Gruplarla Sosyal Hizmet 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Gruplarla sosyal hizmet; bireylerin sorunlarını çözmek, gelişimlerini desteklemek ve toplumsal işlevselliklerini artırmak amacıyla grup dinamiklerinin kullanıldığı bir yöntemdir. Bu makalede grup süreçleri, liderlik becerileri, etik ilkeler ve farklı yaş gruplarıyla (çocuk, genç, yetişkin) çalışma teknikleri ele alınacaktır.

Grup Süreçleri ve Liderlik Rolleri

• Geçiş Aşaması (Fırtına): Üyeler arası çatışmaların ve güç mücadelelerinin yaşandığı evredir. Temel ihtiyaç, bu çatışmalarla başa çıkabilmektir.
• Sonlandırma Aşaması: Vedalaşma ve kazanımların pekiştirildiği evredir. Bu aşamada yeni konuların tartışmaya açılması uygun değildir. Üyelerin gruptan ayrılma isteği, grupla paylaşılmalıdır.
• Liderin Rolü: Üyelerin kendi amaçlarını belirlemelerine rehberlik etmektir (onlar adına karar vermek değil). Çok konuşan üyeye “Kesme” tekniği uygulanabilir.
• Kendini Açma: Gençlerin özel sorularına (örn: sevgilin var mı?) karşı lider, savunucu olmadan, dürüst ve kısa cevaplar vermelidir.

Farklı Gruplarla Çalışma

• Çocuklar: Sözel ifade yetenekleri sınırlı olabileceğinden, lider sözsüz mesajlara (beden dili, oyun) dikkat etmelidir. En etkin yöntem interaktif (oyun, etkinlik) metotlardır.
• Gençler: Boşanmış aile çocuklarıyla çalışırken, grubun homojenliği için boşanma zaman dilimi (ne zaman olduğu) önemli bir kriterdir.
• Yetişkinler: İlk yetişkinlik (20-40 yaş), kariyer ve aile kurma gibi rollerin en yoğun olduğu dönemdir.

Kuramlar ve Teknikler

• Çözüm Odaklı Yaklaşım: Sorunun nedenine değil, çözüme ve güçlü yönlere odaklanır. Mucize Sorusu, hedefleri netleştirmek ve geleceği hayal ettirmek için kullanılır.
• Grup Normları: Bireyin belirsiz durumda grup normuna uymasını açıklayan deney Muzaffer Şerif’in Otokinetik Etki (Algı) deneyidir.
• Varoluşsal Kaygı: Ölüm, yaşamın anlamı ve adalet gibi konuların sorgulanmasıyla ortaya çıkan kaygıdır.

Etik ve Değerlendirme

• Etik İhlal: Etik kurallara aykırı davranıldığında en büyük risk, liderin yasal yaptırımlarla karşılaşmasıdır.
• Oturum Sonu: En uygun etkinlik, üyelerin o günkü katılımlarını ve süreci değerlendirmelerini (processing) istemektir.

1. Gençlere yönelik grup çalışmasında grup üyelerinin lidere yönelik; “Hiç ilaç almayı denediniz mi?”, “Erkek arkadaşın ya da kız arkadaşın var mı?”, “Annen-baban boşandı mı?” gibi sorular sorması karşısında lider kendini açma konusunda aşağıdaki davranışlardan hangisini sergilemelidir?

A) Liderin özel yaşamının onları ilgilendirmeyeceğini belirtme
B) Yargılayıcı ve savunucu olmadan kısaca cevap verme
C) Araya girme tekniğini kullanarak konuyu değiştirme
D) Açık sözlülük gereği hakkındaki her şeyi anlatma
E) Karşı hamle yapıp aynı soruları üyelere sorma

Cevap : B) Yargılayıcı ve savunucu olmadan kısaca cevap verme

Açıklama : Gençlerle çalışırken güven ilişkisi kurmak önemlidir. Liderin soruları tamamen reddetmesi veya terslemesi ilişkiye zarar verebilir. Bu nedenle, profesyonel sınırları koruyarak dürüst, yargılayıcı olmayan ve kısa cevaplar vermek en uygun yaklaşımdır. Lider, kendini açmayı (self-disclosure) terapötik amaçla ve kontrollü kullanmalıdır.

2. Aşağıdakilerden hangisi çocuklara yönelik grup çalışmasında liderin çocukları dinlerken dikkat etmesi gereken hususlardan birisi değildir?

A) Dinlerken ön yargılı etkilerin ve teşhislerin farkında olma
B) Çocukların sözsüz mesajlarındaki ipuçlarına ilgisiz kalma
C) Çocukların kendileriyle ilgili anlattıkları şeylere açık olma
D) Söylediklerinin dinlemenin yanında davranışlarının olası anlamlarına da dikkat etme
E) Çocukların kendi kelimeleriyle kendilerini ifade etmelerini destekleme

Cevap : B) Çocukların sözsüz mesajlarındaki ipuçlarına ilgisiz kalma

Açıklama : Çocuklar kendilerini her zaman kelimelerle ifade edemeyebilirler. Bu yüzden liderin onların beden dili, oyun tarzı ve mimikleri gibi **sözsüz mesajlarına** (non-verbal) özellikle dikkat etmesi gerekir. İlgisiz kalmak, iletişimi ve terapötik süreci engeller.

3. Grup çalışmasında üyeler davranışsal amaçlarını oluştururken liderin rolü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Davranışsal amaçların gruba uygun olmadığını söylemek
B) Üyelerin bireysel amaçlarını engellemek
C) Üyelerin amaçlarını değiştirmeye zorlamak
D) Tüm grup üyeleri adına genel bir davranışsal amaç oluşturmak
E) Üyelere kendi davranışsal amaçlarını belirlemelerinde rehberlik etmek

Cevap : E) Üyelere kendi davranışsal amaçlarını belirlemelerinde rehberlik etmek

Açıklama : Sosyal hizmette temel ilke “kendi kaderini tayin hakkı”dır. Lider, üyeler adına karar vermez; üyelerin kendi gerçekçi, ulaşılabilir ve ölçülebilir amaçlarını belirlemeleri sürecinde onlara **rehberlik** eder (kolaylaştırıcı rolü).

4. Grup çalışmasında grup oturumunun kapsamında aşağıdaki etkinliklerden hangisinin yapılması en uygun olur?

A) Oturumda söylenenleri gizlemek
B) Üyelerin herhangi bir katkıda bulunmasını engellemek
C) Oturumu aniden sonlandırmak
D) Üyelerin bir sonraki oturumda ne konuşacaklarını belirlemek
E) Üyelerden katılım düzeylerini değerlendirmelerini istemek

Cevap : E) Üyelerden katılım düzeylerini değerlendirmelerini istemek

Açıklama : Grup sürecinin verimliliği için geri bildirim almak esastır. Oturum sonunda üyelerden o günkü katılımlarını, neler hissettiklerini ve süreci nasıl bulduklarını değerlendirmelerini istemek (processing), grubun gelişimi için en uygun etkinliktir.

5. Grup çalışmasında etik kurallara aykırı hareket edildiğinde yaşanabilecek en büyük risk aşağıdakilerden hangisidir?

A) Grup üyelerinin birbirine zarar vermesi
B) Grup üyelerinin grubu terk etmesi
C) Grubun başarısızlıkla sonuçlanması
D) Grup liderinin görevden alınması
E) Grup liderinin yasal yaptırımlarla karşılaşması

Cevap : E) Grup liderinin yasal yaptırımlarla karşılaşması

Açıklama :

6. Çocuk ve gençlerle yönelik grup çalışmalarında aşağıdaki yöntemlerden hangisinin en etkin olduğu söylenebilir?

A) İnteraktif eğitim metotları
B) Makale okumaları
C) Monolog şeklindeki anlatım
D) Sadece sözlü sunumlar
E) Sessiz oturumlar

Cevap : A) İnteraktif eğitim metotları

Açıklama : Çocuklar ve gençler, pasif dinleyiciler olmaktan ziyade sürece aktif katıldıkları, oyun, drama, etkinlik ve tartışma içeren **interaktif (etkileşimli)** yöntemlerle daha iyi öğrenir ve değişime daha açık olurlar.

7. Grup çalışmasının geçiş aşamasında üyelerin en temel ihtiyacı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kendi kişisel gündemlerini oluşturmak
B) Üyeler arası etkileşimleri azaltmak
C) Diğer üyelerle yoğun paylaşımlarda bulunmak
D) Grup içi çatışmalarla etkili bir şekilde başa çıkmak
E) Grup liderinin otoritesini sorgulamak

Cevap : D) Grup içi çatışmalarla etkili bir şekilde başa çıkmak

Açıklama : Geçiş aşaması (fırtına evresi), kaygının ve direncin arttığı, güç mücadelelerinin yaşandığı bir dönemdir. Bu aşamada üyelerin ve grubun ilerleyebilmesi için en temel ihtiyaç, ortaya çıkan **çatışmalarla sağlıklı ve etkili bir şekilde başa çıkabilmektir**.

8. Aşağıdakilerden hangisi grubun sonlandırma aşamasında bitirilmemiş işlerle başa çıkmanın yollarından birisi değildir?

A) Üyelerin tamamlanmamış meselelerini konuşmaları için cesaretlendirmek
B) Üyelere süreç hakkında geri bildirimde bulunmak
C) Grup liderinin üyelerin duygusal ihtiyaçlarını dikkate alması
D) Yeni konular tartışmaya açmak
E) Üyelerin eksik kalan duygularını ifade etmelerine izin vermek

Cevap : D) Yeni konular tartışmaya açmak

Açıklama : Sonlandırma aşaması, vedalaşma, kazanımları pekiştirme ve yarım kalan işleri kapatma evresidir. Bu aşamada **yeni ve derin konuları tartışmaya açmak**, süreci uzatır ve sağlıklı bir vedalaşmayı engeller; bu yüzden uygun değildir.

9. Çözüm odaklı grup çalışmasının en temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Müracaatçıları uzun süreli terapilere yönlendirmek
B) Müracaatçıların güçlü yönlerini ve gelecekteki alternatifleri ön plana çıkarmak
C) Müracaatçıların geçmiş travmalarını yeniden canlandırmak
D) Müracaatçının sorunlarını derinlemesine analiz etmek
E) Müracaatçıların geçmişte yaşadıkları sorunlara odaklanmak

Cevap : B) Müracaatçıların güçlü yönlerini ve gelecekteki alternatifleri ön plana çıkarmak

Açıklama : Çözüm Odaklı Terapi, sorunun nedenine veya geçmişe değil; çözüme, geleceğe, müracaatçının **güçlü yönlerine** ve kaynaklarına odaklanır.

10. Normatif gruplarda geçerli olan kurallar olarak tanımlanmaktadır. Grup içinde kişilerin grup normlarına uyma davranışının oluşumu aşağıdaki deneysel çalışmaların hangisinde açıklanmıştır?

A) Muzaffer Şerif’in Algı Deneyi
B) Asch’in Uyma Deneyi
C) Kurt Lewin’in Alan Kuramı
D) Carl Rogers’ın Etkileşim Grupları Deneyi
E) Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Deneyi

Cevap : A) Muzaffer Şerif’in Algı Deneyi

Açıklama : Grup normlarının oluşumu ve bireyin belirsiz durumlarda gruba uyarak ortak bir norm oluşturmasını inceleyen klasik çalışma **Muzaffer Şerif’in Otokinetik Etki (Algı) Deneyi**dir. (Asch’in deneyi, normlar zaten belliyken, bireyin grup baskısına boyun eğmesini inceler).

11. Yetişkinlerle yönelik grup çalışmalarında grup dinamiğini en fazla etkileyen faktör aşağıdakilerden hangisidir?

A) Katılımcıların sosyoekonomik durumu
B) Katılımcıların eğitim düzeyi
C) Grup içindeki cinsiyet dengesi
D) Grup süresinin uzunluğu
E) Grup liderinin otoritesi

Cevap : B) Katılımcıların eğitim düzeyi

Açıklama :

12. Gençlere yönelik grup çalışmasına katılan Ebru, annesinin onu sürekli sınırlamasına karşı kendini nasıl hissettiği hakkında konuşmayı başlatmıştır. Mutsuzluğu için annesini kabahatli bularak konu hakkında düşünceleri anlatmaya başlamış ve annesinin hisleri üzerine odaklanmıştır. Yukarıda bahsedilen durumda Ebru’ya müdahalede bulunan grup liderinin aşağıdaki sorulardan hangisini sorması en uygundur?

A) Annen katı bir insan mı?
B) Annen sana nasıl müdahale ediyor?
C) Annen seni yeterince sevmiyor mu?
D) Bu durum seni nasıl etkiliyor?
E) Senin mutsuzluğunun annen mi nedeni oldu?

Cevap : D) Bu durum seni nasıl etkiliyor?

Açıklama : Grup çalışmasında amaç, üyenin başkalarını (annesini) analiz etmesi değil, kendi duygu ve tepkilerine odaklanmasıdır. Lider, odağı tekrar üyeye (Ebru’ya) çevirmek için **”Bu durum seni nasıl etkiliyor?”** veya “Sen ne hissediyorsun?” gibi sorular sormalıdır.

13. Grup çalışmasına katılan bireylerin yaşamın anlamını sorgulaması, dünyanın bazen adaletsiz olduğunu ve ölümün kaçınılmazlığını fark etmesi aşağıdaki durumlardan hangisine neden olmaktadır?

A) Travma kaygısı
B) Epistemolojik kaygı
C) Ayrılma kaygısı
D) Varoluşsal kaygı
E) Sosyal kaygı

Cevap : D) Varoluşsal kaygı

Açıklama : Ölüm, özgürlük, yalnızlık ve yaşamın anlamı gibi temel insanlık durumlarıyla yüzleşmekten kaynaklanan derin endişe haline **Varoluşsal Kaygı** denir.

14. “Araya girme oldukça önemli. Çocuklar sürekli birbirlerinin sözünü kesiyorlar. Ben, yetişkinlerdekinin aksine dairede sırayla herkese tekrar tekrar söz hakkı vererek ilerlemenin küçük çocuklar için daha iyi olduğunu gördüm.”
Yukarıda görüşleri ifade edilen deneyimli grup lideri, herkesin eşit söz hakkına sahip olabilmesi için çok konuşan üyeye yönelik aşağıdaki tekniklerden hangisini kullanmalıdır?

A) Yön değiştirme
B) Erteleme
C) Susturma
D) Bastırma
E) Kesme

Cevap : E) Kesme

Açıklama : Grup lideri, tekelleştiren veya çok konuşan bir üyeyi durdurup sözü diğerlerine vermek için **Kesme (Blocking/Cutting off)** tekniğini kullanır. Bu teknik, agresif bir susturma değil, terapötik bir müdahaledir.

15. Grup sürecinde elde edilen kazanımların sosyal yaşama aktarılması için liderin yerine getirmesi gereken en önemli görev aşağıdakilerden hangisidir?

A) Üyeleri değişim konusunda teşvik etmek
B) Üyelere yeni hedefler belirlemek
C) Üyelerin kişisel gelişimlerini göz ardı etmek
D) Üyeleri yeni gruplara yönlendirmek
E) Üyelerin grup sürecini eleştirmelerine izin vermek

Cevap : A) Üyeleri değişim konusunda teşvik etmek

Açıklama : Grup çalışmasının nihai amacı, öğrenilen becerilerin gerçek hayata transfer edilmesidir. Lider, üyeleri öğrendiklerini dışarıda uygulamaları ve değişimi sürdürmeleri konusunda **teşvik etmeli** ve desteklemelidir.

16. Boşanmış ailelerden gelen çocukların grup çalışmasına katılımında, grup üyelerinin seçimi yapılırken aşağıdaki faktörlerden hangisi daha çok dikkate alınmalıdır?

A) Üyelerin fiziksel yetenekleri
B) Üyelerin velayet durumu
C) Ebeveynin boşanma zaman dilimi
D) Üyelerin ekonomik durumu
E) Üyelerin okul başarı durumu

Cevap : C) Ebeveynin boşanma zaman dilimi

Açıklama : Boşanma sürecindeki çocukların yaşadığı duygusal aşamalar (inkar, öfke, kabullenme vb.) zamanla değişir. Grubun homojenliği ve üyelerin birbirini anlayabilmesi için boşanmanın üzerinden geçen süre (**zaman dilimi**) önemli bir kriterdir. (Örneğin: Boşanma yeni gerçekleşmiş çocuklarla, 5 yıl önce boşanmış çocukların ihtiyaçları farklıdır).

17. Yetişkinlere yönelik grup çalışması planlanırken yetişkinlik döneminin temel özelliklerini bilmek önemlidir. Sosyal açıdan toplumsal rollerin yerine getirilmesi, bir aile kurması ve toplumda saygınlık kazanılması konusunda zengin ilişkilerin gerçekleştiği yetişkinlik dönemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Orta yetişkinlik
B) İleri yetişkinlik
C) İlk yetişkinlik
D) Gecikmiş yetişkinlik
E) Olgun yetişkinlik

Cevap : C) İlk yetişkinlik

Açıklama : İlk yetişkinlik (Genç yetişkinlik) dönemi (20-40 yaş arası), bireyin kariyerine başladığı, eş seçtiği, aile kurduğu ve toplumsal rollerini aktif olarak üstlendiği en yoğun dönemdir.

18. Aşağıdakilerden hangisi grubun büyüklüğü belirlenirken en az dikkate alınan faktörlerden birisidir?

A) Grubun fiziksel ortamı
B) Grubun türü ve amacı
C) Grup liderinin kişilik özellikleri
D) Grup liderinin deneyim seviyesi
E) Üyelerin yaş aralığı

Cevap : C) Grup liderinin kişilik özellikleri

Açıklama : Grup büyüklüğü; grubun amacına (eğitim mi terapi mi?), üyelerin yaşına (çocuklarda daha az), liderin deneyimine ve mekanın durumuna göre belirlenir. Liderin **kişilik özellikleri** (içe dönük/dışa dönük olması vb.) grup büyüklüğünü belirlemede teknik bir kriter değildir.

19. Çözüm odaklı grup çalışmasında mucize sorusunun kullanılma amacı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Müracaatçıların sorunları için bir sorumlu aramak
B) Müracaatçıların güçlü yanlarını tanımlamak
C) Müracaatçıların gelecekteki hedefleriyle ilgili net bir resim oluşturmak
D) Müracaatçıların zayıf yönlerini belirlemek
E) Müracaatçıların geçmiş sorunlarını açığa çıkarmak

Cevap : C) Müracaatçıların gelecekteki hedefleriyle ilgili net bir resim oluşturmak

Açıklama : Mucize sorusu (“Bu gece bir mucize olsa ve sorunun çözülse, sabah uyandığında neyin farklı olduğunu görürdün?”), danışanın sorunsuz bir geleceği hayal etmesini ve hedeflerini somutlaştırmasını (**net bir resim oluşturmasını**) sağlamak için kullanılır.

20. Grup çalışmalarında üyelerden birinin gruptan ayrılmak istemesi durumunda grup liderinin yapması gereken aşağıdakilerden hangisidir?

A) Üyenin düşüncesini grupla paylaşmasını sağlamak
B) Üyeyi cezalandırmak
C) Diğer grup üyelerini hemen ayrılmasına izin vermek
D) Üyenin isteğini görmezden gelmek
E) Üyeyi zorla grupta tutmak

Cevap : A) Üyenin düşüncesini grupla paylaşmasını sağlamak

Açıklama : Bir üye ayrılmak istediğinde, bu kararın nedenlerini ve duygularını grupta **paylaşması teşvik edilmelidir**. Bu hem ayrılan üye için bir kapanış (closure) sağlar, hem de diğer üyelerin bu ayrılığı anlamlandırmasına ve grubun bütünlüğünü korumasına yardımcı olur.