Spor Tarihi 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Spor tarihi, sadece fiziksel aktivitelerin değil, aynı zamanda kültürel, askeri ve eğitimsel süreçlerin tarihidir. Bu derste Antik Yunan’dan Osmanlı’ya, modern Olimpiyatların kuruluşundan Türkiye’nin spor tarihine kadar geniş bir perspektif sunulmaktadır.

Antik ve Klasik Dönem

• Paideia: Antik Yunan’da ideal insanın (fiziksel ve zihinsel olarak) yetiştirilmesini amaçlayan eğitim anlayışıdır.
• Hititler: Anadolu medeniyetleri içinde, özellikle boğa akrobasisinin (Bull-leaping) görüldüğü uygarlıktır.
• Rousseau: “Emile” eserinde, bilge bir aklın ancak dinç bir bedenle (sporcu dinçliği) birleştiğinde özgür olabileceğini savunmuştur.
• Erasmus: Rönesans ve Reform döneminde beden eğitimini entelektüel gelişimin bir parçası olarak görmüştür.

Osmanlı Dönemi Spor Kültürü

• İlk Eser: Osmanlı’da spor üzerine yazılan ilk kitap, 1891’de Ali Faik (Üstünidman) Bey tarafından yazılan “Jimnastik” (Riyazet-i Bedeniye) adlı eserdir.
• Spor Basını: İlk spor yazıları İstanbul’da “Servet-i Fünun” dergisinde yayımlanmıştır (1891, Eskrim üzerine).
• Spor Tekkeleri: Hem dini/kültürel eğitim veren hem de sportif (güreş, okçuluk) antrenman yapılan kurumlardır.
• Geleneksel Oyunlar:
  • Cirit: Hem atlı hem yaya olarak oynanan ata sporudur.
  • Beyge: Evlenme çağındaki kızın atla kaçtığı, taliplerin yakalamaya çalıştığı oyundur.
• Cuma Ligi: 1913’te İstanbul Ligi’ne (Pazar Ligi) alınmayan Türk takımları tarafından kurulan ligdir.

Modern Olimpiyatlar ve Türkiye

• Kurucu: Modern Olimpiyatların mimarı Baron Pierre de Coubertin’dir.
• Yapılamayan Oyunlar: Savaşlar (1916, 1940, 1944) ve pandemi (2020) nedeniyle düzenlenemeyen/ertelenen oyunlardır. 1906 Atina ise “Ara Olimpiyat” olarak bilinir.
• Türkiye’nin Katılımı: Türkiye Cumhuriyeti ilk kez 1924 Paris Olimpiyatları’na katılmıştır.
• Madalyalar:
  • İlk Altın: Yaşar Erkan (1936 Berlin, Güreş).
  • Okçulukta İlk Altın: Mete Gazoz (2020 Tokyo).

Spor Felsefesi ve Kavramlar

• Lusorik/Prelusorik: Bernard Suits’in oyun tanımında “oyunun içsel amacı” ve “kurallar olmasaydı ulaşılmak istenen amaç” ayrımıdır.
• Rekreasyon: Erdemli’ye göre, modern yaşamdan kopan insanın kendi cevherini ortaya çıkarmak için duyduğu gereksinimdir.
• Geleneksel Sporlar: Esporun (dijital spor) karşısında, fiziksel aktiviteye dayalı modern sporlar literatürde “geleneksel sporlar” olarak adlandırılmaya başlanmıştır.

1. “Osmanlı’da spor hakkında çalışılan ilk kitabın, 1891 yılında Mekteb-i Sultani Beden Eğitimi hocası ….. Bey’in imzasıyla yayımlanan Jimnastik diğer bilinen bir adıyla Riyazet-i Bedeniye olduğu bilinmektedir” cümlesinde boş bırakılan yere gelmesi uygun isim hangisidir?

A) Selim Sırrı
B) Ali Faik
C) Aleko Mulos
D) Satı
E) Ethem Nejat

Cevap : B) Ali Faik

Açıklama : Osmanlı döneminde spor ve beden eğitimi üzerine yazılan ilk eserlerden biri olan “Jimnastik” (Riyazet-i Bedeniye), Mekteb-i Sultani (Galatasaray Lisesi) öğretmenlerinden **Ali Faik (Üstünidman)** Bey tarafından kaleme alınmıştır.

2. ….. göre bireyin başkalarının değil kendi düşüncelerine göre hareket etmesi için iki şeyi birleştirmesi gerekir: güçlü ve dinç olmak ki böylelikle daha hassas ve adil olabilsin. O’na göre bu, bilge bir insanın aklının ve bir sporcunun dinçliğinin birleşmesi ile sağlanır.
Cümlesinde boş bırakılan yere gelmesi uygun olan ifade aşağıdakilerden hangisidir?

A) GuthMuths’a
B) Rousseau’ya
C) Nachtegall’a
D) Basedow’a
E) Guttmann’a

Cevap : B) Rousseau’ya

Açıklama : Jean-Jacques **Rousseau**, “Emile” adlı eserinde doğaya dönüşü ve çocuğun hem bedenen hem de zihnen özgürce gelişmesini savunmuştur. Güçlü bir bedenin, zihinsel ve ahlaki gelişim için temel olduğunu belirtmiştir.

3. “Antik Yunan kültürünü yaratan kültür idealinin temelindeki eğitime ilişkin olarak, yüksek türde bir insanın yaratılması amacına uygun olarak hem bireyin hem de toplumun gelişimi adına -belirli bir ideale göre insan karakterini şekillendirmek- amaçlı bir eğitim anlayışıdır.” şeklinde ifade bulan eğitim anlayışının adı nedir?

A) Psyche
B) Pharmacea
C) Panacea
D) Poena
E) Paideia

Cevap : E) Paideia

Açıklama : Antik Yunan’da ideal insanın yetiştirilmesi, fiziksel ve zihinsel eğitimin bir bütün olarak ele alındığı kültürel eğitim sistemine **Paideia** adı verilir.

4. Aşağıdakilerden hangisi Suits’in ‘oyun oynama’ tanımı çerçevesinde açıkladığı amaçlardan ikisidir?

A) Modern amaçlar – pre-modern amaçlar
B) Antrenman amaçları – müsabaka amaçları
C) Lusorik amaçlar – prelusorik amaçlar
D) Oyun amaçları – beden eğitimi amaçları
E) Genel amaçlar – özel amaçlar

Cevap : C) Lusorik amaçlar – prelusorik amaçlar

Açıklama : Bernard Suits, oyun oynamayı tanımlarken “Oyunun kendi içindeki amacı” (**Lusorik**) ve “Oyunun kuralları olmasaydı ulaşılmak istenen durum” (**Prelusorik**) ayrımını yapmıştır.

5. Modern Olimpiyatlar’ın kurucusu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Pierre de Louboutin
B) Pierre de Coubertin
C) Pierre Bourdieu
D) Pierre de Cardin
E) Pierre Joseph Proudhon

Cevap : B) Pierre de Coubertin

Açıklama : Modern Olimpiyat Oyunları’nın kurucusu ve Uluslararası Olimpiyat Komitesi’nin (IOC) mimarı Fransız eğitimci **Baron Pierre de Coubertin**’dir.

6. Duvar kabartmaları, tablet metinleri ve vazo bezemelerine yansımış av, atletik yarışmalar, güreş, boks, dans ve akrobatik cimnastik hareketlerinin gözlemlenmesinin yanında ….. özgü bir etkinlik de boğa akrobasisidir.
Cümlesinde boş bırakılan yere gelmesi uygun olan ifade aşağıdakilerden hangisidir?

A) Urartular’a
B) Frigyalılar’a
C) Lidyalılar’a
D) İyonyalılar’a
E) Hititler’e

Cevap : E) Hititler’e

Açıklama : Anadolu medeniyetleri içinde, özellikle dini törenlerde yapılan boğa üzerindeki akrobatik hareketler (Bull-leaping) ve spor tasvirleri **Hititler** (ve Girit/Minos uygarlığı ile bağlantılı olarak) ile özdeşleşmiştir.

7. Aşağıdakilerden hangisi Ara Olimpiyat’tır?

A) 1912 Stockholm
B) 1906 Atina
C) 1908 Londra
D) 1900 Paris
E) 1904 St. Louis

Cevap : B) 1906 Atina

Açıklama : 1896’daki ilk oyunlardan 10 yıl sonra, Olimpiyat hareketini canlandırmak amacıyla Atina’da düzenlenen, ancak daha sonra IOC tarafından resmi olarak tanınmayan oyunlara **1906 Ara Olimpiyatları** denir.

8. “Osmanlı’da spor haberciliği İstanbul’da başlamıştır. Spor basını olarak isimlendirilen spor ile ilgili ilk yazı, İstanbul’da yayımlanmış ….. Dergisi’nin 14 Mart 1891 tarihli yayınında Osmanlılar ile buluşmuştur. Yazının içeriği eskrim sporu üzerinedir.” cümlesinde boş bırakılan yere gelmesi uygun ifade nedir?

A) Milli Tetebbular
B) Genç Kalemler
C) Envar-ı Zeka
D) Dergah
E) Servet-i Fünun

Cevap : E) Servet-i Fünun

Açıklama : Osmanlı’da modern anlamda sporla ilgili ilk görsel ve yazıların yer aldığı, spor kültürünün yayılmasında etkili olan en önemli dergi **Servet-i Fünun**’dur.

9. Türkiye’ye okçuluk branşında ilk Olimpiyat altın madalyasını getiren sporcumuz aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kerem Ersü
B) Damla Günay
C) Yasemin Ecem Anagöz
D) Begül Löklüoğlu
E) Mete Gazoz

Cevap : E) Mete Gazoz

Açıklama : **Mete Gazoz**, 2020 Tokyo Olimpiyatları’nda okçuluk branşında şampiyon olarak Türkiye’ye bu daldaki ilk altın madalyayı kazandırmıştır.

10. “1913 yılında maçlara kabul edilmeyen okullar …… Ligi’ni (İstanbul Şampiyon Ligi) kurmuştur. Bu lig, İngilizler tarafından kurulmuştur, ama 1908 senesinde Fenerbahçe ve beraberinde birkaç Türk kulüp lige kabul edilmiştir.”
Yukarıdaki ifadede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Cuma
B) Futbol
C) Arife
D) Basketbol
E) Pazar

Cevap : A) Cuma

Açıklama : İstanbul Ligi’ne (Pazar Ligi) alınmayan Türk takımları tarafından kurulan ve maçlarını Cuma günleri oynadıkları için bu adı alan lig, **Cuma Ligi**’dir.

11. Osmanlı’da da oynanan hem yaya hem de atlı müsabakaları olan spor aşağıdakilerden hangisidir?

A) Matrak
B) Çevgan
C) Cirit
D) Güreş
E) Tomak

Cevap : C) Cirit

Açıklama : **Cirit**, Türklerin en eski ata sporlarından biridir. Genellikle at üzerinde oynanmakla birlikte, eğitim amaçlı veya çocuklar arasında “Yaya Cirit” şeklinde oynanan versiyonları da mevcuttur.

12. “…….oyununda amaç evlenme çağına gelmiş kızların talip olanlar arasında seçim yapabilmesidir. Kıza en iyi ve en hızlı at verilir ve verilen işaretle kız koşmaya başlar. Kızın talipleri onu kovalar ve onu yakalayıp kucaklayan genç kazanmış olur ve hemen yarıştan sonra kız ile nikahlanır. Eğer kızın istemediği bir talip yaklaşırsa kız elindeki kamçısıyla onu uzaklaştırır”
Yukarıdaki ifadede boş bırakılan yere gelmesi uygun olan oyun hangisidir?

A) Matrak
B) Cirit
C) Kabak
D) Beyge
E) Tomak

Cevap : D) Beyge

Açıklama : Orta Asya Türk kültüründe, evlilik çağına gelen kızın at üzerinde kaçtığı ve damat adaylarının onu yakalamaya çalıştığı oyun **Beyge** (Kızbörü/Gökbörü varyasyonu) olarak bilinir.

13. Erdemli (2008) deyişiyle; “Yaşamımızı gerçek temelleri üzerine oturtacak, İnsan yanımızı doyuracak tek şey içimizde ortaya çıkarılmayı bekleyen kendi cevherimizdir. Onu somutlaştıracağımız yaratıcı yaşamdan değişik nedenlerle kopmuşuzdur. İşte bu durumda bir gereksinme olarak ….. ortaya çıkar.
Cümlesinde boş bırakılan yere aşağıdaki kavramlardan hangisinin gelmesi uygundur?

A) özgürlük
B) oyun
C) özgünlük
D) rekreasyon
E) boş zaman

Cevap : D) rekreasyon

Açıklama :

14. Eğitimin, sınıf gözetmeksizin herkes için önemli olduğuna inanmış ve beden eğitimi ve spora da entelektüel dünyanın gelişimine olan katkısı açısından yaklaşmış, hem Rönesans hem de Reform için önemli düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

A) Rene Descartes
B) George Berkley
C) Desiderus Erasmus
D) Francis Bacon
E) John Locke

Cevap : C) Desiderus Erasmus

Açıklama : **Erasmus**, Rönesans hümanizminin en büyük temsilcilerinden biri olarak eğitimin evrenselliğini savunmuş ve beden eğitimini zihinsel gelişimin bir parçası olarak görmüştür.

15. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı’da hem dini hem kültürel hem de sportif bir eğitim merkezi gibi görülmektedir?

A) Gürzcü vakıfları
B) Okmeydanları
C) Spor tekkeleri
D) Talimhaneler
E) Spor dernekleri

Cevap : C) Spor tekkeleri

Açıklama : Osmanlı’da pehlivanların ve okçuların yetiştiği, hem dini/ahlaki eğitimin verildiği hem de fiziksel antrenmanların yapıldığı kurumlar **Spor Tekkeleri**dir (Örn: Pehlivan Tekkeleri, Okçular Tekkesi).

16. Aşağıdakilerin hangisinde çeşitli nedenlerle düzenlenmeyen Olimpiyatlar doğru verilmiştir?

A) 1906 Atina-1940 Helsinki-1980 Moskova – 2020 Tokyo
B) 1940 Helsinki-1944 Londra-1980 Moskova – 2020 Tokyo
C) 1916 Berlin-1944 Londra 1980 Moskova – 2020 Tokyo
D) 1916 Berlin-1940 Helsinki-1944 Londra – 2020 Tokyo
E) 1916 Berlin 1940 Helsinki-1980 Moskova-2020 Tokyo

Cevap : D) 1916 Berlin-1940 Helsinki-1944 Londra – 2020 Tokyo

Açıklama : Savaşlar ve pandemi nedeniyle yapılamayan veya ertelenen olimpiyatlar: **1916** (I. Dünya Savaşı), **1940** ve **1944** (II. Dünya Savaşı) iptal edilmiştir. **2020** Tokyo ise pandemi nedeniyle 2021’e ertelenmiştir (ancak 2020 adıyla anılır ve “zamanında yapılamayan” kategorisindedir).

17. Aşağıdakilerden hangisi “7 Şövalye Becerisi”nden biri değildir?

A) Adab-ı muaşeret ve dans bilme
B) Yüz ve sırtüstü yüzme
C) Güzel ok atma
D) Atlayıp zıplama
E) Güreşme ve iyi kılıç kullanma

Cevap : D) Atlayıp zıplama

Açıklama : “7 Şövalye Becerisi (Yedi Şövalye Erdemi)” Orta Çağ’da şövalyelerin sahip olması beklenen temel becerilerdir. Klasik listede şunlar yer alır:
-At binme
-Yüzme
-Ok atma
-Kılıç kullanma / güreş
-Avlanma
-Satranç oynama
-Şiir, müzik, adab-ı muaşeret (soylu davranışlar, dans)
Bu beceriler arasında “atlayıp zıplama” yer almaz.

18. Esporun yaygınlaşmasıyla beraber modern sporların literatürde genellikle ….. sporlar olarak adlandırıldığı görülmüştür.
Cümlesinde boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisinin gelmesi uygundur?

A) geleneksel
B) muhafazakar
C) çağdaş
D) tutucu
E) eski moda

Cevap : A) geleneksel

Açıklama : Dijital ortamda yapılan Espor’un (Elektronik Spor) karşısında, fiziksel aktiviteye dayalı alışılagelmiş sporlar literatürde **Geleneksel Sporlar** olarak tanımlanmaktadır.

19. Türk Olimpiyat tarihinin ilk altın madalyası güreş branşında elde edilmiştir. Buna göre, ilk Olimpiyat şampiyonumuz kimdir?

A) Yaşar Erkan
B) Ahmet Kireççi
C) Gazanfer Bilge
D) Celal Atik
E) Yaşar Doğu

Cevap : A) Yaşar Erkan

Açıklama : 1936 Berlin Olimpiyatları’nda Grekoromen güreş 61 kg’da şampiyon olan **Yaşar Erkan**, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Olimpiyat altın madalyasını kazanan sporcusudur.

20. Türkiye Cumhuriyeti Modern Olimpiyatlar’a ilk kez ne zaman katılmıştır?

A) 1924
B) 1940
C) 1932
D) 1936
E) 1928

Cevap : A) 1924

Açıklama : Türkiye Cumhuriyeti, bir devlet olarak resmi şekilde ilk kez **1924 Paris Olimpiyatları**’na katılmıştır. (Osmanlı İmparatorluğu ise 1912 Stockholm’de yer almıştır).