Erken Çocukluk Döneminde Dil Edinimi 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Dil edinimi, çocuğun doğuştan gelen biyolojik yetisiyle çevresel etkileşimin birleştiği mucizevi bir süreçtir. Bu süreçte beyindeki özel alanlar, genetik faktörler ve sosyal çevre kritik rol oynar. Bu makalede, dil edinim kuramları, beyin ve dil ilişkisi, fonolojik gelişim ve kelime öğrenme stratejileri ele alınacaktır.

1. Dil Edinim Kuramları ve Temel Kavramlar

• Evrensel Dil Bilgisi (Chomsky): Tüm insanların doğuştan getirdiği, dillerin ortak ilkelerini içeren biyolojik bir donanımdır (LAD). Bu kuram, diller arasındaki yapısal farklılıkları (çeşitliliği) reddetmez, aksine bu çeşitliliğin belirli parametreler içinde gerçekleştiğini savunur.
• Doğacı (Nativist) Yaklaşım: Bebeklerin “yapısal belirlenimci varsayımlar”la (dil öğrenebilme kapasitesiyle) doğduğunu savunur.
• Dil Edinimi vs. Öğrenme: “Edinim” (Acquisition) doğal ortamda bilinçsizce (ana dili gibi); “Öğrenme” (Learning) ise okulda kurallı ve bilinçli gerçekleşir.
• Öz Yineleme (Recursion): Dilin sınırlı sayıda kuralla sonsuz sayıda cümle üretebilme özelliğidir.

2. Beyin, Genetik ve Dil

Dil becerisi, beynin belirli bölgeleri ve genetik faktörlerle doğrudan ilişkilidir.

• Broca Alanı: Beynin sol yarım küresinde bulunur; konuşma üretimi ve gramer planlamasından sorumludur. (Genel fiziksel hareket merkezi değildir).
• FOXP2 Geni: Bilimsel literatürde dil ve konuşma gelişimiyle ilişkilendirilen en önemli gendir.
• Wernicke Alanı: Dilin anlaşılması ve anlamlandırılmasıyla ilgilidir.

3. Ses (Fonoloji) ve Kelime Gelişimi

Çocukların sesleri ve kelimeleri öğrenme sırası evrensel bir örüntü izler.

• Ses Edinimi Sırası: Çocuklar önce ünlüleri, sonra ünsüzleri; önce dudak seslerini (/p/, /m/), sonra damak seslerini (/k/) öğrenirler. Genizsi sesler (/m/, /n/) akıcı seslerden (/r/, /l/) çok daha önce kazanılır. (/r/ sesi en zor edinilenlerdendir).
• Kelime Öğrenimi: Nelson’a göre nesne isimlerine odaklanan çocuklar Göndergesel, sosyal ilişkilere odaklananlar Anlatımsal öğrenicilerdir. Kelime öğrenimi, kelimenin bağlam içinde ve sıkça duyulmasıyla kolaylaşır.
• Gelişim Özellikleri (5-6 Yaş): 60-72 aylık çocuklar karmaşık cümleler kurar, emirleri sırasıyla yerine getirir. “Ünlü seslere benzer sesler çıkarma” (cıvıldama) ise 0-2 ay özelliğidir.

4. Dilin Yapısal Özellikleri

• Söz Dizimi (Sentaks): Bir cümlenin dil bilgisel olarak doğru olması, o dilin söz dizimi kurallarına uymasına bağlıdır (Anlamlı olması şart değildir).
• Sözcük Türleri: Sıfatlar isimleri nitelerken, zarflar fiilleri veya sıfatları niteler. “Zarflar her zaman isimlerle birleşir” ifadesi yanlıştır.
• Üretkenlik: Dilin yaratıcılığı sadece sanatta değil, günlük konuşmalarda da sürekli yeni cümleler kurmamızı sağlar.

1. Evrensel dil bilgisi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Dil sistemi, görme ve işitme sistemleri gibi evrensel işleyişe sahiptir.
B) Dünya dillerindeki farklılıklara rağmen evrensel dil bilgisi ilkeleri geçerlidir.
C) İnsan doğuştan evrensel dil bilgisi ilkeleriyle dünyaya gelir.
D) Diller arasındaki yapısal farklılıklar, evrensel dil bilgisi varsayımını yıkmaz.
E) Evrensel dil bilgisi, diller arası çeşitliliği ortadan kaldırır.

Cevap : E) Evrensel dil bilgisi, diller arası çeşitliliği ortadan kaldırır.

Açıklama : Evrensel Dil Bilgisi (Chomsky), tüm dillerin ortak temel ilkelere sahip olduğunu savunur ancak bu, dillerin parametrelerinin (kelime dizilişi vb.) farklılaşmasını engellemez. Çeşitliliği ortadan kaldırmaz, çeşitliliğin belirli sınırlar içinde gerçekleştiğini açıklar.

2. Broca alanı için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Fiziksel hareketlerden sorumlu alandır.
B) Beynin sol yarım küresinde iç kısımlarda alın hizasında bulunur.
C) Broca alanı sözcük üretimiyle ilgilidir.
D) Paul Broca tarafından keşfedilmiştir.
E) Ön konuşma kortexi adıyla da anılabilir.

Cevap : A) Fiziksel hareketlerden sorumlu alandır.

Açıklama : Broca alanı, dilin **üretimi**, gramer yapısı ve sözcüklerin planlanması ile ilgilidir. Genel vücut fiziksel hareketlerinden sorumlu olan alan Motor Kortex’tir. Broca alanı sadece konuşma organlarının hareket planlamasıyla ilişkilidir, genel fiziksel hareket merkezi değildir.

3. Aşağıdakilerden hangisi 60-72 ay (5-6 yaş) çocukların dil gelişim özellikleri arasında gösterilemez?

A) Günlük deneyimlerini anlatır.
B) Birbirini izleyen üç emir cümlesinde, istenileni sırası ile yerine getirir.
C) Tekil ve çoğul ifadeleri birbirine dönüştürerek kullanır.
D) Cümlelerinde özneye uygun fiil kullanır.
E) Ünlü seslere benzer sesler çıkarmaya başlar.

Cevap : E) Ünlü seslere benzer sesler çıkarmaya başlar.

Açıklama : “Ünlü seslere benzer sesler çıkarmaya başlama” (cıvıldama/cooing) evresi, bebekliğin ilk aylarında (0-2 ay) görülür. 60-72 aylık bir çocuk artık karmaşık cümleler kurabilir ve gramer kurallarını kullanabilir.

4. Aşağıdakilerden hangisi kelime öğrenimini kolaylaştıran faktörlerden biridir?

A) Kelimenin öğrenen tarafından nadiren kullanılması
B) Öğrenilen kelimenin yazılı metinlerde çok az yer alması
C) Kelimenin sadece bir kez duyulması
D) Yeni kelimenin anlamlı yerlerde birçok kez karşılaşılması
E) Kelimenin bağlam dışında öğretilmesi

Cevap : D) Yeni kelimenin anlamlı yerlerde birçok kez karşılaşılması

Açıklama : Kelime öğrenimi, o kelimeye **bağlam içerisinde** (anlamlı bütünlerde) ve **sıklıkla** maruz kalındığında kolaylaşır ve kalıcı hale gelir.

5. “Sözcükler bir araya gelerek öbekleri, öbekler de bir araya gelerek cümleleri oluşturur. İşte bu bir araya gelme durumu, dilin…… özelliğinin bir sonucudur.”
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) içsel dil
B) dilsel performans
C) öz yineleme
D) dilsel evrenseller
E) dışsal dil

Cevap : C) öz yineleme

Açıklama : Dilin sınırlı sayıda kuralla sınırsız sayıda cümle üretebilmesi ve yapıların iç içe geçebilmesi (cümle içinde cümlecik vb.) özelliğine **öz yineleme** (recursion) denir.

6. Nelson (1973) çocukların dil edinimindeki kişisel farklılıklar olduğunu ve bunun da çevreyle ilintili olduğunu vurgulamıştır. Erken sözcük dönemlerinde yüzde elliden fazla nesnelere göndermede bulunan çocukları …. öğreniciler, yüzde elliden daha az ad bulunan çocukları ise ….. öğreniciler olarak tanımlamıştır.
Yukarıda verilen paragraftaki boşlukları en iyi tamamlayan kavramlar sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) anlatımsal / göndergesel
B) göndergesel / kavramsal
C) kavramsal / algısal
D) göndergesel / anlatımsal
E) algısal / anlatımsal

Cevap : D) göndergesel / anlatımsal

Açıklama : Nelson’a göre nesne isimlerine ağırlık veren çocuklar **Göndergesel** (Referential), sosyal etkileşim ve kişi zamirlerine ağırlık veren çocuklar **Anlatımsal** (Expressive) öğrenicilerdir.

7. Dil edinimi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Dil edinimi, bireyin çevresiyle hiçbir etkileşim kurmadan gerçekleşir.
B) Dil edinimi, sadece bilinçli bir şekilde kuralların öğrenilmesiyle gerçekleşir.
C) Dil öğrenme süreci, erken çocukluk döneminde dil edinimi ile aynı şekilde işler.
D) Dil edinimi için çocuğun doğal olarak iletişim kaynaklarına ihtiyacı vardır.
E) Dil edinimi için sadece çevreden alınan dil girdisi yeterlidir.

Cevap : D) Dil edinimi için çocuğun doğal olarak iletişim kaynaklarına ihtiyacı vardır.

Açıklama : Dil edinimi doğuştan gelen bir yetiyse de, bu yetinin aktifleşmesi için çocuğun **iletişimsel bir ortamda** bulunması ve dile maruz kalması (etkileşim) şarttır.

8. Dil bilim alanyazınında bir insanın ana dilinde 2.000 ile 1.000.000 arasında sözcük bilebileceği ile ilgili bilgiler verilmektedir.
Yukarıdaki cümleye göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

A) Çocuklar ana dillerinde sözcükleri çok kolay öğrenemezler.
B) İnsan çok zeki bir varlıktır.
C) Çocuklar ana dillerinde sözcükleri çok hızlı öğrenirler.
D) Bu konuda bir anlaşma söz konusu değildir.
E) İngilizce dilindeki sözcük sayısı kesin olarak bilinemez.

Cevap : D) Bu konuda bir anlaşma söz konusu değildir.

Açıklama : Verilen aralığın (2 bin ile 1 milyon) bu kadar geniş olması, bir insanın kaç kelime bilebileceği konusunda dilbilimciler arasında kesin bir uzlaşı (anlaşma) olmadığını gösterir.

9. Aşağıdakilerden hangisi dil bilgisel olarak doğru bir cümle kurulumu için gereklidir?

A) Sözcüklerin sıralanışının anlamsal olması
B) Cümlede kullanılan tüm kelimelerin aynı kategoriden olması
C) Sözcüklerin söz dizimsel kurallara uyması
D) Cümlenin anlamlı olması
E) Cümlenin bağlamsal olarak kabul edilebilir olması

Cevap : C) Sözcüklerin söz dizimsel kurallara uyması

Açıklama : Bir cümlenin “dil bilgisel” (gramatik) olarak doğru olması, o dilin **söz dizimi (sentaks)** kurallarına uygun olarak sıralanmasına bağlıdır. (Anlamsız olsa bile gramatik olabilir; örn: “Yeşil fikirler öfkeyle uyuyor”).

10. Aşağıdakilerden hangisi dil edinim süreciyle ilgili doğru değildir?

A) İnsanlar, dil öğreniminde hiç duymadıkları kuralları uygulama yeteneğine sahiptir.
B) Kritik dönem içinde dil öğrenimi hızlı ve kolay gerçekleşir.
C) Kritik dönem geçildiğinde bazı dil yapıları öğrenilemez hale gelebilir.
D) Çocuklar, dil edinimi sırasında çevreden sınırlı bir dil girdisi alırlar.
E) Dil girdisi olmadan da insanlar kolayca dil öğrenebilirler.

Cevap : E) Dil girdisi olmadan da insanlar kolayca dil öğrenebilirler.

Açıklama : Dil edinimi için biyolojik donanım (LAD) gerekli olsa da yeterli değildir; mutlaka çevresel bir **dil girdisine** (maruz kalmaya) ihtiyaç vardır. Girdi olmadan dil edinimi gerçekleşmez (Vahşi çocuk örnekleri bunu kanıtlar).

11. Söz dizimsel sınıflandırma ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Sıfatlar ve zarflar her zaman isimlerle birleşir.
B) Sözcükler dil bilgisi kuralları çerçevesinde birleşir.
C) Sözcüklerin morfolojik yapısı, onların hangi sınıfa ait olduğunu gösterir.
D) Sözcüklerin sınıflandırılması, cümle kurma sürecini etkiler.
E) Sözcüklerin sıralanışı, onların hangi kategoriye ait olduğunu belirler.

Cevap : A) Sıfatlar ve zarflar her zaman isimlerle birleşir.

Açıklama : Sıfatlar isimleri nitelerken, **zarflar** genellikle fiilleri, sıfatları veya diğer zarfları niteler. Zarfların her zaman isimlerle birleştiği ifadesi yanlıştır.

12. Doğacı yaklaşıma göre bebekler bilişsel düzeyde aşağıdakilerden hangisi ile doğmaktadır?

A) Yapısal belirlenimci varsayımlar
B) Sözcüklerin anlamları
C) Sözcüklerin ses bilimsel özellikleri
D) Bir dile ait söz dizim kuralları
E) Özne nesne yüklem sıralaması

Cevap : A) Yapısal belirlenimci varsayımlar

Açıklama : Doğacı (Nativist) yaklaşıma göre bebekler, dilin evrensel kurallarını ve yapısını içeren biyolojik bir donanımla (LAD / Evrensel Dilbilgisi) yani **yapısal belirlenimci varsayımlarla** doğarlar. (Spesifik bir dilin kurallarıyla değil, dil edinebilme kapasitesiyle doğarlar).

13. Aşağıdakilerden hangisi dil edinimi ile dil öğrenme arasındaki farklardan biridir?

A) Dil edinimi, dil kurallarının doğrudan öğretilmesiyle gerçekleşir.
B) Dil edinimi, erken çocukluk döneminde doğal iletişimle kazanılır.
C) Dil edinimi, okul eğitimi ile yazılı ve sözlü kuralların öğretimiyle gerçekleşir.
D) Dil öğrenme, sezgisel bir süreçtir ve çocuklar dil kurallarını deneyimle keşfeder.
E) Dil öğrenme, bilinçsiz bir süreç olup tekrarlarla gerçekleşir.

Cevap : B) Dil edinimi, erken çocukluk döneminde doğal iletişimle kazanılır.

Açıklama : **Dil Edinimi (Acquisition)**, doğal ortamda, bilinçsizce ve iletişim yoluyla gerçekleşen süreçtir (Ana dili gibi). **Dil Öğrenme (Learning)** ise okulda, kuralların bilinçli öğretimiyle gerçekleşen süreçtir.

14. I. Antropolojik
II. Fizyolojik
III. Nörolojik
IV. Psikolojik
Konuşma seslerini üreten insanları da inceleyen ses bilim, yukarıdakilerden hangisi veya hangileriyle ilişkilidir?

A) II, III ve IV
B) I ve II
C) III ve IV
D) Yalnız III
E) Yalnız II

Cevap : A) II, III ve IV

Açıklama : Ses üretimi; ses organlarının yapısı (**Fizyolojik**), beynin bu süreci yönetmesi (**Nörolojik**) ve algı/niyet boyutuyla (**Psikolojik**) doğrudan ilişkilidir.

15. Bebeklerin herkesin beklentilerinin aksine konuşulan dili algılayabildiği görülür. Bebekler sadece birkaç yıl önce düşünülenin aksine, çok daha büyük bir yetenekle doğar. Bu doğuştan gelen yeteneğin bir yıllık dinleme deneyimiyle birleşmesi, küçük çocuğun ilk yılın sonunda dile özgü kelimeleri tanımaya başlaması için yeterli olduğunu göstermektedir.
Yukarıda verilen metne göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Bebekler bir yaşına kadar sesleri ayırt edebilir.
B) İnsanlar bebeklerin konuşulan dili algılayabildiğini tahmin edemezler.
C) Bebekler doğuştan gelen bir dinleme yeteneği ile doğar.
D) Bebekler doğduktan bir yıl sonra bir dilin kelimelerini tanımaya başlar.
E) Bebekler doğuştan gelen bir konuşma yeteneği ile doğar.

Cevap : E) Bebekler doğuştan gelen bir konuşma yeteneği ile doğar.

Açıklama : Metin, bebeklerin **dinleme ve algılama** yeteneğiyle doğduğunu vurgular. Bebekler doğuştan konuşma (sözcük üretme) yeteneğiyle doğmazlar, bu süreç zamanla gelişir.

16. Dille ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Dilsel metaforlar, insan zihninin çevreyle etkileşiminden kaynaklanır.
B) Gündelik dil kullanımı sadece sanatsal ve edebi bağlamlarda üretkenlik gösterir.
C) İnsan zihni, sınırlı dil yapıyla sonsuz sayıda cümleler üretebilir.
D) İnsan bilişi, daha önce hiç duymadığı bir cümleyi de anlamlandırabilirler.
E) Dil, sınırlı sayıda kelime ve kuralla sonsuz sayıda cümle oluşturma kapasitesine sahiptir.

Cevap : B) Gündelik dil kullanımı sadece sanatsal ve edebi bağlamlarda üretkenlik gösterir.

Açıklama : Dilin üretkenlik (yaratıcılık) özelliği sadece sanat ve edebiyatta değil, **günlük konuşmalarda da** geçerlidir. İnsanlar günlük hayatta sürekli olarak daha önce hiç kurmadıkları yeni cümleler kurarlar.

17. Küçük çocukların konuşmayı edinme döneminde kaçınma durumu ve keşif durumu söz konusu olabilir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi keşif durumunun tanımıdır?

A) Çocuk oyuncaklarına isim takar.
B) Çocuk bazı kelimelere ön yargılı yaklaşır ve bunları çok iyi üretir.
C) Çocuk hep konuşmak ister.
D) Çocuk her nesnenin ismini merak eder.
E) Çocuk konuşmayı reddeder.

Cevap : B) Çocuk bazı kelimelere ön yargılı yaklaşır ve bunları çok iyi üretir.

Açıklama :

18. Dile özgü olan gen aşağıdaki seçeneklerin hangisinde verilmiştir?

A) H1N1
B) TNF
C) FOXP2
D) ZIF2
E) TP53

Cevap : C) FOXP2

Açıklama : Bilimsel literatürde dil ve konuşma gelişimi ile doğrudan ilişkilendirilen gen **FOXP2** genidir.

19. Erken çocukluk döneminde ses edinimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Erken çocukluk döneminde çocuklar patlamalı (plosive) /p/ gibi sesleri, sürtünmeli (fricative) /s/, /z/ gibi seslerden önce kazanırlar.
B) Erken çocukluk döneminde çocukların ağzın ön tarafından çıkarılan /b/, /t/ gibi sesleri ağzın ön tarafından çıkarılan /k/, /r/ gibi seslerden önce kazandığı görülmüştür. (Not: /k/ ve /r/ ön değil, arka/orta seslerdir, sorudaki ifade mantık hatası içerse de genel gelişim sırası ön seslerin önce kazanıldığıdır).
C) Erken çocukluk döneminde çocuklar genizsi (nasal) /n/ gibi sesleri akıcılardan /l/, /r/ gibi seslerden sonra kazanırlar.
D) Erken çocukluk döneminde çocuklar önce ünlü sesleri sonra da ünsüz sesleri edinirler.
E) Erken çocukluk döneminde önce çift dudak sesleri ile geniş-düz ünlüden oluşan “ma”, “pa” gibi ünsüz-ünlü yapıları kazanılır.

Cevap : C) Erken çocukluk döneminde çocuklar genizsi (nasal) /n/ gibi sesleri akıcılardan /l/, /r/ gibi seslerden sonra kazanırlar.

Açıklama : Çocuklar genizsi sesleri (/m/, /n/ gibi), akıcı seslerden (/r/, /l/ gibi) **çok daha önce** kazanırlar. /r/ ve /l/ sesleri en geç edinilen sesler arasındadır. Bu nedenle C şıkkındaki sıralama yanlıştır.

20. Sözcük edinimi ve okul dönemi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Okul döneminde öğrenciler sıklıkla maruz kaldıkları sözcükleri daha çabuk öğrenirler.
B) Çocuğun dilsel yeteneklerinin körelebileceği dönemdir.
C) Anlam ve yapı ilişkisini kurmaya başlar.
D) Okul döneminde çocuk dilsel, zihinsel ve fiziksel açıdan gelişme gösterir.
E) Kelimeleri sadece duyarak ya da görerek değil aynı zamanda harflere, sembollere ve eklere ayırarak da görmeye başlar.

Cevap : B) Çocuğun dilsel yeteneklerinin körelebileceği dönemdir.

Açıklama : Okul dönemi, çocuğun kelime hazinesinin patlama yaptığı, okuma-yazma ile dilin soyut kurallarını öğrendiği ve dil becerilerinin zirveye çıktığı bir dönemdir. Yeteneklerin köreldiği bir dönem değildir.