Erken Müdahale Programları Ve Gelişimsel Destek 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Erken müdahale programları, risk altındaki veya özel gereksinimli çocukların gelişimini desteklemek amacıyla tasarlanmıştır. Bu programlar, aile katılımını esas alır ve çocukların bilişsel, dil, sosyal ve duygusal gelişimlerini hedefler. Bu makalede AÇEV, HIPPY, Head Start ve Küçük Adımlar gibi programların içerikleri, değerlendirme yöntemleri ve risk grupları ele alınacaktır.

Erken Müdahale Programları ve İçerikleri

• AÇEV (Zihinsel Eğitim Programı): Eşleştirme, sınıflama, renk ve yön kavramlarını içerir. “Sağlıklı beslenme” bu modülün değil, Anne Destek Programı’nın konusudur.
• HIPPY Programı: Ebeveynlere hikaye ve etkinlik kitapları sunar. Çocuğun “Öz Düzenleme” becerisi, bu programın Sosyal Duygusal Gelişim alanı içindedir.
• Head Start: ABD’de başlayan ilk programlar Dil Gelişimi odaklıdır. Erken Head Start ise hamilelikten 3 yaşa kadar olan dönemi kapsar (3 yaş üzeri normal Head Start’tır). Okuma bilmeyen ebeveynlere eğitim verilmesi “Sosyal Hizmetler” basamağıdır.
• Küçük Adımlar: Değerlendirme için en sık Gözlem tekniğini kullanır. Temel ilkesi “Aileler çocukların en iyi öğretmenidir” ve “Her çocuk öğrenebilir” felsefesidir.

Gelişimsel Sorunlar ve Risk Grupları

• Genetik/Kromozomal Bozukluklar:
  • Turner Sendromu: Sadece kız çocuklarını etkileyen (X0) kromozom bozukluğudur.
  • Metabolik Hastalıklar: Fenilketonüri (PKU) ve Galaktozemi tedavi edilmezse Zihinsel Geriliğe yol açar.
• Dil Sorunları: İşitme sorunu olmadığı halde yönergeleri anlamayan çocukta Alıcı Dil (anlama) sorunu vardır.
• Risk Altındaki Çocuklar: Çalıştırılan, suça itilen, göç mağduru çocuklar “Risk Altındaki” gruptadır.
• Düşük Doğum Ağırlığı: 1000 gramın altı “Aşırı Düşük Doğum Ağırlığı”dır.

Değerlendirme ve Gözlem Teknikleri

• Formal vs İnformal: Formal (standart testler) sayısal, İnformal (gözlem) sözel veri verir. (Yanlış bilgi: “İnformal sayısal, formal sözel verir” ifadesi yanlıştır).
• Gözlem Teknikleri: Çocuğun bir ortamda ne kadar süre geçirdiğini ölçen yöntem Zaman Örneklemesidir.
• Görüşme İlkeleri: Çocukla görüşürken “çeldirici soru” sorulmamalıdır.

Ekolojik Sistem ve Ev Ziyaretleri

• Mezosistem: Aile ve öğretmen (iki mikrosistem) arasındaki etkileşimi ifade eder.
• Ev Ziyaretleri: Süreç ilkesi gereği doğumdan başlayıp yıllarca sürmelidir. Ziyaretler tek yönlü değil, etkileşimli olmalı ve evdeki materyaller kullanılmalıdır.

1. Aşağıdakilerden hangisi Anne Çocuk Eğitim Vakfı tarafından uygulanan Zihinsel Destek Programı’nın içerdiği konulardan birisi değildir?

A) Büyük-küçük kavramı
B) Yön kavramları
C) Renk kavramları
D) Sağlıklı beslenme
E) Sınıflandırma yapma

Cevap : D) Sağlıklı beslenme

Açıklama : AÇEV’in Zihinsel Eğitim Programı (ZEP); eşleştirme, sınıflandırma, sıralama, sayı kavramı, şekil, renk ve mekan/yön kavramları gibi bilişsel becerileri hedefler. “Sağlıklı beslenme” genellikle Anne Destek Programı veya sağlık modülleri içinde yer alır, doğrudan zihinsel destek programının bilişsel konularından biri değildir.

2. HIPPY Programının içeriğinde ele alınan “Öz Düzenleme” hangi programın kapsamındadır?

A) Dil Programı
B) Yaratıcı Sanat Programı
C) Matematik Programı
D) Sosyal Duygusal Gelişim Programı
E) Okuma Yazma Programı

Cevap : D) Sosyal Duygusal Gelişim Programı

Açıklama : Öz düzenleme (self-regulation), çocuğun duygularını ve davranışlarını kontrol edebilme becerisidir ve bu beceri HIPPY programı içinde **Sosyal Duygusal Gelişim** alanı kapsamında ele alınır.

3. Formal ve informal değerlendirme araçlarının karşılaştırılması ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Formal değerlendirmeler daha kısa zamanda tamamlanırken informal değerlendirmeler daha çok zaman alır.
B) İnformal değerlendirmelerde sonuç daha çok sayısal verilerle ifade edilirken formal değerlendirmede daha çok sözel bilgilere ulaşılır.
C) İnformal değerlendirmeler genellikle gözlemler doğrultusunda olurken formal değerlendirmeler standartlaştırılmış ölçeklerle gerçekleştirilir.
D) Hem formal hem de informal değerlendirmeler için uzmanlık gerekmektedir.
E) İnformal değerlendirmeler çocuğun doğal ortamlarında yapılabilirken formal değerlendirmeler daha çok yapılandırılmış bir mekânda gerçekleştirilir.

Cevap : B) İnformal değerlendirmelerde sonuç daha çok sayısal verilerle ifade edilirken formal değerlendirmede daha çok sözel bilgilere ulaşılır.

Açıklama : Bu bilgi yanlıştır. Tam tersine, **Formal** değerlendirmeler (standart testler) genellikle **sayısal** (puan, yüzde) sonuçlar verirken, **İnformal** değerlendirmeler (gözlem, görüşme) daha çok **sözel/betimsel** veriler sağlar.

4. Aile ile öğretmen arasındaki etkileşim çocuğun gelişiminde önemli bir rol oynar. Eğer aile ile öğretmen arasındaki etkileşim artarsa çocuğun okul yaşantıları da kaliteli hale gelir.
Yukarıdaki ifade Ekolojik Sistemler Kuramı’nın hangi sistemine girer?

A) Mezosistem
B) Kronosistem
C) Mikrosistem
D) Makrosistem
E) Ekzosistem

Cevap : A) Mezosistem

Açıklama : Bronfenbrenner’in Ekolojik Sistemler Kuramı’nda, bireyin içinde bulunduğu iki farklı mikrosistemin (örneğin ev/aile ve okul/öğretmen) arasındaki etkileşim ve ilişkilere **Mezosistem** denir.

5. Amerika Birleşik Devletleri’nde uygulanan ilk erken müdahale programları çocukların hangi gelişim alanlarına yönelik hazırlanmıştır?

A) Motor gelişim alanı
B) Bilişsel gelişim alanı
C) Sosyal gelişim alanı
D) Dil gelişim alanı
E) Duygusal gelişim alanı

Cevap : D) Dil gelişim alanı

Açıklama :

6. Küçük Adımlar Erken Eğitim Programı bir çocuğun gelişiminin değerlendirilmesinde en sık hangi tekniğin kullanılmasını gerektiğini savunmaktadır?

A) Görüşme Tekniği
B) Dokümantasyon Tekniği
C) Anket Tekniği
D) Gözlem Tekniği
E) Scamper Tekniği

Cevap : D) Gözlem Tekniği

Açıklama : Küçük Adımlar programı, çocuğun becerilerini “Gelişim Becerileri Envanteri” aracılığıyla değerlendirir ve bu değerlendirme, çocuğun doğal ortamında ne yapabildiğinin doğrudan **Gözlem**lenmesine dayanır.

7. Tek gen bozukluğu hastalıklarından olan Fenilketonüri, Galactosemi ve Rett Sendromu çocuklarda aşağıdakilerden hangisine sebep olmaktadır?

A) Motor beceri kaybı
B) İşitme kaybı
C) Zihinsel gerilik
D) Görme kaybı
E) Konuşma kaybı

Cevap : C) Zihinsel gerilik

Açıklama : Fenilketonüri (PKU), Galaktozemi ve Rett Sendromu gibi metabolik ve genetik bozukluklar, erken tanı ve tedavi (özellikle diyet) sağlanmazsa veya hastalığın doğası gereği ilerleyici olarak ciddi **Zihinsel Gerilik** (Entelektüel Yetersizlik) durumuna yol açarlar.

8. I. Ev ziyaretleri tek yönlü bir süreç olarak hazırlanmalıdır.
II. Her ev ziyaretinde kullanılacak materyaller ziyaret eden uzmanlar tarafından getirilir.
III. Ev ziyaretlerinde uzmanlar empatik dinleme yöntemini kullanır.
Yukarıda verilen ifadelerden hangisi ya da hangileri etkin ve sürdürülebilir bir ev ziyareti için söylenebilir?

A) II ve III
B) I ve III
C) I ve II
D) Yalnız II
E) Yalnız III

Cevap : E) Yalnız III

Açıklama : Etkin bir ev ziyareti çift yönlü etkileşime dayanır (I yanlış). Sürdürülebilirlik için uzmanın sürekli materyal taşıması yerine evdeki mevcut materyallerin kullanılması teşvik edilir (II yanlış). Uzmanın aileyi anlaması için empatik dinleme kullanması doğrudur (III doğru).

9. Bir erken müdahale programı olarak uygulanan HIPPY Programı’nın içeriğinde aşağıdakilerden hangisi bulunmamaktadır?

A) Gelişim envanteri
B) Hikâye kitapları
C) Boya kalemleri
D) Geometrik şekiller
E) Etkinlik kitapları

Cevap : A) Gelişim envanteri

Açıklama : HIPPY programı, ebeveynlere çocuklarıyla uygulayacakları hikaye kitapları, etkinlik kitapları ve şekiller gibi materyaller sunar. “Gelişim Envanteri” ise genellikle uzmanların değerlendirme için kullandığı bir araçtır ve ebeveyn paketinin standart bir “etkinlik materyali” içeriği değildir.

10. Herhangi bir duyma problemi olmayan çocuğa sözel yönergeler vermenize rağmen yönergelerinizi anlamıyor ve yapmıyor ise hangi erken müdahale programının başlanması doğrudur?

A) Duygusal gelişim odaklı müdahale programı
B) İfade edici dil odaklı müdahale programı
C) İşitmeye yönelik müdahale programı
D) Bilişsel gelişim odaklı müdahale programı
E) Alıcı dil odaklı müdahale programı

Cevap : E) Alıcı dil odaklı müdahale programı

Açıklama : İşitme sorunu olmadığı halde söylenenleri anlamama ve yerine getirememe durumu, dili anlama becerisi olan **Alıcı Dil** (Receptive Language) ile ilgili bir soruna işaret eder.

11. Bir çocuk gelişimcisi, çocukla yapacağı görüşmede aşağıdaki davranışlardan hangisini sergilememelidir?

A) Sorular çeldirici özellikte olmalıdır.
B) Soruları görüşme öncesinde hazırlamalıdır.
C) Görüşmeci daha çok aktif dinleyici rolünde olmalıdır.
D) Çocuğa uygun bir seviyede oturmalıdır.
E) Görüşme doğal bir ortamda yapılmalıdır.

Cevap : A) Sorular çeldirici özellikte olmalıdır.

Açıklama : Çocukla yapılan görüşmelerde amaç güvenilir bilgi almaktır. Çeldirici, kafa karıştırıcı veya yönlendirici sorular sormak çocuğun yanlış veya tutarsız cevaplar vermesine neden olur ve yapılmaması gereken bir davranıştır.

12. Aşağıda verilen hastalıklardan hangisi sadece kız çocuklarını etkileyen kromozomal bozukluklardan birisidir?

A) Down Sendromu
B) Rett Sendromu
C) Turner Sendromu
D) Edward Sendromu
E) Trizomi 18

Cevap : C) Turner Sendromu

Açıklama : **Turner Sendromu**, dişilerde X kromozomunun birinin eksikliği (X0) sonucu ortaya çıkan ve sadece kız çocuklarını etkileyen bir kromozomal bozukluktur. (Rett sendromu da genelde kızlarda görülür ancak kökeni tek gen mutasyonudur, kromozom sayısı bozukluğu değildir).

13. Aşağıdakilerden hangisi AÇEV tarafından geliştirilmiş olan Anne Çocuk Eğitim programının bir alt programı olan Anne Destek programı konularından biri değildir?

A) Teknoloji
B) Çocuk gelişimi
C) Sağlık
D) Disiplin yöntemleri
E) İletişim

Cevap : A) Teknoloji

Açıklama : Anne Destek Programı (ADP); çocuk gelişimi, sağlık, beslenme, aile planlaması, iletişim ve disiplin gibi konuları kapsar. “Teknoloji” bu programın temel eğitim modüllerinden biri değildir.

14. Head Start programında çocuğun ebeveyni eğer okuma yazma bilmiyorsa ebeveynlere okuma yazma öğretilmesi için eğitimler verilir.
Yukarıda belirtilen hizmet Head Start programının hangi basamağı kapsamında sunulur?

A) Sağlık
B) Yetişkin desteği
C) Sosyal hizmetler
D) Ebeveyn katılımı
E) Eğitim

Cevap : C) Sosyal hizmetler

Açıklama :

15. Erken Head Start programı ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Engelli çocuklar da bu programda hizmet almaktadır.
B) Hamile kadınlara da bu program doğrultusunda hizmet verilmektedir.
C) Hem ev hem de kurum merkezli yürütülebilmektedir.
D) Ebeveynler ile grup toplantıları da yapılmaktadır.
E) Erken Head Start programı 3 yaş üzeri çocukları ve ebeveynleri kapsamaktadır.

Cevap : E) Erken Head Start programı 3 yaş üzeri çocukları ve ebeveynleri kapsamaktadır.

Açıklama : Erken Head Start (Early Head Start) programı, hamilelikten başlayarak çocuk **3 yaşına gelene kadar** olan dönemi kapsar. 3 yaş ve üzeri çocuklar için standart “Head Start” programı devreye girer. Bu nedenle E şıkkı yanlıştır.

16. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre kaç kilo altında doğan bebekler “aşırı düşük” doğum ağırlığında değerlendirilir?

A) 1.001-1.500 gram arasında
B) 1.501-2.499 gram arasında
C) 1.000 gram ve altında
D) 3.000-3.499 gram arasında
E) 2.500-3.000 gram arasında

Cevap : C) 1.000 gram ve altında

Açıklama : Doğum ağırlığı sınıflandırması:
* Düşük Doğum Ağırlığı: < 2500 gr
* Çok Düşük Doğum Ağırlığı: < 1500 gr
* **Aşırı Düşük Doğum Ağırlığı**: < **1000 gr**

17. I. Çalıştırılan Çocuklar
II. Suça İtilen Çocuklar
III. Göç Etmek Zorunda Olan Çocuklar
Yukarıda verilen maddelerdeki çocuklar hangi gruba giren çocuklardır?

A) Özel Yetenekli Çocuklar
B) Kaynaştırma Grubu Çocuklar
C) Özel Gereksinimli Çocuklar
D) Avantajlı Grup Çocuklar
E) Risk Altındaki Çocuklar

Cevap : E) Risk Altındaki Çocuklar

Açıklama : Çalıştırılan, suça itilen, göç mağduru, yoksulluk içinde yaşayan veya ihmal/istismara uğrayan çocuklar, gelişimsel gerilik veya sosyal problemler açısından **Risk Altındaki Çocuklar** grubunda tanımlanır.

18. Ev ziyaretleri yeni doğan dönemi (doğumdan sonraki ilk 4 hafta) ile başlamalı ve belirlenen periyotlarla birkaç yıl devam ettirilmelidir.
Yukarıdaki ifade ev ziyaretlerinin hangi ilkesi ile ilgilidir?

A) Destek İlkesi
B) Süreç İlkesi
C) Gizlilik İlkesi
D) Etiklik İlkesi
E) Profesyonellik İlkesi

Cevap : B) Süreç İlkesi

Açıklama : Hizmetin belirli bir zamanda başlayıp, süreklilik arz edecek şekilde ve belli bir zaman dilimine yayılarak (bir süreç halinde) devam etmesi **Süreç İlkesi** ile ilgilidir.

19. Aşağıdakilerden hangisi Küçük Adımlar Erken Eğitim programının temel ilkelerinden biri değildir?

A) Bütün çocuklar öğrenebilir.
B) Evde verilen bilişsel etkinlikler çocukların IQ puanını yükseltir.
C) Özel gereksinimli çocuklara, normal gelişim gösteren çocuklara öğretilen tüm kavramlar öğretilebilir.
D) Engelin erken yaşta fark edilmesi oldukça önemlidir.
E) Aileler çocukların en iyi öğretmenidir.

Cevap : B) Evde verilen bilişsel etkinlikler çocukların IQ puanını yükseltir.

Açıklama : Küçük Adımlar programının temel ilkeleri arasında “Her çocuk öğrenebilir”, “Aileler en iyi öğretmendir”, “Erken tanı önemlidir” gibi felsefeler yer alır. Ancak “etkinliklerin IQ puanını yükselteceği” iddiası programın temel bir ilkesi (prensibi) olarak değil, olası bir sonuç olarak görülebilir; programın felsefi temel maddeleri arasında doğrudan bu şekilde yer almaz.

20. Bir çocuğun bir ortamda ne kadar süre geçirdiğini ve bu süre içinde nelerle ilgilendiğini belirlemek amacıyla kullanılan gözlem tekniği aşağıdakilerden hangisidir?

A) Günlük Temelli Anektod Tekniği
B) Zaman Örneklemesi Tekniği
C) Kontrol Listesi Tekniği
D) Portfolyo Tekniği
E) Zamana Dayalı Sosyometri Tekniği

Cevap : B) Zaman Örneklemesi Tekniği

Açıklama : Belirli zaman aralıklarında veya sürelerde davranışların kaydedildiği, çocuğun nerede ne kadar vakit geçirdiğinin tespit edildiği gözlem yöntemi **Zaman Örneklemesi** (Time Sampling) tekniğidir.