Ses tonunu iyi ayarlamalıdır.
B) Dinleyicilerin ilgisini çekecek konular seçmelidir.
C) Beden dilini bilinçli kullanmalıdır.
D) Konuşma hızını çok yavaş tutmalıdır.
E) Nefesini doğru kullanmalıdır.

Cevap : D) Konuşma hızını çok yavaş tutmalıdır.

Açıklama : Etkili bir konuşmada, ses tonu, içerik, beden dili ve nefes kullanımı önemlidir. Ancak konuşma hızının **çok yavaş tutulması** (D), dinleyicinin sıkılmasına ve dikkatinin dağılmasına neden olur; bu nedenle etkili konuşma için yapılmaması gereken bir davranıştır. Konuşma hızı, anlaşılır ve akıcı olmalıdır.

2. Sözsüz iletişimdeki görsel sinyaller aşağıdakilerden hangisini içermez?

A) Jest
B) Yüz ifadesi
C) Duruş
D) Göz teması
E) Ses tonu

Cevap : E) Ses tonu

Açıklama : Sözsüz iletişimde jestler, yüz ifadeleri, duruş ve göz teması **görsel** kanalla algılanan sinyallerdir. **Ses tonu** (E) ise işitsel (vokal) bir sinyaldir, görsel kategoriye girmez.

3. Hangi konuşma bozukluğu türü, konuşma akışında istemsiz duraklamalar, tekrarlar veya ses uzatmaları ile karakterize edilir?

A) Artikülasyon bozukluğu
B) Duygusal bozukluk
C) Akıcılık bozukluğu
D) Dil bozukluğu
E) Ses bozukluğu

Cevap : C) Akıcılık bozukluğu

Açıklama : Konuşma akışının, ritminin ve hızının istemsiz duraklamalar, tekrarlar (kekemelik gibi) veya uzatmalarla kesintiye uğraması durumu, **Akıcılık bozukluğu** (C) olarak tanımlanır.

4. Aşağıdakilerden hangisi dinleyici analizinin konuşma hazırlığında etkili olmasını sağlayan bir unsurdur?

A) Konuşmanın süresi belirlenir, ancak dinleyicilerin özellikleri göz ardı edilir.
B) Dinleyicilerin hangi tepkileri vereceği önceden kestirilemez.
C) Dinleyicilerin demografik özelliklerinin belirlenmesi, konuşmanın içeriğinin onlara göre şekillendirilmesini sağlar.
D) Konuşmacının fiziksel özellikleri daha önemli hale gelir.
E) Dinleyicilerin beklentileri konuşma sırasında dikkate alınmaz.

Cevap : C) Dinleyicilerin demografik özelliklerinin belirlenmesi, konuşmanın içeriğinin onlara göre şekillendirilmesini sağlar.

Açıklama : Dinleyici analizi, dinleyicilerin yaş, eğitim, ilgi alanı gibi **demografik özelliklerinin** belirlenmesini ve konuşma içeriğinin bu özelliklere göre **uyarlanmasını** (C) sağlayarak konuşmanın etkili olmasını mümkün kılar.

5. Aşağıdakilerden hangisi “duraklamaların” etkili kullanılmamasından kaynaklanabilecek olumsuz sonuçlardan biridir?

A) Konuşmacının konuyu yeterince vurgulamasına yardımcı olur.
B) Konuşmacının söylediklerinin kolayca anlaşılmasını sağlar.
C) Dinleyiciler üzerinde olumlu bir izlenim bırakır.
D) Mesajın netliğini artırır ve anlaşılırlığı sağlar.
E) Dinleyicilerin zihinsel olarak sıkılmasına ve konuşmadan kopmasına yol açar.

Cevap : E) Dinleyicilerin zihinsel olarak sıkılmasına ve konuşmadan kopmasına yol açar.

Açıklama : Duraklamalar yerinde kullanıldığında etkiyi artırır; ancak **etkili kullanılmaması** (gereksiz, çok uzun veya sık duraklamalar), dinleyicinin dikkatinin dağılmasına, **zihinsel olarak sıkılmasına ve konuşmadan kopmasına** (E) neden olur.

6. Sözsüz iletişimin bilimsel olarak incelenmesi neyin geliştirilmesiyle mümkün hale gelmiştir?

A) Psikolojik teorilerin
B) Gelişmiş kayıt cihazlarının
C) Dil bilim teorilerinin
D) Kapsamlı araştırma metodolojilerinin
E) Kültürler arası etkileşimlerin

Cevap : B) Gelişmiş kayıt cihazlarının

Açıklama : Sözsüz iletişimin (jest, mimik vb.) detaylı ve bilimsel olarak incelenebilmesi, anlık hareketleri kaydedip tekrar tekrar izlemeye olanak sağlayan **gelişmiş kayıt cihazlarının** (kamera, video vb.) (B) geliştirilmesiyle mümkün olmuştur.

7. Konuşma dilinin hangi özelliği, insanların hızlı bir şekilde tepki vermesini sağlar?

A) Argo ve slang kullanımı
B) Hız ve esneklik
C) Doğallık ve sadelik
D) Duygusal ifade
E) Sosyal ve kültürel bağlam

Cevap : B) Hız ve esneklik

Açıklama : Konuşma dili, anlık ve dinamik bir süreçtir. Onun **hız ve esneklik** (B) özelliği, iletişimin akıcı olmasını ve insanların durumlara karşı **hızlı bir şekilde tepki verebilmesini** sağlar.

8. Aşağıdakilerden hangisi yüz ifadeleriyle aktardığımız temel insani duygularımızdan biri değildir?

A) Aşağılama
B) Tiksinti
C) Korku
D) Sevinç
E) Sarılma

Cevap : E) Sarılma

Açıklama : Temel evrensel duygular (korku, sevinç, tiksinti, aşağılama, üzüntü, şaşkınlık, öfke) yüz ifadeleriyle aktarılır. Ancak **sarılma** (E), bir duygu değil, dokunsal (haptik) bir **eylem** veya **davranıştır**.

9. Aşağıdakilerden hangisi beden dili türlerinden biri değildir?

A) Sesin vurgusu
B) El hareketleri
C) Kol hareketleri
D) Mimikler
E) Jestler

Cevap : A) Sesin vurgusu

Açıklama : Beden dili; el-kol hareketleri (jestler), yüz ifadeleri (mimikler), duruş ve göz teması gibi görsel unsurları kapsar. **Sesin vurgusu** (A) ise **sözsüz iletişim** kapsamında olsa da, beden dili (kinezik) değil, **paradil** (ses dili) kategorisine girer.

10. Konuşma bozukluklarının gelişiminde en önemli genetik faktörlerden biri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Serebral palsi
B) FOXP2 geni mutasyonu
C) Sosyal anksiyete bozukluğu
D) Stresli aile ortamı
E) Çevresel gürültü kirliliği

Cevap : B) FOXP2 geni mutasyonu

Açıklama : Dil ve konuşma yeteneğinin gelişimiyle doğrudan ilişkili olduğu keşfedilen ve mutasyonu halinde ciddi konuşma/dil bozukluklarına yol açan gen, **FOXP2 geni**dir (B).

11. Baş hareketleri 3 ana düzlem üzerinde incelenmektedir: Sagittal düzlem, dönen düzlem ve yanal düzlem. Aşağıda verilen, sagittal düzlem ile ilgili bilgilerden hangisi doğrudur?

A) Başın yukarıya (yüksek sagittal) veya aşağıya (alçak sagittal) dikey hareketidir.
B) Başın inkâr hareketi ile ilişkili veya bir yandan diğer yana, kontrol ve uyanıklık durumlarıyla yakından bağlantılı, maksimum dikkat gerektiren yatay hareketidir.
C) Kendimizi güvende hissettiğimiz ve güvenilir olduğumuz durumlara veya kişilere doğru başımızı eğeriz.
D) İki kişi arasındaki ilişkinin nasıl olduğunu başlarının yana dönük olmasından anlayabiliriz.
E) Başın omuzlara doğru yanal hareketinin olduğu, güven düzlemidir.

Cevap : B) Başın inkâr hareketi ile ilişkili veya bir yandan diğer yana, kontrol ve uyanıklık durumlarıyla yakından bağlantılı, maksimum dikkat gerektiren yatay hareketidir.

Açıklama :

12. Aşağıdakilerden hangisinde dinleyici analizinin başarılı bir konuşma hazırlığında ele alınmaması durumunda ortaya çıkabilecek etkilerden biri doğru verilmiştir?

A) Dinleyici analizi yapılmadığında, konuşmanın süresi dinleyicilerin beklentilerine uygun olur.
B) Dinleyici analizi yapılmazsa, konuşmacı içeriği daha doğru bir şekilde sunar.
C) Dinleyicilerin konuyla ilgisi arttığı için, konuşmanın etkisi artar.
D) Konuşma içeriği dinleyicilerin ilgisini çekmez ve mesajın anlaşılması zorlaşır.
E) Dinleyici analizi yapılmadığında konuşmanın amacını belirlemek daha kolay olur.

Cevap : D) Konuşma içeriği dinleyicilerin ilgisini çekmez ve mesajın anlaşılması zorlaşır.

Açıklama : Dinleyici analizi yapılmazsa, hedef kitlenin ilgi, bilgi düzeyi ve beklentileri bilinemez. Bu durumda hazırlanan içerik dinleyiciye hitap etmeyebilir, **ilgilerini çekmez** ve mesajın **anlaşılması zorlaşır** (D).

13. Sözsüz iletişim hangi yıl yaygın olarak araştırılmaya başlanmıştır?

A) 1950’ler
B) 1990’lar
C) 1980’ler
D) 2000’ler
E) 1960’lar

Cevap : E) 1960’lar

Açıklama : Sözsüz iletişim üzerine bilimsel çalışmalar 1950’lerde başlasa da, bu alanın bağımsız bir disiplin olarak **yaygınlaşması ve yoğun ilgi görmesi** özellikle **1960’lı yıllarda** (E) olmuştur (Albert Mehrabian vb. çalışmalarıyla).

14. Aşağıdakilerden hangisi yazı dilinin bir özelliğidir?

A) Resmi ve standart yapı
B) Günlük hayata uygunluk
C) Argo kullanımı
D) Doğaçlama yapma
E) Duygusal ifade

Cevap : A) Resmi ve standart yapı

Açıklama : Konuşma dilinin aksine, **yazı dili** daha kurallı, planlı, kalıcı ve genellikle **resmi ve standart bir yapıya** (A) sahiptir. Argo ve doğaçlama daha çok konuşma diline aittir.

15. Beden dili ile ilgili aşağıda verilen açıklamalardan hangisi yanlıştır?

A) Ayak bilekleri çapraz ve ayaklar dizlerin altında olacak şekilde yere oturmak genellikle rahatlık ve düşünceliliğin bir işareti olarak görülür.
B) Beden yöneliminin derecesi, diğer kişiye yönelik durumu veya dereceyi belirtir.
C) Dik bir duruş güveni gösterebilirken, kambur bir duruş üzüntüyü veya ilgisizliği gösterebilir.
D) Ayakta dururken, yürürken, otururken veya uzanırken vücudun tutulma şekline mesafe denir.
E) Duruşun gevşemesi tutumları iletmeye hizmet ederken, gergin bir duruş boyun eğme ve endişeyi iletebilir.

Cevap : D) Ayakta dururken, yürürken, otururken veya uzanırken vücudun tutulma şekline mesafe denir.

Açıklama : Ayakta dururken, otururken vb. vücudun tutulma şekline **Duruş (Postür)** denir. **Mesafe** (Proksemik) ise kişiler arasındaki fiziksel uzaklığı ifade eder. Bu nedenle D şıkkındaki tanım yanlıştır.

16. Konuşma dilinin yazı diline göre daha az resmi olması hangi özelliğiyle ilgilidir?

A) Dilbilgisel kurallara uyma zorunluluğunun az olması
B) Anlık tepkileri ifade etme yeteneği
C) Argo ve slang kullanımının yaygın olması
D) Doğal ve sade olması
E) Daha çok şahıs zamirlerine yer vermesi

Cevap : A) Dilbilgisel kurallara uyma zorunluluğunun az olması

Açıklama : Konuşma dili, anlık ve doğal olduğu için yazı dilindeki katı gramer ve **dilbilgisi kurallarına uyma zorunluluğunun daha az olması** (A), onun daha az resmi ve daha esnek olmasının temel nedenidir.

17. Konuşma sırasında kullanılan vurgu ve tonlama tekniklerinin etkili bir şekilde kullanılmaması ne tür sorunlara yol açabilir?

A) Dinleyicinin dikkati kolayca dağılabilir ve mesaj etkisiz hale gelebilir.
B) Konuşma süresi uzar ve dinleyicinin ilgisi artar.
C) Konuşmacının ses seviyesi düşer ve mesaj net iletilemez.
D) Konuşmacı mesajını daha hızlı iletir ve iletişim kolaylaşır.
E) Dinleyicinin konuyu daha derinlemesine anlaması sağlanır.

Cevap : A) Dinleyicinin dikkati kolayca dağılabilir ve mesaj etkisiz hale gelebilir.

Açıklama : Vurgu ve tonlama (monotonluktan kaçınma), konuşmayı canlı tutar. Bunların **etkili kullanılmaması** (monoton konuşma), **dinleyicinin dikkatinin dağılmasına** ve mesajın duygusunun kaybolarak **etkisiz hale gelmesine** (A) neden olur.

18. Ayakların baktığı yön, çıkışa işaret ediyorsa bu durum aşağıdakilerden hangisini akla getirir?

A) Güven duygusunu
B) Utanma duygusunu
C) Kendini beğenmeyi
D) Ayrılma arzusunu
E) Koruma arzusunu

Cevap : D) Ayrılma arzusunu

Açıklama : Beden dilinde ayaklar, kişinin gitmek istediği yönü gösterir. Eğer ayaklar kapıya veya çıkışa dönükse, bu durum kişinin oradan gitmek istediğini, yani **ayrılma arzusunu** (D) gösterir.

19. “Birbirlerini hiç tanımayan insanların mümkün olduğunca korumaya çalıştıkları ve aşağı yukarı 2,5 metrelik bir mesafeye ….. denir.” açıklamasında yer alan boşluğa aşağıdaki kavramlardan hangisi gelmelidir?

A) beden dili
B) sosyal mesafe
C) genel mesafe
D) kişisel mesafe
E) beden yönelimi

Cevap : C) genel mesafe

Açıklama : Mahremiyet alanlarında, tanımadığımız kişilerle aramızda koruduğumuz ve toplumsal alanlarda (sokak, AVM vb.) geçerli olan en uzak mesafe (3.5 m ve üzeri veya tanıma göre 2.5 m – 3 m civarı) **Genel (Kamusal) Mesafe** (C) olarak adlandırılır. (Not: 2.5 m genellikle sosyal-genel sınırıdır, sorudaki tanım genel mesafeye işaret etmektedir).

20. Aşağıdakilerden hangisi iletişim engellerinden biri olamaz?

A) Önyargılar
B) Statü farkı
C) Sempati duyma
D) Bireysel engeller
E) Kültürel engeller

Cevap : C) Sempati duyma

Açıklama : İletişim engelleri; önyargılar, statü farkları, kültürel farklılıklar ve bireysel (psikolojik) faktörlerdir. **Sempati duyma** (C) ise genellikle iletişimi kolaylaştıran, yakınlık kurmayı sağlayan pozitif bir duygudur, bir engel değildir (Empati ile karıştırılsa bile, sempati de iletişimi koparmaz, taraf tutmaya neden olabilir ama engel kategorisinde sayılmaz).