Liderlik ve Motivasyon 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Liderlik, bir grubu belirli amaçlar etrafında toplayabilme ve onları harekete geçirebilme yeteneğidir. Kamu yönetiminden özel sektöre kadar her alanda, liderlik tarzları ve motivasyon stratejileri örgüt başarısını belirler. Bu makalede liderlik kuramları (Özellikler, Davranışsal, Durumsal), liderin güç kaynakları ve örgütsel bağlılık türleri ele alınacaktır.

Liderlik Kuramları ve Yaklaşımları

• Özellikler Yaklaşımı: Liderliğin doğuştan gelen veya kişisel niteliklerle ilgili olduğunu savunur (“Lider doğulur”). Hoşgörülü olmak bu kapsamda olumlu bir özelliktir.
• Davranışsal Yaklaşım: Liderin “ne yaptığına” (iletişim, planlama, yetki devri) odaklanır. Kurt Lewin bu alanda otokratik/demokratik ayrımı yapan öncülerdendir.
• Durumsal Yaklaşım: Tek bir en iyi liderlik tarzı yoktur; etkinlik ortama bağlıdır.
  • Hersey ve Blanchard: Olgun olmayan (M1) astlar için “Emredici” tarzı önerir.
  • Amaç-Yol Teorisi (House & Evans): Yönlendirici, Destekleyici, Katılımcı ve Başarıya Yönelmiş olmak üzere 4 tarz tanımlar.
• Dönüşümcü Liderlik: İzleyicilere ilham verir ve “Örgütsel Vatandaşlık Davranışını” en olumlu etkileyen türdür.

Liderin Güç Kaynakları ve Özellikleri

Liderler güçlerini pozisyondan (Yasal, Ödül, Zorlayıcı) veya kişisel özelliklerden (Uzmanlık, Benzeşim) alırlar.

• Uzmanlık Gücü: Liderin bilgi ve becerisine dayanan bireysel bir güçtür.
• Kamu Liderleri: Kamu kesiminde liderlerin en az sahip olduğu güç genellikle Ödüllendirme Gücüdür (Bürokratik sınırlamalar nedeniyle).
• Karizmatik Liderler: Risk alırlar, vizyonerdirler. “Kurallara önem vermek” onların değil, bürokratların özelliğidir.
• Narsist Liderler: Risk almaktan kaçınmazlar, aksine iz bırakmak için büyük riskler alırlar.

Yönetim Kültürü ve Örgütsel Bağlılık

• Geleneksel Türk Yöneticisi: Otoriter, disiplinli ve “baba” figürüdür; esnek değildir.
• Devam Bağlılığı: Çalışanın içten gelerek değil, zorunluluktan (maliyet, iş bulamama) ötürü örgütte kalmasıdır.
• Kamu Yönetimi: Geleneksel kamu yönetimi rekabetçi değildir. Modern yaklaşım ise “her ortamda geçerli tek bir tarz” iddiasını reddeder.

1. Kamu yönetimiyle ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Günümüzde kamu yönetiminde de liderlere ihtiyaç duyulmaktadır.
B) Kamu kurumlarının kar elde etme gibi bir amacı söz konusu değildir.
C) Kamu yöneticilerinin görevi kamu hizmeti vererek kamu yararını sağlamaktır.
D) Bürokratik kamu yönetimi anlayışı günümüz ihtiyaçlarına cevap verememektedir.
E) Kamu yönetiminde ortam ne olursa olsun bazı liderlik tarzları daima etkilidir.

Cevap : E) Kamu yönetiminde ortam ne olursa olsun bazı liderlik tarzları daima etkilidir.

Açıklama : Modern liderlik yaklaşımları, özellikle **Durumsal Liderlik** kuramı, “her ortamda geçerli tek bir en iyi liderlik tarzının” olmadığını savunur. Liderlik tarzının etkinliği, ortama, izleyicilerin durumuna ve görevin niteliğine göre değişir. Bu nedenle “daima etkili” bir tarzdan söz etmek yanlıştır.

2. Aşağıdakilerden hangisi liderin bireysel kaynaklı güçlerinden biridir?

A) Yasal güç
B) Benzeşim gücü
C) Ödül gücü
D) Uzmanlık gücü
E) Zorlayıcı güç

Cevap : D) Uzmanlık gücü

Açıklama : Liderin güç kaynakları “Pozisyon (Örgüt) Kaynaklı” ve “Bireysel (Kişisel) Kaynaklı” olarak ikiye ayrılır. Yasal, Ödül ve Zorlayıcı güçler pozisyondan (makamdan) kaynaklanır. **Uzmanlık gücü** (ve seçeneklerdeki Benzeşim gücü de) ise liderin kişisel bilgi, beceri ve özelliklerinden kaynaklanan bireysel güçtür. (Not: Test tekniği açısından Uzmanlık gücü en sık sorulan bireysel güç türüdür).

3. “Liderlikte özellikler yaklaşımı” kapsamında yapılan tasnife göre aşağıdakilerden hangisi lider olan bir davranışa örnektir?

A) Yapacakları konusunda kararsız olma
B) Astlarından uzun raporlar isteme
C) Çalışanları ile ilişkilerinde bürokrasiyi kullanma
D) İnsanlarla ilişkilerinde rahat olmama
E) Kendisi ile aynı fikirde olmayanlara karşı toleranslı olma

Cevap : E) Kendisi ile aynı fikirde olmayanlara karşı toleranslı olma

Açıklama : Özellikler yaklaşımı liderin sahip olduğu kişilik özelliklerine odaklanır. Kendine güven, empati ve **toleranslı olma (hoşgörü)** etkili bir liderde bulunması beklenen olumlu özelliklerdendir. Diğer şıklar (kararsızlık, bürokrasi, rahat olmama) liderlikten ziyade yetersiz yönetim veya negatif özelliklerdir.

4. Örgütün içinde bulunduğu koşullara bağlı olarak liderlik davranışlarının nasıl değişim gösterdiğinin / göstermesi gerektiğinin incelendiği ve buna göre etkin liderlik davranışlarının tespit edilmeye çalışıldığı liderlik kuramı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Davranışsal Yaklaşım
B) Durumsal Yaklaşım
C) Karizmatik Yaklaşım
D) Modern Yaklaşım
E) Özellikler Yaklaşımı

Cevap : B) Durumsal Yaklaşım

Açıklama : Liderliğin etkinliğinin, liderin özellikleri veya davranışları kadar, içinde bulunulan **ortamın koşullarına (duruma)** bağlı olduğunu savunan yaklaşım **Durumsal Liderlik Yaklaşımı**dır.

5. Aşağıdakilerden hangisi karizmatik bir liderin sahip olduğu istisnai özelliklerden biri değildir?

A) Gerektiğinde risk alma
B) İzleyicilerin ihtiyaçlarına önem verme
C) Kriz durumlarında radikal çözümler üretebilme
D) Yüksek özgüven sahibi olma
E) Kurallara önem verme

Cevap : E) Kurallara önem verme

Açıklama : Karizmatik liderler genellikle statükoyu değiştirmeyi hedefler, vizyonerdir ve risk alırlar. Mevcut bürokratik **kurallara sıkı sıkıya bağlı kalmak veya önem vermek**, karizmatik liderlerin değil, daha çok geleneksel veya bürokratik yöneticilerin özelliğidir.

6. Davranışsal liderlik kuramıyla ilgili yapılan çalışmalar sonucunda ortaya konulan “işe yönelik lider” ile ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Büyük ölçüde mevkiye dayanan resmî otoritesini kullanır.
B) İşin yapılmasına büyük önem verir.
C) Astlarının düşüncelerini çok önemsemez.
D) Yetki devrini esas alır.
E) Önceden belirlenen ilke ve yöntemlere göre çalışanları yakından kontrol eder.

Cevap : D) Yetki devrini esas alır.

Açıklama : İşe yönelik (görev odaklı) liderler, işin tamamlanmasına ve prosedürlere odaklanırlar. Genellikle otoriter bir tarz sergilerler ve kontrolü ellerinde tutmak isterler. Bu nedenle **yetki devrini esas almazlar**, aksine yetkiyi merkezde toplama eğilimindedirler.

7. Liderin kişisel nitelikleri üzerine odaklanan liderlik kuramı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Durumsal Yaklaşım
B) Davranışsal Yaklaşım
C) Özellikler Yaklaşımı
D) Yapılandırmacı Yaklaşım
E) Modern Yaklaşım

Cevap : C) Özellikler Yaklaşımı

Açıklama : Liderliğin “doğuştan gelen” veya sonradan kazanılan **kişisel nitelikler (özellikler)** ile ilgili olduğunu savunan ve “Lider olunmaz, lider doğulur” anlayışına yakın duran kuram **Özellikler Yaklaşımı**dır (Great Man Theory).

8. Aşağıdaki özelliklerden hangisi Türk toplumunda geleneksel yönetici tipine uymamaktadır?

A) Otoriter
B) Disiplinli
C) Kudretli
D) Esnek
E) Gururlu

Cevap : D) Esnek

Açıklama : Türk toplumunun geleneksel yönetim kültüründe genellikle “Baba” figürüyle özdeşleşen, otoriter, kudretli ve disiplinli bir yönetici profili hakimdir. **Esneklik**, daha çok modern ve katılımcı yönetim anlayışının bir özelliğidir ve geleneksel (paternalist) yönetici tipine uymaz.

9. Hersey ve Blanchhard’ın “Olgunluk Modeli Yaklaşımı”na göre lider, olgun olmayan astları (M1) için aşağıdaki davranışlardan hangisine daha çok önem verecektir?

A) Astlara fikir ve emirlerinin gerekçelerini izah etme
B) Astlara emir verip bunların icrasını isteme
C) Planlama ve icra yetkilerini astlarına devretme
D) Astların görüş ve fikirlerini alarak onların yönetime katılmalarını sağlama
E) Astlarıyla iş birliği yapma

Cevap : B) Astlara emir verip bunların icrasını isteme

Açıklama : Hersey ve Blanchard’a göre olgunluk düzeyi düşük (M1: Yeteneksiz ve İsteksiz/Güvensiz) astlar için en uygun liderlik tarzı **”Anlatıcı/Emredici” (Telling)** tarzdır. Bu tarzda lider, ilişkiye az, göreve çok önem verir; yani net emirler verir ve uygulanmasını bekler.

10. Aşağıdakilerden hangisi narsist liderlerin özelliklerinden biri değildir?

A) Arkalarında iz bırakma gibi bir ihtiyaçları vardır.
B) Doymak bilmez öğrenme istekleri vardır.
C) Risk almaktan kaçınırlar.
D) Başkaları üzerinde önemli bir çekim gücü vardır.
E) Özel hayatları yoktur.

Cevap : C) Risk almaktan kaçınırlar.

Açıklama : Narsist liderler kendilerine aşırı güven duyarlar ve büyük başarılar elde ederek iz bırakmak isterler. Bu nedenle **risk almaktan kaçınmazlar**, aksine cüretkar riskler alma eğilimindedirler. C şıkkındaki ifade narsist liderler için yanlıştır.

11. Liderlikte özellikler yaklaşımıyla ilgili olarak çalışmalar yapan ve liderliği otokratik ve demokratik olmak üzere iki liderlik tarzı üzerinde inceleyen teorisyen ya da teorisyenler aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tannenbaum ve Schmidt
B) Heredot ve Tacitus
C) Stogdill
D) Hegel ve Fichte
E) Kurt Lewin ve arkadaşları

Cevap : E) Kurt Lewin ve arkadaşları

Açıklama : Liderlik tarzlarını bilimsel olarak ilk inceleyenlerden olan **Kurt Lewin** ve arkadaşları (Lippitt ve White), liderliği Otokratik, Demokratik ve Tam Serbesti Tanıyan (Laissez-faire) olmak üzere sınıflandırmışlardır.

12. Rensis Likert’in “Dörtlü Yaklaşım Modeli” ne göre liderin astlarına tam olmasa da büyük ölçüde güvendiği, astların kararlara katılımlarına olanak ve özgürlük tanıdığı ve karar alırken onların fikirlerini dikkate aldığı ve kullandığı liderlik türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sömürücü (otokratik) liderlik
B) Oluruna bırakıcı
C) Yardımsever otokratik
D) Katılımcı
E) Demokratik

Cevap : D) Katılımcı

Açıklama : Likert’in Sistem 3 olarak tanımladığı **”Danışıcı” (Consultative)** liderlik tarzında, lider astlarına tam olmasa da önemli ölçüde güvenir ve kararlara katılımlarını sağlar. Seçeneklerde “Danışıcı” yer almadığı için, bu tanıma en yakın ve olumlu katılımı ifade eden seçenek (Sistem 3 veya 4 bağlamında) **Katılımcı** olarak işaretlenebilir.

13. Aşağıdakilerden hangisi bir liderin karizmatik olup olmadığını ortaya çıkaran göstergelerden biri değildir?

A) Takipçilerin demografik özellikleri
B) Takipçilerin grup amaçlarını ortaklaşa gerçekleştirebilmelerine olan inançları
C) Takipçilerin organizasyon amaçlarının belirlenmesindeki payları
D) Takipçilerin lidere isteyerek itaat etmeleri
E) Takipçilerin liderin inançlarının doğruluğuna olan güvenleri

Cevap : A) Takipçilerin demografik özellikleri

Açıklama : Karizmatik liderlik, lider ile izleyiciler arasındaki etkileşim ve algıya dayanır (itaat, güven, inanç vb.). Takipçilerin yaşı, cinsiyeti veya geliri gibi **demografik özellikleri**, bir liderin karizmatik olup olmadığının doğrudan bir göstergesi değildir.

14. Liderlik tarzları ile örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişkilerin belirlenmeye çalışıldığı araştırmada hangi liderlik türünün, örgütsel vatandaşlık davranışının tüm alt boyutlarını olumlu etkilediği tespit edilmiştir?

A) Durumsal
B) Dönüşümcü
C) Etkileşimci
D) Geleneksel
E) Narsist

Cevap : B) Dönüşümcü

Açıklama : **Dönüşümcü Liderlik**, izleyicilere ilham veren, onları bireysel çıkarlarından öte örgütsel çıkarlar için çalışmaya teşvik eden bir tarzdır. Araştırmalar, dönüşümcü liderliğin, çalışanların “Örgütsel Vatandaşlık Davranışını” (gönüllü ekstra çaba) en olumlu etkileyen tür olduğunu göstermektedir.

15. Aşağıdakilerden hangisi, geleneksel yönetimde kamu yöneticilerinin önem verdiği konulardan biri değildir?

A) Rekabetçi anlayış
B) İşlevsel rasyonellik
C) İçsel verimlilik
D) Departmanlaşma
E) Kriz durumlarında radikal çözümler üretebilme

Cevap : A) Rekabetçi anlayış

Açıklama : Geleneksel kamu yönetimi (Weberci bürokrasi), hiyerarşiye, kurallara, içsel verimliliğe ve departmanlaşmaya önem verir. **Rekabetçi anlayış** ise geleneksel modelin değil, modern “Yeni Kamu Yönetimi” anlayışının (özel sektör pratiklerinin kamuya uyarlanması) bir özelliğidir.

16. Kamu kesiminde liderlerin en az sahip olduğu güç kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Zorlayıcı güç
B) Yasal güç
C) Ödüllendirme gücü
D) Karizmatik güç
E) Uzmanlık gücü

Cevap : C) Ödüllendirme gücü

Açıklama :

17. Liderlik türüyle de ilişkili olan ve içten gelmeyen, dış faktörlere dayalı olan ve çalışanın örgütüyle özdeşim kuramadığı örgütsel bağlılık türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Gönüllü bağlılık
B) Geçici bağlılık
C) Devam bağlılığı
D) Duygusal bağlılık
E) Normatif bağlılık

Cevap : C) Devam bağlılığı

Açıklama : **Devam Bağlılığı** (Continuance Commitment), çalışanın örgütte kalmasının bir zorunluluktan (maliyetler, alternatif iş bulamama vb.) kaynaklandığı durumdur. Bu, içten gelen bir arzu (Duygusal) veya ahlaki bir ödev (Normatif) değil, dış faktörlere ve çıkarlara dayalı bir bağlılıktır.

18. Liderin astları ile iletişim şekli, yetki devretmesi, planlama ve kontrol şekli gibi liderin etkinliğini belirleyen önemli olgular üzerinde duran liderlik kuramı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Büyük adam kuramı
B) Davranışsal kuram
C) Modern kuram
D) Yeni kuram
E) Durumsallık kuramı

Cevap : B) Davranışsal kuram

Açıklama : **Davranışsal Kuramlar**, liderin “kim olduğu”ndan (özellikler) ziyade “ne yaptığına” odaklanır. İletişim şekli, yetki devri, planlama yapma biçimi gibi liderin sergilediği **davranışlar**, bu kuramın temel inceleme konusudur.

19. Liderin izleyicilerini nasıl etkilediğinin, hedeflerin nasıl algılandığının ve amaca erişme yollarının neler olduğunun incelendiği; yönlendirici, destekleyici, katılımcı ve başarıya yönelmiş liderlik olmak üzere dört tür liderlik davranışının ortaya konulduğu durumsal liderlik yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

A) House ve Evans’ın Amaç Yol Teorisi
B) Fiedler’in Durumsallık Modeli
C) Likert’in Dörtlü Yaklaşım Modeli
D) Hersey ve Blanchhard’ in Olgunluk Modeli Yaklaşımı
E) Kurt Lewin ve arkadaşlarının özellikler yaklaşımı

Cevap : A) House ve Evans’ın Amaç Yol Teorisi

Açıklama : Robert House ve Martin Evans tarafından geliştirilen **Amaç-Yol Teorisi**, liderin görevinin astların amaçlarına ulaşmaları için yolu netleştirmek olduğunu savunur. Teori, dört liderlik davranışı tanımlar: Yönlendirici, Destekleyici, Katılımcı ve Başarıya Yönelmiş Liderlik.

20. Liderlikle ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Liderlik işletmenin özellikle iç yapı ve dinamiklerine bakabilme işidir.
B) Liderlik; isteklilik, inanç, bağlılık ve gönüllülük gibi durumları kapsayan bir süreçtir.
C) Liderlik politik bir takım unsurları da içeren bir süreçtir.
D) Liderliği anlamı hale getiren kültürel çevredir.
E) Liderlik doğru işlerin yapılmasıdır.

Cevap : A) Liderlik işletmenin özellikle iç yapı ve dinamiklerine bakabilme işidir.

Açıklama : Liderlik ile yöneticilik arasındaki farka göre; yöneticilik daha çok işletmenin iç yapısına, düzenine ve verimliliğine odaklanırken; **Liderlik**, vizyona, değişime, dış çevreye uyuma ve “doğru işleri yapmaya” odaklanır. Bu nedenle A şıkkı, liderlikten ziyade yöneticiliğin tanımına yakındır.