Veri Tabanı Tasarımı 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Veri tabanı tasarımı, verilerin verimli, tutarlı ve erişilebilir şekilde saklanmasını sağlayan bir süreçtir. Bu süreçte varlık-ilişki modelleri, normalizasyon kuralları ve SQL komutları kritik öneme sahiptir. Bu makalede, sınav sorularından yola çıkarak tablo yapıları, veri tipleri, ilişki türleri ve normalizasyon kavramları ele alınacaktır.

Tablo Tasarımı ve Veri Tipleri

• Uygunsuz Tablolar: Futbol oyununda “Altyapı”, hastanede “Marka”, perakendede “Havuz” tabloları operasyonel süreçler için gereksiz veya anlamsızdır.
• Veri Tipleri: “Karakter Katarı” (String) temel (primitive) bir veri tipi değil, türetilmiş bir tiptir. 10 karakterlik bir metin ASCII’de 10 byte yer kaplar.
• Tablo Adlandırma: Tablo isimleri genellikle tekil, anlaşılır ve Türkçe karakter içermeyen (veya standartlaştırılmış) yapıda olmalıdır. “Siparis” uygun bir örnektir.

İlişki Türleri (Cardinality)

• Bire Çok (1:N): Kullanıcı -> Tweet ilişkisi (Bir kullanıcı çok tweet atar).
• Çoğa Çok (M:N): Oyun -> Sahne ilişkisi (Bir oyun birden çok sahnede, bir sahne birden çok oyunda olabilir).
• Çok İşareti: Bir kaydın karşı tarafta birden fazla kayıtla eşleşmesi durumunda “Çok” (kaz ayağı) sembolü kullanılır.
• Yabancı Anahtar: Bir tablonun birincil anahtarının, ilişki kurmak için diğer tabloda yer almasına İkincil Anahtar (Foreign Key) denir.

Normalizasyon ve Bağımlılıklar

• Normal Formlar: Veri tabanı tasarımında 1NF, 2NF, 3NF ve BCNF gibi aşamalar vardır. “Sıfırıncı Normal Form” diye bir literatür tanımı yoktur. Normalizasyon sadece 3 adımdan oluşmaz, daha ileri adımları da vardır.
• Boyce-Codd (BCNF): Bir niteliğin birden fazla niteliğe fonksiyonel bağımlı olması durumunda incelenen formdur.
• Fonksiyonel Bağımlılık: “Arayan -> İçerik” ilişkisinde, sol taraf (belirleyen) anahtar niteliğindedir. “Açıklama” gibi uzun metinler belirleyici olamaz, sağ tarafta (bağımlı) yer alır.

Veri Tabanı Mimarisi ve SQL

• Yıldız Şema: Merkezde sürekli kayıt alan bir “olgu” tablosu (örn. Otoyol geçişleri) ve etrafında boyut tabloları bulunur.
• Zaman Damgası: “1663318419” (Unix Timestamp) geçerli bir zaman damgası formatıdır.
• SQL Komutları: Veri sorgulamak için SELECT komutu kullanılır. Java bir DBMS değil, programlama dilidir.

1. Futbol maçları yapılan bir oyun için geliştirilen veri tabanında aşağıdaki tablolardan hangisinin bulunması en uygunsuzdur?

A) Mac (maç)
B) Hakem
C) Stadyum
D) Takim (takım)
E) Altyapi (altyapı)

Cevap : E) Altyapi (altyapı)

Açıklama : Bir futbol oyunu veri tabanında Maç, Hakem, Stadyum ve Takım temel varlıklardır. Ancak “Altyapı” genellikle fiziksel veya sistemsel bir kavramdır ve oyunun operasyonel veri tabloları arasında (bir varlık olarak) yer alması diğerlerine göre en az uygundur.

2. 10 karakterlik bir metnin bellekte kapladığı bayt miktarı aşağıdakilerden hangisidir?

A) 32
B) 16
C) 8
D) 10
E) 1

Cevap : D) 10

Açıklama : Standart ASCII/ANSI kodlamasında 1 karakter 1 bayt (8 bit) yer kaplar. Dolayısıyla 10 karakterlik bir metin bellekte 10 bayt yer kaplar.

3. Kullanici (kullanıcı) ve Tweet (metin içerikli sosyal medya gönderisi) tabloları arasındaki ilişki türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bire çok
B) Çoğa bir
C) Bire bir
D) Çoğa çok
E) Çoğa az

Cevap : A) Bire çok

Açıklama : Bir kullanıcı birden fazla tweet atabilir, ancak bir tweet tek bir kullanıcıya aittir. Bu nedenle ilişki Kullanıcıdan Tweete doğru “Bire Çok”tur.

4. Bir hastane yönetim sistemi için geliştirilen veri tabanında aşağıdaki tablolardan hangisinin bulunması en uygunsuzdur?

A) Doktor
B) Recete
C) Tedavi
D) Hasta
E) Marka

Cevap : E) Marka

Açıklama : Hastane veri tabanında Doktor, Reçete, Tedavi ve Hasta tabloları temel süreçler için gereklidir. “Marka” tablosu ise hastane yönetim süreçleri için doğrudan ilişkili veya öncelikli bir tablo değildir.

5. Sürekli kayıt alan, merkezi bir kayıt tablosu bulunduran veri tabanı tasarımlarına verilen ortak ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hiyerarşik veri
B) İlişkisel veri tabanı
C) Normal form
D) Yıldız şema
E) Bağlantı tablosu

Cevap : D) Yıldız şema

Açıklama : Yıldız şema (Star Schema), veri ambarı tasarımlarında kullanılan, merkezde bir “olgu” (fact) tablosu ve etrafında boyut tablolarının bulunduğu yapıdır.

6. Aşağıdakilerden hangisi geçerli bir zaman damgasıdır?

A) 1663318419+3:00
B) 1663318419T11:45:30+03:00
C) 1663318419T11:40
D) 166-331-84-19
E) 1663318419

Cevap : E) 1663318419

Açıklama :

7. Bir perakende satış sistemi için geliştirilen veri tabanında aşağıdaki tablolardan hangisinin bulunması en uygunsuzdur?

A) Urun
B) Stok
C) Havuz
D) Satis
E) Musteri

Cevap : C) Havuz

Açıklama : Perakende sisteminde Ürün, Stok, Satış ve Müşteri tabloları temeldir. “Havuz” isminde bir tablo perakende süreçleri için standart veya anlamlı bir varlık değildir.

8. Aşağıdakilerden hangisi temel veri tiplerinden biri değildir?

A) İkili
B) Ondalıklı sayı
C) Tam sayı
D) Karakter katarı (string)
E) Karakter

Cevap : D) Karakter katarı (string)

Açıklama : Programlama ve veri tabanı teorisinde Tam sayı (Integer), Karakter (Char), Ondalıklı sayı (Float/Decimal) ve İkili (Binary/Boolean) temel (primitive) veri tipleri olarak kabul edilirken; “Karakter Katarı” (String) genellikle karakterlerin bir dizisi (array) olduğu için türetilmiş/bileşik bir veri tipi olarak sınıflandırılır.

9. Aşağıdakilerden hangisi yıldız şema veri tabanına daha uygun bir örnektir?

A) Konferans katılımcıları
B) Otoyol geçişleri
C) Teknoloji marketi ürün kayıtları
D) Yayınevi kayıtları
E) Banka hesap bilgileri

Cevap : B) Otoyol geçişleri

Açıklama :

10. Aşağıdakilerden hangisi, uygun bir veri tabanı tablosu adıdır?

A) SİSTEM
B) kullanıcı
C) bilgi
D) Siparis
E) değişken

Cevap : D) Siparis

Açıklama :

11. Aşağıdakilerden hangisinin fonksiyonel bağımlılık ifadesinin sağ tarafında yer alması daha uygundur?

A) gorusmeIcerigi
B) gorusmeZamani
C) arayan
D) aranan
E) sebeke

Cevap : A) gorusmeIcerigi

Açıklama : Fonksiyonel bağımlılıkta (A -> B), A belirleyen, B ise belirlenendir. “Arayan”, “Aranan” veya “Zaman” genellikle anahtar (belirleyen) rolü oynarken, “Görüşme İçeriği” bu anahtarlara bağlı olan (belirlenen) veridir ve sağ tarafta yer alır.

12. Aşağıdakilerden hangisi bir veri tabanı yönetim sistemi değildir?

A) MongoDB
B) Java
C) SQLite
D) Microsoft Access
E) MySQL

Cevap : B) Java

Açıklama : MongoDB, SQLite, Access ve MySQL birer Veri Tabanı Yönetim Sistemidir (DBMS). Java ise bir programlama dilidir.

13. Oyun ve Sahne tabloları arasındaki ilişki türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çoğa çok
B) Bire bir
C) Çoğa az
D) Çoğa bir
E) Bire çok

Cevap : A) Çoğa çok

Açıklama :

14. Aşağıdakilerden hangisi normal formun özelliklerinden biri değildir?

A) 3 adımdan oluşur.
B) Test etmek zor olabilir.
C) Veri tabanı tasarlama sürecinin bileşenleridir.
D) Sürecin sonunda normalize veri tabanına ulaşılır.
E) Kurallardan meydana gelir.

Cevap : A) 3 adımdan oluşur.

Açıklama :

15. Aşağıdakilerden hangisi nitelik, fonksiyonel bağımlılık ifadesinin sol tarafına kesinlikle eklenemeyecek bir seçenektir?

A) kategori
B) ipAdresi
C) aciklama
D) adi
E) siraNumarasi

Cevap : C) aciklama

Açıklama : Fonksiyonel bağımlılığın sol tarafı (belirleyen), diğer verileri tanımlayan anahtar veya benzersiz bir nitelik olmalıdır. “Açıklama” gibi uzun metin içeren ve benzersizliği garanti edilmeyen alanlar belirleyici (anahtar) olarak kullanılamaz.

16. Bir tabloda; bir nitelik ya da nitelik grubunun, birden fazla niteliğe fonksiyonel bağımlı olması durumu aşağıdaki hangi normal forma aykırıdır?

A) İkinci normal form
B) Birinci normal form
C) Dördüncü normal form
D) Üçüncü normal form
E) Boyce-Codd normal form

Cevap : E) Boyce-Codd normal form

Açıklama :

17. Aşağıdakilerden hangisi literatürde yer alan normal formlardan biri değildir?

A) İkinci Normal Form
B) Sıfırıncı Normal Form
C) Birinci Normal Form
D) Dördüncü Normal Form
E) Üçüncü Normal Form

Cevap : B) Sıfırıncı Normal Form

Açıklama : Literatürde normalizasyon süreci 1. Normal Form ile başlar. “Sıfırıncı Normal Form” diye tanımlanmış standart bir normalizasyon seviyesi yoktur (Genellikle normalize edilmemiş hali ifade eder ama bir form adı değildir).

18. Bir tablonun birincil anahtarının ilişki sağlayabilmek için diğer tabloda bulunmasıyla oluşan niteliğe verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kontrol anahtarı
B) Birincil anahtar
C) İkincil anahtar
D) Azalan anahtar
E) Sıralı sayısal anahtar

Cevap : C) İkincil anahtar

Açıklama :

19. Veri sorgulamak için kullanılan SQL komutu aşağıdakilerden hangisidir?

A) UPDATE
B) SELECT
C) INSERT INTO
D) SHOW
E) DELETE

Cevap : B) SELECT

Açıklama : Veri tabanından veri çekmek ve sorgulamak için kullanılan temel SQL komutu **SELECT** komutudur.

20. Bir tabloda yer alan herhangi bir kaydın ilişkili olduğu tabloda birden fazla kayıtla eşleşmesi durumunda kullanılan işaret aşağıdakilerden hangisidir?

A) Zorunlu
B) İsteğe bağlı
C) Çok
D) Az
E) Tek

Cevap : C) Çok

Açıklama : Varlık-İlişki (ER) diyagramlarında, bir kaydın karşı tarafta birden fazla kayıtla eşleşebileceğini göstermek için “Çok” (Many) işareti (genellikle kaz ayağı sembolü) kullanılır.