Bilimsel Araştırma Teknikleri 2025-2026 Vize Soruları (İşletme)

Giriş

Bilimsel araştırma, bilgi üretmek ve problemleri çözmek için sistematik olarak veri toplama ve analiz etme sürecidir. İşletme alanında yapılan araştırmalarda veri türleri, örnekleme yöntemleri, değişkenler ve araştırma modelleri kritik öneme sahiptir. Bu makalede, birincil ve ikincil veriler, araştırma türleri (nicel/nitel) ve nedensellik ilişkileri ele alınacaktır.

Veri Türleri ve Özellikleri

• İkincil Veriler: Daha önce toplanmış verilerdir. Avantajları; düşük maliyetli olması, hızlı elde edilmesi ve yeni araştırmacı gerektirmemesidir. Dezavantajı ise verinin eski olma riskidir.
• Birincil Veriler: Araştırmacının bizzat topladığı verilerdir. Günceldir ve amaca tam hizmet eder ancak maliyeti yüksektir.

Araştırma Yöntemleri ve Türleri

• Kantitatif (Nicel): Sayısal verilere dayanan, ölçülebilir ve objektif araştırmalardır.
• Kalitatif (Nitel): Derinlemesine görüşme ve odak grup doğrudan; gözlem ve projektif teknikler dolaylı yöntemlerdir.
• Keşfedici vs. Sonuçlandırıcı: Keşfedici araştırma bulguları kesin değildir (ön bilgi); sonuçlandırıcı araştırma bulguları ise doğrulayıcı ve kesindir.
• Gözlem: Olayların doğal ortamında müdahalesiz izlenmesidir.

Örnekleme ve Değişkenler

• Basit Tesadüfi Örnekleme: Tam bir liste (çerçeve) oluşturmanın zorluğu nedeniyle sosyal bilimlerde az kullanılır.
• Kolayda Örnekleme: Yoldan geçenler veya AVM müşterileri gibi en kolay ulaşılan deneklerin seçilmesidir.
• Bağımsız Değişken (X): Nedendir, etki edendir (Örn: İnternet kullanma). Bağımlı Değişken (Y): Sonuçtur, etkilenendir (Örn: Tüketici memnuniyeti).

Nedensellik ve Araştırma Süreci

Nedensellik için üç şart gerekir: Birlikte değişim (korelasyon), zaman önceliği ve diğer faktörlerin kontrolü. Araştırma süreci; problemin tanımı, tasarım, veri toplama ve rapordan oluşur; “etik kontrol” ayrı bir operasyonel adım değildir. İyi bir literatür taraması, uzlaşılmayan noktaları da göstermelidir.

1. I. Veri toplama maliyetinin oldukça düşük olması
II. Verilerin elde edilme süresinin kısa olması
III. Yetenekli araştırmacılar bulma güçlüğünü ortadan kaldırması
IV. Veri elde etmek için daha çok emek harcanması
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri ikincil verinin avantajları arasında yer alır?

A) Yalnız II
B) I-II
C) II-III
D) I-III-IV
E) I-II-III

Cevap : E) I-II-III

Açıklama : İkincil veriler (daha önce başkaları tarafından toplanmış veriler), hazır oldukları için **düşük maliyetli** ve **hızlı** elde edilebilirler. Ayrıca yeni bir saha araştırması gerektirmediği için yetenekli araştırmacı bulma zorunluluğunu ortadan kaldırır. IV. madde (daha çok emek harcanması) birincil verinin özelliğidir, ikincil veri için dezavantaj veya özellik değildir.

2. Aşağıdakilerden hangisi, sosyal bilimlerdeki araştırmalarda basit tesadüfi örnekleme kullanımının çok olmamasının sebeplerinden biri değildir?

A) Yeterli sayıda uzman görüşüne ulaşmak zordur.
B) Genelleyici bir örnekleme olup olmayacağı kesin değildir.
C) Basit tesadüfi örneklemeyi yapabilecek örnekleme çerçevesi oluşturmak zordur.
D) Büyük coğrafi bölgelere geniş olarak yayılmış bir örneklem olabilir.
E) Diğer örnekleme yöntemlerine göre hassasiyeti düşük, standart hatası yüksektir.

Cevap : A) Yeterli sayıda uzman görüşüne ulaşmak zordur.

Açıklama : Basit tesadüfi örneklemenin zorluğu, tam ve güncel bir **örnekleme çerçevesi** (listesi) oluşturmanın zorluğu ve maliyetidir. Uzman görüşüne ulaşmak, tesadüfi olmayan (yargısal vb.) örnekleme yöntemleriyle ilgilidir, basit tesadüfi örneklemenin bir kriteri değildir.

3. I. Yanıt verici
II. Araştırma konusu
III. Anketör
IV. Hipotez
Yukarıda verilenlerden hangileri anketlerde karşılaşılan sapmaların kaynaklarıdır?

A) I ve III
B) II ve III
C) I, II ve III
D) III ve IV
E) I, II ve IV

Cevap : C) I, II ve III

Açıklama :

4. “İnternet kullanmanın tüketicilerin memnuniyeti üzerine etkileri” konulu araştırmanın bağımsız değişkeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) İnternet kullanma
B) Etki
C) Tüketici memnuniyeti
D) Tüketici satın alma süreci
E) Tüketiciler

Cevap : A) İnternet kullanma

Açıklama : Bağımsız değişken, nedeni oluşturan ve diğer değişkeni etkileyen değişkendir. Burada “İnternet kullanma” (Neden/Etkileyen), “Tüketici memnuniyeti”ni (Sonuç/Etkilenen/Bağımlı Değişken) etkilemektedir.

5. I. Derinlemesine görüşme
II. Gözlem
III. Odak grup
IV. Yansıtma (projektif) teknikler
Yukarıdaki veri toplama yöntemlerinden hangisi ya da hangileri dolaylı kalitatif araştırmalarda kullanılan yöntemler arasındadır?

A) I, II ve IV
B) I ve II
C) Yalnız I
D) II ve III
E) II ve IV

Cevap : E) II ve IV

Açıklama : Kalitatif araştırmalar doğrudan (amaç açık) ve dolaylı (amaç gizli) olarak ikiye ayrılır. Odak grup ve derinlemesine görüşme doğrudan yöntemlerdir. Katılımcının gerçek amacını bilmediği veya fark etmediği **Gözlem** ve **Yansıtma teknikleri** ise dolaylı yöntemlerdir.

6. Aşağıdakilerden hangisi gözlem ve ölçmelerin tekrarlanabildiği ve objektif yapıldığı araştırmalardır?

A) Deneyimsel Araştırma
B) Kalitatif Araştırma
C) Nitel Araştırma
D) Kantitatif Araştırma
E) Nedensel Araştırma

Cevap : D) Kantitatif Araştırma

Açıklama : **Kantitatif (Nicel) Araştırma**, sayısal verilere dayanan, ölçülebilir, tekrarlanabilir ve objektif sonuçlar üretmeyi amaçlayan araştırma türüdür.

7. I. Veri toplanmasında esneklik
II. Soruların birbirlerinden farklılığı
III. Veri toplama ortamının kontrolü
IV. Keşfedici nitelik taşıması
Yukarıda verilenlerden hangileri anket yöntemlerini değerlendirme kriterleri arasında yer alır?

A) I-II
B) I-II-III
C) I-III
D) II-III-IV
E) I-II-IV

Cevap : B) I-II-III

Açıklama :

8. Aşağıdakilerden hangisi yeni bir olay hakkında uygun kişiler, davranışlar ve durumların gözlenerek birincil verilerin elde edilmesi anlamına gelir?

A) Yansıtma teknikleri
B) Anket
C) Gözlem
D) Deney
E) Odak grup

Cevap : C) Gözlem

Açıklama : Olayların, davranışların veya durumların, araştırmacı tarafından herhangi bir müdahalede bulunulmadan, doğal ortamlarında izlenerek veri toplanmasına **Gözlem** denir.

9. Alışveriş merkezinde dolaşan insanlar, bir süpermarketin kasalarından ödeme yapıp çıkan müşteriler, yolda giden insanlar ve dergilerin eklerinde verilen anket formlarını dolduran kişiler aşağıdaki örneklemelerden hangisine örnek olarak verilebilir?

A) Sistematik
B) Kolayda
C) Kartopu
D) Tesadüfi
E) Yargısal

Cevap : B) Kolayda

Açıklama : Araştırmacının ulaşılması en kolay ve maliyetsiz olan denekleri (yoldan geçenler, AVM müşterileri vb.) seçtiği, tesadüfi olmayan örnekleme yöntemine **Kolayda Örnekleme** denir.

10. Aşağıdakilerden hangisi bilimsel araştırmanın aşamalarından biri değildir?

A) Araştırma probleminin ve amaçlarının tanımlanması
B) Araştırmanın etik değerlere uygunluğunun ve kalitesinin kontrolü
C) Araştırma yönteminin tasarımı
D) Veri toplama araçlarının geliştirilmesi
E) Araştırma raporunun hazırlanması ve sunulması

Cevap : B) Araştırmanın etik değerlere uygunluğunun ve kalitesinin kontrolü

Açıklama : Bilimsel araştırma süreci; problemin tanımlanması, tasarım, veri toplama, analiz ve raporlamadan oluşur. “Etik kontrol”, sürecin her aşamasında dikkat edilmesi gereken bir ilkedir ancak standart araştırma sürecinin (akış şemasının) ayrı bir operasyonel adımı olarak sayılmaz.

11. I. Birincil verinin eski olma olasılığının az olması
II. Veri toplama maliyetinin yüksek olması
III. Özel amaçlara göre toplanıp ihtiyaçlara tam cevap vermesi
IV. Bizzat araştırmacı tarafından toplanarak yapılması
Yukarıda verilenlerden hangisi ya da hangileri birincil verinin avantajları arasında yer alır?

A) I, III ve IV
B) Yalnız I
C) II ve III
D) I, II ve IV
E) I ve IV

Cevap : A) I, III ve IV

Açıklama : Birincil veriler (araştırmacının bizzat topladığı veriler) **günceldir**, araştırma amacına **tam uygundur** ve araştırmacı kontrolündedir. Ancak “maliyetinin yüksek olması” (II) bir avantaj değil, dezavantajdır.

12. Aşağıdakilerden hangisi, araştırmanın sonunda ortaya konulan bulgularla yapılmak istenendir?

A) Araştırmanın içeriği
B) Araştırmanın konusu
C) Araştırmanın amacı
D) Araştırmanın problemi
E) Araştırmanın kapsamı

Cevap : C) Araştırmanın amacı

Açıklama : Araştırmanın sonunda neyin hedeflendiği, hangi sorulara cevap aranacağı ve bulguların ne işe yarayacağı **Araştırmanın Amacı** kısmında belirtilir.

13. Aşağıdakilerden hangisi evrendeki olguları çeşitli yollarla inceleyen ve onları açıklayan sistemli bilgi topluluğudur?

A) Araştırma
B) Teknik
C) Veri
D) Bilim
E) Metodoloji

Cevap : D) Bilim

Açıklama : Evreni, olguları ve olayları deney, gözlem ve akıl yürütme yoluyla inceleyerek yasalara ulaşmaya çalışan sistemli bilgi bütününe **Bilim** denir.

14. Aşağıdakilerden hangisi problemlere güvenilir çözümler aramak amacıyla planlı ve sistemli olarak verilerin toplanması, çözümlenmesi, yorumlanarak değerlendirilmesi ve rapor edilmesi sürecidir?

A) İstatistik
B) Bilim
C) Hipotez
D) Deney
E) Bilimsel araştırma

Cevap : E) Bilimsel araştırma

Açıklama : Tanım, bilgi üretmek veya problem çözmek için yapılan sistematik veri toplama ve analiz süreci olan **Bilimsel Araştırma**’ya aittir.

15. Keşfedici araştırmaların bulguları ….. iken sonuçlandırıcı araştırmanın sonuçları ….. dir/dır.
Yukarıdaki boşluklara uygun olan seçenek aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

A) doğrulayıcı / kesin değil
B) doğrulayıcı / belirleyici
C) doğrulayıcı / kesin
D) kesin / doğrulayıcı
E) kesin değil / doğrulayıcı

Cevap : E) kesin değil / doğrulayıcı

Açıklama : Keşfedici araştırmalar (Exploratory) problemi anlamaya yöneliktir, bulguları **kesin değildir** (ön bilgi niteliğindedir). Sonuçlandırıcı araştırmalar (Conclusive) ise hipotezleri test eder ve sonuçları **doğrulayıcı/kesindir**.

16. Nedensel araştırmalarda; ….. (çoğu zaman X olarak ifade edilir) kendisindeki değişimler ile …..’i (çoğu zaman Y olarak ifade edilir) etkileyen, Y’deki değişime neden olan değişkendir.
Yukarıdaki boşluklara uygun olan seçenek aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

A) bağımsız değişken – bağımlı değişken
B) aracı değişken – bağımlı değişken
C) bağımsız değişken – aracı değişken
D) teori – hipotez
E) hipotez – varsayım

Cevap : A) bağımsız değişken – bağımlı değişken

Açıklama : Nedensel ilişkide etki eden (neden) **Bağımsız Değişken (X)**, etkilenen (sonuç) ise **Bağımlı Değişken (Y)** olarak adlandırılır.

17. I. Akademik ve mesleki literatür
II. Tezler, projeler, monografiler
III. Kişisel görüşler ve yargılar
IV. Gazete veya televizyonların ortaya koyduğu problem veya uygulamalar
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri bir araştırmaya başlarken araştırma konusunu belirlemek için faydalanılan kaynaklar arasında yer alır?

A) I ve III
B) I ve IV
C) I, II ve IV
D) I ve II
E) Yalnız I

Cevap : C) I, II ve IV

Açıklama : Araştırma konusu literatürden (I), önceki çalışmalardan (II) veya güncel sorunlardan (IV) seçilebilir. Kişisel görüşler (III) ise bilimsel bir araştırma konusu belirlemede tek başına yeterli veya objektif bir kaynak değildir.

18. Değişkenler arasındaki ilişkinin yazılı olarak temsil edildiği araştırma modeli aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sayısal model
B) Sözel model
C) Nicel model
D) Analitik model
E) Grafiksel model

Cevap : B) Sözel model

Açıklama : Değişkenler arasındaki ilişkilerin cümlelerle, kelimelerle ifade edildiği modele **Sözel Model** denir. (Grafiksel model şekillerle, Matematiksel model formüllerle ifade eder).

19. Aşağıda verilenlerden hangisi iyi bir literatür taramasında bulunması gereken özelliklerden biri değildir?

A) Araştırma problemiyle doğrudan ilgili olmalıdır.
B) Konuyla ilgili daha fazla araştırma gerektiren soruları ortaya koyabilmelidir.
C) Literatürdeki görüş ve bulguların güçlü ve zayıf yönlerini göstererek değerlendirebilmelidir.
D) İlgili literatürde üzerinde uzlaşılmayan (ihtilaflı) alanları göstermemelidir.
E) Konuyla ilgili bilinen ve bilinmeyen şeylerin neler olduğunu özetleyen bir sentez oluşturabilmelidir.

Cevap : D) İlgili literatürde üzerinde uzlaşılmayan (ihtilaflı) alanları göstermemelidir.

Açıklama : Tam tersine, iyi bir literatür taraması konudaki tartışmaları, farklı görüşleri ve **uzlaşılmayan noktaları** da ortaya koymalı ve araştırmanın bu boşluğu nasıl dolduracağını göstermelidir.

20. I. X ve Y’deki değişmeler arasında bir ilgi olmalıdır.
II. X’deki değişme Y’deki değişmeden zaman içinde daha önce meydana gelmelidir.
III. Y’ye etki etmesi muhtemel diğer faktörlerin tümü elenmelidir.
IV. X’in Y’ye etki ettiğini saptayan ilgili bir teori bulunmamalıdır.
Nedensel araştırmalar için X’in Y’ye neden olduğunu söyleyebilmek gerekmektedir. Bunun için gerekli ve yeterli koşullar ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

A) II ve III
B) I ve III
C) I ve II
D) I, II ve III
E) I, III ve IV

Cevap : D) I, II ve III

Açıklama : Nedensellik (Causality) için üç temel şart vardır: 1. **Birlikte değişim** (Korelasyon), 2. **Zaman önceliği** (Neden sonuçtan önce gelmeli), 3. **Diğer faktörlerin kontrolü** (Yabancı değişkenlerin elenmesi).