Yerel Yönetimler ve Sosyal Hizmet 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Yerel yönetimler, sadece altyapı hizmeti sunan birimler değil, aynı zamanda sosyal refahın sağlanmasında kritik rol oynayan aktörlerdir. Bu ders kapsamında, Türkiye’deki belediyecilik tarihi, sosyal hizmetlerin kapsamı, sosyal politika modelleri ve karşılaşılan mali/idari sorunlar ele alınmaktadır.

Türkiye’de Belediyelerin Hizmet Alanları ve Sınırları

Belediyelerin yetki alanları yasalarla belirlenmiştir, ancak bazı hizmetler merkezi idarenin tekelindedir.

• Sağlık Hizmetleri: Belediyeler evde bakım, hasta nakil, sağlık taraması ve koruyucu sağlık hizmetleri verir. Ancak hastane hizmeti (yataklı tedavi) sunmak Sağlık Bakanlığı’nın yetkisindedir.
• Eğitim Hizmetleri: Belediyeler okuma-yazma kursları, mesleki eğitim ve yaygın eğitim verebilir. Ancak Yükseköğrenim (Üniversite) hizmeti sunmazlar.
• Halk Eğitimi: Kırdan kente göç edenlerin kente uyumunu sağlamak ve meslek edindirmek için yapılan çalışmalara Halk/Yetişkin Eğitimi denir.

Tarihsel Dönüm Noktaları

Türkiye’de ve dünyada yerel yönetimlerin gelişimi belirli kırılma noktalarına sahiptir:

• Modern Yerel Yönetimler: Kökeni 12. yüzyıla dayanır.
• Yoksulluk Yasaları (Poor Laws): Sosyal politika tarihinin önemli bir adımı olan bu yasalar İngiltere’de ortaya çıkmıştır.
• 1923-1945 Dönemi (Türkiye): Bu dönemde merkeziyetçi yapı hakimdi; belediyelere mali özerklik ve geniş yetkiler verilmemiştir.
• 1994 Yılı (Kırılma Noktası):
  • 5 Nisan Kararları: Ekonomik kriz önlemleri belediyelerin gelirlerini artırmamış, aksine mali yapılarını zora sokmuştur.
  • Yerel Seçimler: Bu seçimler Türkiye’de “Sosyal Belediyecilik” anlayışının ilk kez belirgin şekilde uygulanmaya başladığı dönemdir.

Sosyal Politika ve Refah Kavramları

• Sosyal Refahın Uygulayıcısı: Sadece devlet değildir. Yerel yönetimler, STK’lar ve özel sektör de bu sürecin parçasıdır (Refah Karması).
• Müdahaleci Devlet (1880-1920): Sanayi Devrimi sonrası, devletin sosyal sorunlara müdahale etmediği anlayışı yıkılmış; iş hukuku ve sosyal güvenlik gelişmeye başlamıştır.
• Sosyal Yardım Tüketiciliği: Yardımların bağımlılık ve tembellik yaratması durumudur.
• Damgalanma (Stigmatizasyon): Yardım alanların muhtaçlıklarını kanıtlama sürecinde yaşadıkları onur kırıcı durumdur.

Yönetim Modelleri ve Sorunlar

• Entegrasyon Modeli: Yerel yönetimleri merkezi idarenin bir parçası olarak gören ve fonksiyonel iş bölümünü öngören modeldir.
• Gelişmiş Ülke Belediyeleri: Görevleri yasada tek tek sayılmaz, genel yetki kuralı işler. Sağlık ve sosyal hizmetler yaygındır (nadir değildir).
• En Büyük Sorun: Türkiye’de belediyelerin sosyal hizmet sunumundaki en büyük engeli yetersiz mali kaynaklardır.
• Hizmet Sunum İlkesi: Belediyeler öncelikle yoksullara ücretsiz hizmet sunar; kapasite varsa diğer kesimlere ücret karşılığı hizmet verebilir.

1. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de belediyelerin sağlık alanındaki yaygın hizmetlerinden biri değildir?

A) Evde sağlık
B) Hastane hizmeti
C) Sağlık taraması hizmeti
D) Evde bakım hizmeti
E) Yaşlı bakım hizmeti

Cevap : B) Hastane hizmeti

Açıklama : Türkiye’de hastane hizmetleri (yataklı tedavi kurumları) asli olarak Sağlık Bakanlığı’nın yetki ve sorumluluğundadır. Belediyeler ise daha çok koruyucu sağlık, evde bakım, hasta nakil ve poliklinik/tarama hizmetleri gibi birinci basamak veya destekleyici sağlık hizmetleri sunarlar.

2. Kırdan kente yeni göç edenlerin kentsel mesleklere yöneltilmeleri, eğitilmeleri, iş edindirilmeleri, kentle bütünleşebilmeleri ve dolayısıyla kent kültürünü benimseyerek kentlileşebilmeleri, kısaca kentsel yaşama uyumda karşılaştıkları sorunların çözümlenebilmesine yönelik girişimlerdir.
Yukarıda tanımı verilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Zorunlu eğitim
B) Özel eğitim
C) Halk /yetişkin eğitimi
D) Örgün eğitim
E) Sosyal eğitim

Cevap : C) Halk /yetişkin eğitimi

Açıklama :

3. Büyükşehir belediyelerinin sosyal hizmet fonksiyonlarını etkin bir şekilde yerine getirebilmesi için aşağıdakilerden hangisi gereklidir?

A) Uluslararası fonlardan yararlanmak
B) Merkezi hükümetin tüm kontrolü
C) Yerel halkın aktif katılım ve geri bildirim sağlaması
D) Sadece altyapı projelerine odaklanmak
E) Askeri savunma stratejileri geliştirmek

Cevap : C) Yerel halkın aktif katılım ve geri bildirim sağlaması

Açıklama : Sosyal hizmetlerin yerindelik ilkesine uygun ve verimli olması için hizmetten yararlanan yerel halkın ihtiyaçlarının tespiti, sürece katılımı ve geri bildirimi (yönetişim) en temel gerekliliktir.

4. 5 Nisan 1994’te alınan ekonomik kararların yerel yönetimlere etkisi aşağıdakilerden hangisinde yanlış verilmiştir?

A) İller Bankasının belediye ve özel idareleri için ayrılan paylardan bazı borçlar için kaynakta kesinti yapabilmesi düzenlenmiştir.
B) Belediye ve il özel idarelerinin her çeşit vergi, harç ve paylarına karşılık haciz imkanı getirilmiştir, bu kurumların malları da haczedilebilmiştir.
C) Belediyeler, memur aylıkları ve işçi ücretlerini ödenmesi dışında yatırım yapamaz hale gelmişlerdir.
D) Hem belediyelerin hem de il özel idarelerinin gelirlerinde artışa sebep olmuştur.
E) 3986 sayılı Mali Denge Vergisi Kanunu düzenlenmiştir.

Cevap : D) Hem belediyelerin hem de il özel idarelerinin gelirlerinde artışa sebep olmuştur.

Açıklama : 5 Nisan 1994 kararları bir ekonomik istikrar ve kemer sıkma paketidir. Bu kararlar yerel yönetimlerin gelirlerini artırmamış, aksine kesintiler ve kısıtlamalarla mali yapılarını zora sokmuştur.

5. Türkiye’de yerel yönetimler hangi eğitim seviyesinde eğitim hizmetleri sunmamaktadır?

A) Yaygın eğitim
B) Yükseköğrenim
C) Mesleki eğitim
D) Okuma-yazma kursları
E) Sosyal ve kültürel kurslar

Cevap : B) Yükseköğrenim

Açıklama : Türkiye’de Yükseköğrenim (Üniversite) hizmetleri Yükseköğretim Kurulu (YÖK) koordinasyonunda ve merkezi idareye bağlı veya vakıf üniversiteleri tarafından yürütülür. Belediyeler doğrudan üniversite eğitimi vermezler; ancak yurt, burs veya kurs desteği sağlayabilirler.

6. Sosyal refah kavramı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Sosyal refahın uygulayıcı kurumu sadece devlettir.
B) Daha geniş ve daha genel olan sosyal politikanın bir alt kategorisidir.
C) Belirli koşullar altında olanlara mal, hizmet ve para yardımı sağlayan kamu programlarıdır.
D) Bireylerin bağımlılık sorunlarının çözülmesi işlevini görmektedir.
E) Gelir üretenlerden, bu gelirin bir parçasının diğerlerine transfer edilmesi sürecini ifade etmektedir.

Cevap : A) Sosyal refahın uygulayıcı kurumu sadece devlettir.

Açıklama : Sosyal refah hizmetleri sadece devlet (kamu) tarafından değil; yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları (STK), vakıflar, özel sektör ve gönüllüler tarafından da yürütülmektedir (Welfare mix / Refah karması).

7. Sosyal politika ve refah hizmetlerinin ilk dönemi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Dini Kurumlar ve geniş aile yapıları önemli bir sosyal politika kurumu işlevi görmüştür.
B) Hümanist ve hayırsever duygular sosyal politikaların temel zeminini teşkil etmiştir.
C) Devlet, ihtiyaçların karşılanmasında etkin bir rol oynamıştır.
D) Karşılıklı yardımlaşma ve işbirliği ihtiyacı sosyal refah hizmetlerinin önemli bir motivasyonu olmuştur.
E) Feodal yapının bozulması, savaş, kıtlık, sefalet ve gelir eşitsizliği sonucunda mevcut düzeni korumak adına yasalar düzenlenmiştir.

Cevap : C) Devlet, ihtiyaçların karşılanmasında etkin bir rol oynamıştır.

Açıklama : Sosyal politikanın ilk dönemlerinde (Geleneksel/Hayırseverlik dönemi), devletin rolü minimaldi ve müdahaleci değildi. Sosyal koruma daha çok aile, dini kurumlar ve loncalar tarafından sağlanıyordu. Devletin etkin rolü modern sosyal devlet anlayışıyla (Sanayi Devrimi sonrası) gelişmiştir.

8. Aşağıdakilerden hangisi gelişmiş ülke yerel yönetimlerinin genel özellikleri arasında sayılamaz?

A) Belediyelerin görevleri yasada tek tek sayılmamıştır.
B) Sosyal ve kültürel hizmetler yaygınlaşmıştır.
C) Belediyeler yasayla açıkça yasaklanmamış her konuda faaliyette bulunabilirler.
D) Belediyeler mahalli düzeydeki kamu hizmetlerinin karşılanmasında en uygun yönetim aygıtıdır.
E) Sağlık ve sosyal hizmetler çok nadir görülmektedir.

Cevap : E) Sağlık ve sosyal hizmetler çok nadir görülmektedir.

Açıklama : Gelişmiş ülkelerde (özellikle Avrupa’da), yerel yönetimler sağlık, eğitim ve sosyal hizmetler alanında çok geniş yetkilere ve sorumluluklara sahiptir. Bu hizmetler “nadir” değil, aksine belediyelerin asli görevleri arasındadır.

9. Türkiye’de kadın ve çocuklara yönelik sosyal hizmetlerin sunumunda en çok karşılaşılan sorun aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yetersiz mali kaynaklar
B) Tarımsal altyapı eksiklikleri
C) Kültürel direnç
D) Teknolojik eksiklikler
E) Uluslararası baskılar

Cevap : A) Yetersiz mali kaynaklar

Açıklama : Yerel yönetimlerin sosyal hizmet sunumunda karşılaştıkları en büyük engel, merkezi yönetimden aktarılan payların ve öz gelirlerin, artan sosyal ihtiyaçları karşılamada yetersiz kalmasıdır.

10. Yerel yönetimlerin eğitim faaliyetleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Yerel yönetimlerin okul öncesi eğitim, ilköğretim, ortaöğretim ve hatta yükseköğretim düzeyinde görevlendirilmesi mümkündür.
B) Bazı ülkelerde mesleki eğitim dışındaki yetişkin eğitim hizmetleri, belediyelere veya yerel düzeydeki diğer yönetimlere transfer edilmiştir.
C) Yerel yönetimlerin eğitime ilişkin faaliyetleri yasal mevzuatta da düzenlenmiştir.
D) Avrupa ülkelerinin çoğunda eğitim faaliyetleri, yerellik prensibinin gereği olarak yerine getirildiği yere en yakın yönetsel birimin yönetimine bırakılmıştır.
E) Ülkemizde yerel yönetimlerin aktif bir eğitim uygulaması yapmasının yasal bir zemini ve dayanağı yoktur.

Cevap : C) Yerel yönetimlerin eğitime ilişkin faaliyetleri yasal mevzuatta da düzenlenmiştir.

Açıklama :

11. Aşağıdakilerden hangisi küreselleşme, rekabet ve neo-liberal politikaların etkilerinden değildir?

A) İşsizliğin yükselmesi
B) Devletin müdahale anlayışından uzaklaşması
C) Yoksulluğun artması
D) Özelleştirme uygulamalarının yaygınlaşması
E) Gelir dağılımında dengenin sağlanması

Cevap : E) Gelir dağılımında dengenin sağlanması

Açıklama : Neo-liberal politikalar ve küreselleşme, genellikle gelir dağılımı adaletsizliğini artırmış, zengin ve yoksul arasındaki uçurumu derinleştirmiştir. Gelir dağılımında dengenin sağlanması bu politikaların bir sonucu değildir.

12. Sosyal yardım alanların yardıma muhtaç olduklarını kanıtlamak zorunda olmaları ve ilgili makamların da bu durumu onaylaması gerekmektedir.
Yukarıda verilen bilgiler sosyal yardımların hangi niteliğine işaret etmektedir?

A) Tasarruf sağlayıcı olması
B) Sosyal yardım tüketiciliği
C) İstismara açık olması
D) Damgalanma ve küçük düşürülme
E) Psiko-sosyal zararları

Cevap : D) Damgalanma ve küçük düşürülme

Açıklama : Yoksulluğun ispatlanması süreci (means-testing), bireyleri teşhir ederek onların onurunu zedeleyebilir ve toplum içinde “muhtaç” etiketiyle damgalanmalarına (stigmatizasyon) neden olabilir.

13. 1923-1945 yılları arasında ülkemizde yerel yönetimlerin gelişimi hakkında aşağıdaki verilenlerden hangisi doğru değildir?

A) Devletin ve yerel yönetimlerin gelir ve giderleri arasında denge sağlamak mümkün olamamıştır.
B) Belediyelere mali özerklik, geniş yetki ve görevler verilmiştir.
C) Osmanlı’dan devralınan İl Özel İdaresi yasası 1987 yılına kadar uygulanmıştır.
D) 1930 yılında Belediye Kanunu yapılmıştır.
E) Belediyeler, kendilerine bırakılan hizmetlerin sağlanmasında yetersiz olmuşlardır.

Cevap : B) Belediyelere mali özerklik, geniş yetki ve görevler verilmiştir.

Açıklama : 1923-1945 dönemi (Tek Parti Dönemi), Türkiye’de merkeziyetçi yapının güçlü olduğu bir dönemdir. 1930 Belediye Kanunu çıkarılmış olsa da, belediyeler idari ve mali açıdan merkeze sıkı sıkıya bağlı kalmış, geniş özerkliğe sahip olmamışlardır.

14. Belediyelerin sosyal hizmet uygulamaları ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Hizmetler ücretlidir ve ücret bireyler tarafından karşılanmaktadır.
B) Öncelikle yoksul ve muhtaç kişilerin ihtiyacı karşılandıktan sonra diğer toplum kesimlerine ücret karşılığı hizmet sunulmaktadır.
C) Toplumdaki tüm bireylere ücretsiz olarak sunulmaktadır.
D) Sadece yoksul ve muhtaçlara hizmet verilmektedir.
E) Hizmetlerin ücreti devlet tarafından karşılanmaktadır.

Cevap : B) Öncelikle yoksul ve muhtaç kişilerin ihtiyacı karşılandıktan sonra diğer toplum kesimlerine ücret karşılığı hizmet sunulmaktadır.

Açıklama : Belediyeler, sosyal belediyecilik anlayışı gereği dezavantajlı gruplara (yoksul, engelli vb.) ücretsiz veya indirimli hizmet sunarken; kreş, huzurevi veya kurs gibi bazı hizmetleri gelir düzeyi yeterli olan diğer vatandaşlara ücret karşılığı sunabilirler.

15. Yerel yönetimlerin modern anlamda ortaya çıkışı hangi yüzyıla dayanmaktadır?

A) 18. yüzyıl
B) 19. yüzyıl
C) 16. yüzyıl
D) 12. yüzyıl
E) 21. yüzyıl

Cevap : D) 12. yüzyıl

Açıklama :

16. 1994 yerel seçimlerinin yerel yönetimler açısından önemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ülke siyasi istikrarsızlığa sürüklenmiştir.
B) Merkezileşme yaşanmıştır.
C) Yeni belediyeler kurulmuştur.
D) Yerel yönetimlerin gelirlerinin azalmasına sebep olmuştur.
E) Sosyal belediyecilik ilk kez uygulanmaya başlanmıştır.

Cevap : E) Sosyal belediyecilik ilk kez uygulanmaya başlanmıştır.

Açıklama : 1994 yerel seçimlerinde Refah Partisi’nin büyükşehirleri kazanmasıyla birlikte, yoksullara yönelik yardımları merkeze alan “Sosyal Belediyecilik” anlayışı Türkiye’de belirgin bir şekilde uygulanmaya ve yaygınlaşmaya başlamıştır.

17. -Müdahaleci yaklaşımın bir ürünüdür.
-Merkezi ve yerel yönetimler arasında esnek ve pragmatik bir şekilde fonksiyonel bölümlendirmenin yapılmasını öngörür.
Yukarıda ifade edilen merkezi idare-yerel yönetim modeli aşağıdakilerden hangisidir?

A) Entegrasyon modeli
B) Liberal model
C) Himayeci model
D) Otonom model
E) Temsilci vekil modeli

Cevap : A) Entegrasyon modeli

Açıklama : Entegrasyon modeli, yerel yönetimleri merkezi idarenin bir uzantısı veya parçası olarak gören, fonksiyonel iş birliğini ve merkezi denetimi esas alan modeldir.

18. Sosyal politikaların tarihçesinde önemli bir yere sahip olan yoksulluk yasalarının görüldüğü ülke aşağıdakilerden hangisidir?

A) İngiltere
B) İsveç
C) Almanya
D) İtalya
E) Hollanda

Cevap : A) İngiltere

Açıklama : Sosyal politika tarihinde “Poor Laws” (Yoksulluk Yasaları) olarak bilinen ve 1601 yılında (Kraliçe Elizabeth dönemi) çıkarılan yasalar, devletin yoksullukla mücadeledeki ilk sistematik düzenlemeleri olarak İngiltere’de ortaya çıkmıştır.

19. “Sosyal yardımlar, yararlanan kişilerde tembelliğe ve bağımlılığa yol açmaktadır” iddiasının literatürdeki karşılığı olan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sömürü
B) Damgalanma
C) İstismara açık olması
D) Sosyal yardım tüketiciliği
E) Suiistimal

Cevap : D) Sosyal yardım tüketiciliği

Açıklama : Bireylerin çalışmak yerine sürekli sosyal yardımla geçinmeyi tercih etmesi ve bu durumun bir alışkanlık/kültür haline gelmesi, literatürde “sosyal yardım bağımlılığı” veya “sosyal yardım tüketiciliği” olarak adlandırılır.

20. Endüstri devrimi sonrası 1880-1920 yılları arası dönem için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Fakirliğin kişinin değil sosyal koşulların bir ürünü olduğu anlayışı gelişmiştir.
B) Gece çalışması, kadın ve çocukların çalışması, iş süreleri ve iş güvenliği, sigorta vb. alanlarda bireysel iş hukuku gelişmiştir.
C) Yasaklayıcı sosyal politikadan, tanımlayıcı sosyal politikaya dönüşüm yaşanmıştır.
D) Eğitim, gelir desteği ve sosyal yardım gibi programlarla çalışan sınıf desteklenmiştir.
E) Devletin sosyal sorunlara müdahale etmediği ve önlem almadığı bir dönemdir.

Cevap : E) Devletin sosyal sorunlara müdahale etmediği ve önlem almadığı bir dönemdir.

Açıklama : 1880-1920 dönemi, tam aksine devletin sosyal sorunlara müdahale etmeye başladığı (Örn: Almanya’da Bismarck sigorta yasaları) ve modern sosyal güvenlik sistemlerinin temellerinin atıldığı “müdahaleci devlet” döneminin başlangıcıdır.